Zîlan (Zilan) Aşireti, Doğu Anadolu ve Güneydoğu Anadolu bölgelerinde, özellikle Ağrı ve Batman illerinde yoğunlaşan, tarihsel olarak köklü ve saygın bir Kürt aşiretidir. Aşiret, dinî ve ahlâkî değerlere bağlılığıyla tanınır; Zîlan şeyhleri, aşiretler arasında sevgi ve saygı toplayan ailelerin başında gelir. Merkezi Karakuliya (Karakuliye) olan aşiret, Sultan II. Abdülhamid döneminde kurulan Hamidiye Hafif Süvari Alayları'nda 1. Livâ'da yer almış ve bu yapıda önemli bir rol oynamıştır. Meşhur Şeyh Halidî Zîlanî, aşiretin tarihteki en tanınmış şahsiyetlerinden biridir. Aşiretin kolları Trabzon ve Giresun gibi Karadeniz illerinde de varlık gösterir. Tarihsel olarak Kulp'ta kurulan Süleymânî Beyliği'nin (Silivânî/Süleymânî aşiretler grubu) en büyük aşiretlerinden biri olarak kabul edilir.
Tarihsel Köken ve Göç Süreci
Şerefname'ye göre Zîlanlılar, Silivân (Meyyâfârikin/Silvan) civarında yarı göçebe veya tam göçebe bir yaşam sürdürürken, yaylak ve otlaklardan yararlanmak için yörenin bey ve hükümdarlarına ağır vergiler ödemekteydi. Bu durum yaşam koşullarını olumsuz etkilediği için, Besiyanlı (veya Beskî) Şahsuvar Bey önderliğinde diğer aşiretlerle birlikte arayışa girdi. 1514 Çaldıran Savaşı'nda Şah İsmail'in Yavuz Sultan Selim'e yenilmesi ve ardından başlayan Şii-Alevî katliamı, bölgedeki Şii toplulukların İran içlerine ve diğer ülkelere kaçmasına yol açtı. Bu boşalan verimli topraklar Şahsuvar'ın dikkatini çekti; 1524-1525 yıllarında Meyyâfârikin'den ayrılarak Muş, Van, Erzurum ve Doğubayazıt yörelerine göç etti.
Ünlü Kürdolog Roger Lescot'a göre Zîlanlılar, Suriye'den gelen Emevî kökenli bir grubun Silivân yakınlarına yerleşmesiyle oluşmuştur. Bu grup, Qalb (Kulp) Kalesi ve bölgenin diğer önemli noktalarını ele geçirmiş; soyundan gelenler sekiz aşirete bölünmüştür: Banukî (Banevkî), Huveydî, Delxirân (Dılxeran), Buciyân, Zîlan, Besiyân, Zekziyân ve Berazân. Bu aşiretlerin bazılarının Yezîdî olduğu belirtilse de hangilerinin Yezîdî hangilerinin Müslüman olduğu net değildir. Bu rivayet, Zîlanlıların Emevî soyundan geldiğini öne sürer; başlangıcı H. 985 (M. 1577-1578) olarak gösterilse de kökeni daha eskiye, Emevîlerin 750'de Abbasîler tarafından dağıtılmasına dayanır. Emevîler Suriye'nin dağlık kesimlerine sığınmış, burada kısmen Yezîdî inancını benimsemiş; Süleymân bin Abdülmelik'in torunları oldukları iddia edilir. 985'te Diyarbakır yakınlarındaki Meyyâfârikin'de yeniden birleşerek Süleymânî/Silivânî aşiretler grubunu oluşturmuşlardır. Ubeydullah bin Mervân soyu iddiası olsa da Süleymân bin Abdülmelik soyu daha kuvvetlidir.
Şerefname'de Zîlanlıların da içinde bulunduğu Süleymânî aşiretlerinin kahramanlık öyküsü anlatılır: Safevî Han Muhammed Ustacalu, Diyarbakır'ı istila etmek için Emir Diyâdîn'e karşı sinsi planlar yapmış; Emir'in kızı Bêkesî Hanım'la evlenerek güven kazanmış, Maraş Hükümdarı Alâüddevle Zülkadrî ve yeğeni Sarıkaplan'ı istilaya ikna etmiştir. Sayıca az olan ancak efsanevî kahramanlık gösteren Süleymânî Kürtleri, Zal oğlu Rüstem'in Heftxvân-ı Mâzenderân destanını gölgede bırakacak cesaret sergilemiş; Şerefxan'a göre "Zal oğlu Rüstem'in destanı tarih sayfalarından yırtılıp atılmıştır". Kılıçlarının keskinliğiyle düşmanlarını yok etmiş, kan gölüne dönen meydanda zafer kazanmışlardır. Bu olay, Han Muhammed'in saygısını artırmış; Zîlanlıların bir kısmı Çaldıran sonrası Doğubayazıt'a, bir kısmı Mahmûdiyân Beyliği ve Hakkâri sancağına göç etmiştir.
Hamidiye Alayları ve Osmanlı Dönemi
Sultan II. Abdülhamid döneminde Zîlan aşireti, Hamidiye Hafif Süvari Alayları'nın 1. Livâ'sında yer almış; bu yapı, aşiretin Osmanlı'ya sadakatini ve askeri gücünü simgeler. Aşiret, dinî bağlılığıyla bilinir; Zîlan şeyhleri, bölgede manevi otorite olarak kabul edilir.
Vakfiyename ve Dinî Miras
H. 1008 / M. 1600 tarihli Kutbü'l-Kutub Şeyh Seyyid Muhammed Zîlanî Vakfiyenâmesi'ne göre aşiret, Anadolu'nun ilk sakinlerinden sayılır. Vakıflar Batman, Diyarbakır, Musul ve çevresinde yaygındır: Batman'da çeşmeler, Maruf Köprüsü, Kereman Köprüsü; Musul civarında Kandelis Kalesi ve bağlı köyler/mezralar; Kufr kazasında kıble tarafındaki araziler; vakfa bağlı cami, mescid, tekke, medrese ve çeşmeler. H. 1264 / M. 1848 şeceresine göre liderlik Şeyh Seyyid İbrahim'e, torunlarına ve Kars Kağızman'daki Nakşibendî Şeyhi Halife Şeyh Seyyid Ebûbekir'e uzanır. Ebûbekir, ilmiyle âmil kâmil bir âlim olup Kars ve çevresinin kanaat önderidir; icazetleri:
- Molla Nâdir'den (1961) on iki İslâmî ilim icazeti.
- Şeyh Seyyid Muhammed Kâsım Küfrevî'den (1984) Nakşibendî halifeliği.
- Prof. Dr. es-Seyyid Muhammed Alevî el-Mâlikî el-Hasenî'den (1999) Şâzelî tarikatı icazeti.
Coğrafi Dağılım ve Güncel Durum
Zîlan aşireti, Ağrı (merkez, Doğubayazıt, Patnos) ve Batman'da yoğunlaşır; Diyarbakır (Hazro), Van, Kars (Kağızman), Erzurum, Trabzon, Giresun kolları bulunur. Kuzey Irak (Musul, Kerkük, Erbil) ve İran'da da mensupları vardır. Aşiret, Şafiî mezhebine mensup olup Kurmancî lehçesi konuşur; dinî bağlılığı ve şeyh ailelerinin manevi otoritesiyle tanınır. Modern dönemde tarım, hayvancılık ve ticaretle geçinir; diaspora (Avrupa, İstanbul) oluşmuştur.
Zîlan aşireti, Kürt tarihinin önemli bir unsuru olarak göç, kahramanlık ve dinî mirasla anılır. Gelecek araştırmalar, vakfiyename ve şecereleri derinleştirebilir.
Kaynakça
- Şerefhan. (1597). Şerefname. (Çev. M. E. Bozarslan). İstanbul: Hasat Yayınları.
- Zeki Beg, Muhammed Emin. (1931). Kürd ve Kürdistan Tarihi. (Derleme: Solin).
- Lescot, Roger. (Tarihsiz). Kürt aşiretleri üzerine çalışmalar (alıntı: çeşitli derlemeler).
- "ZİLAN AŞİRETİ." (Tarihsiz). Bütün Aşiretler Blogu. Erişim: https://butun-asiretler.blogspot.com/p/zilan-asireti.html
- "Zilan Aşireti Tarihi." (Tarihsiz). Facebook Gönderisi. Erişim: https://www.facebook.com/groups/zilanasireti
- "Hamidiye Alayları ve Kürt Aşiretleri." (Tarihsiz). Academia.edu. Erişim: https://www.academia.edu/hamidiye-alaylari-kurt-asiretleri
- "Şeyh Seyyid Ebûbekir Zîlanî." (Tarihsiz). Kişisel şecere ve vakfiye derlemeleri (Aşiret kaynakları).
Zilan aşireti için detaylı bilgiye ela redkan blogspot sayfasından ulaşabilirsiniz.
YanıtlaSilMala kosa ya da Koseyilerle ilgili hiç bir bilgi bulamadım
Merhaba Zilan aşiretine Ağrı ve Ercişde Zilli, Muş, Kars, Iğdır, Ardahan ve Erzurum'da Redk denilir.
YanıtlaSilDr Recep Albayrak'ın Türklerin İran'ı isimli kitabı, genel olarak İrandaki Azeriler üzerinedir ama İran sınırındaki Kürt aşiretlerini de araştırmış.
YanıtlaSilKitabın yazarı 1972 yılında ve 1976 yılında Ağrı, Kars, Iğdır ve Ardahan'da Kürt aşiretlerini araştırmış
Diyor:
"Redki ve Bıruki aşiretleri, iki kardeşin çocuklarıdır. Celali ve Heyderi aşiretleri ise bu iki aşiretin üvey kardeşleridir."
Üvey kardeş derken tam olarak neyi kast ettiğini anlamadım.
Bıruki aşiretinin eski isminin Memani, Redki aşiretinin eski isminin ise Zilli (Zilan) olduğunu yazmış. Ve ikisinin bir babadan geldiğini söylemiş.
Şeyh Muhammed Kutbi Zilani (Mıhemedê Zilli) bütün Redki (Zilan) aşiretinin atasıdır. Mezarı Silvan'ın Qere Qepi (şimdiki adı Başdeğirmen) köyünde koruma altına alınmıştır.
YanıtlaSilRedki aşireti 1580 yılından önce, yani Silvandan Erivan çevresine göç etmeden önce, buralarda değirmen işletip, prinç ekerlerdi.
Redkilerin toplam nüfusu en az 800 bin. şeyh Muhammed zilan miladi 1300 lerde yaşamış. 800 bın redki tek bir insanın nesebindense ,günümüzde ülke nüfusumuz 80 milyon ozaman 1300 lerde ülke nüfusumuz 100 kişi olması lzm . Nasıl ki Serkan aşiretinin tamamı şeyh Hasan zerrakiden gelmiyorsa Zilan aşiretinin tamamı şeyh Muhammed zilandan gelmez.
SilBütün Zilanlilar Seyyid değildir. Zilan şeyhleri bu aşirete liderlik etmiştir zaten her aşiret içinde bir ruhani lider vardır selamlar
YanıtlaSilHECİ CIBIRĔ KAL (ŞĚX CİBİR) dan gelenler Seyitmidir
SilHay ecdadına rahmet.Sadece kürt aşireti içinde bazı seyyid şeyler bulunmuş.Bu sebeple dedemizin adı şeyh Muhammed zilani diye geçmektedir.Aksi bir durum söz konusu olamaz.
SilAdmin Allah'tan kork resmi bekiri buruki hepsini Seyyid ilan edilmiş burda hazreti peygambere iftira ediyorsunuz bunun vebali büyüktür bilinçli olarak yapıyorsunuz ....
YanıtlaSilRedkiler düne kadar redkiyken birden seyyidmi oldular
YanıtlaSilSelamlar Bize dini lider İse Seyid ve Torun derler Zilanlar için Seyid Muhammed Kutubil Zilan Dedemiz Zilan oymaklarının içimde kaldığı için Zilan aşiretinden saymışlar Serhatta halen tüm kürt aşiretleri bize Torun ya da Seyiddi derler bizim aile üyeleride onlara Kurd ve ya Kurmanç derler bunu Tüm Kürt bölgelerinde görebilirsiniz birde Redki aşireti genelde bize bağlanır buda Kerbela olayında uğradığımız zulümden dolayı Bitirmek / Redki atıfı vardırSilvandam hiç bir zaman Seyidler sürülmedi( Azizoğlulları ) bölgenin en büyük ailesi yüzyıllardır orada yaşamaktadır.Yine Menzil Şeyhleri Batman Ziyaret köyü Dersim Seyid Rıza ailesi aynı sülaleden gelir
YanıtlaSilBizim seceremizde dedemiz şeyh seyyid Muhammed kutbi zilani diye geçiyor.onun oğlu şeyh Seyyid mil.onun oğlu Seyyid Rıdvan biz ne zilani aşiretinden nede redkiyiz redkilerin ilkdefa burda Seyyid olduklarını okudum onlar Seyyid değildirler . Kürt durler selamlar
YanıtlaSilDedeniz seyyid ise siz nasıl Kurmanö oluyorsunuz kürtçe konuşmak kğrt demek değil Türkçü kafa gibi davranma
Silselam aleyküm kardeşim biz de şeyh Muhammed zilan'ın şeyh seyyid ve şeyh osman adındaki evladından geliyoruz.Rica etsem bana ulaşabilir misin.?Tanışmak isterim.Muhammet Bakır KAÇAN. TEL:5434305303
SilRedkan aşireti Zilan aşireti ile aynımı
YanıtlaSilAynı kardeşim bruki redki kurduki sevidi cemaldini gibi aşiretler Zilani dir
YanıtlaSilDiyarbakır Erganiye gelirseniz Zilanlilar dediğinizde adımız da değişmedi kökümüzde hep kim olduğumuzu nerden geldiğimizi bildik ve önümüzdeki nesillere de aktaracağız
YanıtlaSilAntalya Aksekide de Zilan köyü var
SilSeyyid Muhammed kutbi Zilan tüm zilanlilarin atası değildir.Kendisi Zilan aşiret konfederasyonun dini lideridir.Seyyid olmasi ve buyuk keramet sahibi olması dolayısıyla ondan sonra evlatları Zilan asiretinin siyasi liderliğini yaptılar. Hala birçok asirette onun zurriyeti liderlik yapıyor kurt aşiretleri de ruhban sınıfı önemlidir İslam'la beraber seyyid aileler bu sınıfta öne çıkıyor kendisi ceddim olur Allah sefataine Mazhar eylesin bizleri inşallah
YanıtlaSilBatman Zilan şeyhleri serhatta Seyyid şeyh. Bekiri zor torunları ayrıca Kars ve Ağrı'da bu büyük zatin soyundan gelen Seyyid aileri mevcuttu. Bu aileler bu topraklarda bin yıldır Seyyid olarak anılıyor asiretler üstü bir statuleri var her kesimden saygı gorurler.Redkiler ise kadim bir Kürt asiretidir mesele bu kadar açık.
YanıtlaSilElya(Eli) Aşireti de Zilan olarak geçer
YanıtlaSilZilan aşireti bir konfedarasyondur çeşitli aşiretlerin bir araya gelmesiyle oluşan bir yapıdır günümüzde bu konfederasyonu oluşturan her bir aşiret mutsakil birer aşiret durumundadır. Konfederasyona 1200 yıllardan sonra şeyh Muhammed kutbi Zilan evlatları liderlik etmektedir. hala çeşitli asiretlerde evlatları liderdir örnek olarak sakan asireti şeyhleri ( şeyh bekiri zor ailesi ) verilebilir.Seyyid şeyh Muhammed kutbi Zilan adındanda anlaşılacağı gibi Kürt degildir ama Kürtlere önderlik etmiş büyük bir kutuptur. Redkiler ise kürttür . Olay bu kadar basit dedemize yalan isnat etmeyin lütfen saygılar .
YanıtlaSilEfendim,Emevilerle bağımız yok.Şerefname de Emevi üyeleri kuzeye kaçıyor ve onlara sahip çıkan Kürtler Silan ve Kulp u ele geçiriyorlar.Zilanlılar onlara sahip çıkan ve beyliği kuran 8 aşiretten biridir.
YanıtlaSilBatman'da Zilan seyhleri olarak bilinen bu türbede ezidiler gibi davranışları var bir defasinda rast geldim panayır gibi ibadetleri yok çok şirk hareketleri var
YanıtlaSilEn büyük aşiretlerden biri olan ve hatta Hamidiye Alaylarını kuran Milli-Milan aşireti yok. Enteresan.
YanıtlaSilMil ve Zil zaten aynı kökten gelen kardeş aşiretler
Sil