Tarihte bazı cümleler vardır; çok tekrarlandıkları için doğru sanılırlar.
“Araplar Osmanlı’yı sırtından vurdu” sözü de bunlardan biridir.
Bu cümle, bir tarih tespiti olmaktan çok, büyük bir yenilginin ardından duyulan öfkenin ve hayal kırıklığının kısa bir ifadesidir. Ama tarih, duygularla değil; belgelerle yazılır. Belgeler konuştuğunda ise bu iddianın sanıldığı kadar basit olmadığı görülür.
Bir Miti Gerçek Gibi Tekrar Etmek
Önce şu soruyu sormak gerekir:
Eğer Araplar Osmanlı’yı “topluca” sırtından vurmuş olsaydı, Filistin Cephesi’nde Osmanlı üniformasıyla savaşan on binlerce Arap askeri ne yapıyordu?
Birinci Dünya Savaşı sırasında Osmanlı ordusunun yaklaşık üçte biri Arap kökenli askerlerden oluşuyordu. Filistin, Suriye, Irak ve Lübnan’dan gelen bu insanlar, aynı açlığı çekti, aynı siperde öldü, aynı esaret kamplarına düştü. Tarih kayıtları, cepheyi terk eden Arap askerlerden çok, cephede hayatını kaybeden Arap askerleri gösteriyor.
Bu gerçek, “Arap ihaneti” söyleminin en zayıf noktasını oluşturur.
İsyan Edenler Vardı mı? Evet. Ama Kimler?
Tarihi dürüstçe konuşacaksak şunu inkâr edemeyiz:
1916’da Mekke Emiri Hüseyin bin Ali’nin başlattığı Arap Ayaklanması, Osmanlı’ya karşı bir isyandır.
Ancak bu isyan:
-
Tüm Arapları kapsamaz
-
Osmanlı ordusundaki Arap askerlerin çoğunu içine almaz
-
Filistin Cephesi’nin askerî kaderini tek başına belirlemez
Daha da önemlisi, bu isyan yerli bir halk hareketinden çok, İngiliz altını, silahı ve siyasetiyle yönlendirilmiş sınırlı bir ayaklanmadır. İngiltere, Osmanlı’yı cepheden yenemeyeceğini anlayınca, içeriden zayıflatmayı tercih etmiştir. Bugün “ihanet” dediğimiz şeyin arkasında, çoğu zaman emperyal hesaplar vardır.
Peki Bu Mit Neden Bu Kadar Tutundu?
Çünkü yenilgiler, karmaşık nedenlerle açıklanmak yerine, tek bir suçluya yüklenmek istenir.
Filistin Cephesi’nin kaybı:
-
Lojistik çöküşün
-
Açlığın
-
Salgın hastalıkların
-
Yanlış komuta kararlarının
-
Alman–Osmanlı strateji çatışmalarının
sonucudur.
Ama bunları anlatmak zordur.
“Bizi sattılar” demek ise kolaydır.
Bu söylem, zamanla siyasî ve ideolojik bir araca dönüşmüş; Arap dünyasıyla yaşanan her kırılmanın tarihsel gerekçesi gibi sunulmuştur. Oysa tarih, bugünkü öfkelere gerekçe üretme sanatı değildir.
Gerçek Şudur: Osmanlı Filistin’de İhanetle Değil, Tükenmişlikle Yenildi
Filistin Cephesi’nde Osmanlı ordusu, insanüstü şartlar altında savaşmıştır. Mustafa Kemal Paşa’nın uyarıları, Cemal Paşa’nın çaresizliği, cephedeki askerlerin açlıkla mücadelesi, hepsi aynı gerçeği gösterir:
Bu bir ihanet hikâyesi değil,
bir imparatorluğun son nefesidir.
Arap isyanları bu çöküşü hızlandırmış olabilir;
ama sebebi değildir.
Tarihle Yüzleşmek Cesaret İster
“Arap ihaneti” miti, geçmişi anlamamıza değil, onu basitleştirmemize hizmet eder. Gerçek tarih ise rahatsız edicidir; çünkü kolay cevaplar sunmaz.
Belki de asıl soru şudur:
Biz, tarihimizle yüzleşmeye hazır mıyız,
yoksa yenilgilerimizi hâlâ başkalarının sırtına mı yükleyeceğiz?
Birinci Dünya Savaşı ve Osmanlı Ordusu
- Erickson, E. J. (2001). Ordered to Die: A History of the Ottoman Army in the First World War. Westport: Greenwood Press.
- Ulrichsen, K. C. (2014). The First World War in the Middle East. London: Hurst & Company.
- Rogan, E. (2015). The Fall of the Ottomans: The Great War in the Middle East. New York: Basic Books.
Arap Ayaklanması ve İngiliz Politikaları
- Fromkin, D. (1989). A Peace to End All Peace: The Fall of the Ottoman Empire and the Creation of the Modern Middle East. New York: Holt.
- Tauber, E. (1993). The Arab Movements in World War I. London: Frank Cass.
- Kedourie, E. (1970). In the Anglo-Arab Labyrinth: The McMahon-Husayn Correspondence and Its Interpretations. Cambridge University Press.
Mit ve Söylem Analizi
- Zürcher, E. J. (2004). Turkey: A Modern History. London: I.B. Tauris.
- Hanioğlu, M. Ş. (2008). A Brief History of the Late Ottoman Empire. Princeton University Press.
- Kayalı, H. (1997). Arabs and Young Turks: Ottomanism, Arabism, and Islamism in the Ottoman Empire, 1908–1918. Berkeley: University of California Press.
Filistin Cephesi ve Osmanlı’nın Çöküşü
- Aksakal, M. (2008). The Ottoman Road to War in 1914: The Ottoman Empire and the First World War. Cambridge University Press.
- Uyar, M. & Erickson, E. J. (2009). A Military History of the Ottomans: From Osman to Atatürk. Santa Barbara: Praeger.
📌 Bu kaynaklar, “Araplar Osmanlı’yı sırtından vurdu” söyleminin bir mit olduğunu, gerçekte Osmanlı’nın Filistin’de lojistik, açlık, hastalık ve stratejik hatalar nedeniyle çöktüğünü ortaya koyuyor.
-
“Bu yazı, tarihsel belgeler ve akademik çalışmalar ışığında kaleme alınmış ve bilgilendirme amaçlıdır.”
Hiç yorum yok:
Yorum Gönder