Bosna-Hersek’in tarihinde, dış güçlere karşı verilen mücadeleler sadece savaş meydanlarında değil, aynı zamanda halkın hafızasında ve destanlarında da derin izler bırakmıştır. Bu uzun direniş geleneğinin en çarpıcı iki figürü, 18. yüzyılda Avusturya’ya karşı zaferleriyle anılan Hekimoğlu Ali Paşa ile 19. yüzyılda Bosna’nın özerkliğini savunarak Osmanlı merkezî idaresine meydan okuyan Husein Gradaščević (Husein Kapetan)’tir. Her ikisi de farklı dönemlerde, farklı düşmanlara karşı durmuş; ancak ortak bir miras bırakmıştır: Bosna’nın bağımsız kimliğini ve onurunu koruma azmi.
.jpg)
1737-1739 Osmanlı-Avusturya Savaşı sırasında Bosna, doğrudan Avusturya tehdidi altındaydı. Bu zorlu dönemde Bosna valisi olarak görev yapan Hekimoğlu Ali Paşa, sadece bir idareci değil, aynı zamanda halkın inancını ve cesaretini ateşleyen bir liderdi.
4 Ağustos 1737’de Banja Luka önlerinde yaşanan muharebe, bu direnişin dönüm noktası oldu. Ali Paşa’nın komutasındaki Bosna birlikleri, sayıca üstün Avusturya ordusunu bozguna uğrattı. Sava’nın kuzeyine çekilmek zorunda kalan Avusturya birlikleri, bu yenilgiyle Bosna’yı ele geçirme umutlarını büyük ölçüde yitirdi. Bu zaferde yerel halkın, özellikle Bosna Müslümanlarının gönüllü katılımı belirleyici olmuştu. Macar asıllı askerlerin de Osmanlı saflarına katılması, direnişin yalnızca dini değil, aynı zamanda bölgesel bir karakter taşıdığını gösteriyordu.
Hekimoğlu Ali Paşa’nın Banja Luka zaferi, sadece bir askeri başarı değil, Bosna’nın dış işgallere karşı duruşunun sembolü haline geldi. Yüz yıldan fazla bir süre sonra, 1878’de Avusturya-Macaristan’ın Bosna’yı işgal ettiği günlerde, Saraybosna’da direnişin en yoğun yaşandığı yerlerden biri Ali Paşa Camii çevresiydi. Halk, adeta Ali Paşa’nın ruhunu yeniden çağırıyordu.
.jpg)
- yüzyılın başlarında Bosna, bu kez farklı bir tehditle karşı karşıyaydı: Osmanlı’nın merkezîyetçi Tanzimat reformları. Yerel kapitanlık sistemini ortadan kaldıran bu değişiklikler, Bosna’nın geleneksel özerk yapısını tehdit ediyordu.
1802 doğumlu Husein Gradaščević, soylu bir aileden gelen, cesur ve karizmatik bir liderdi. “Zmaj od Bosne” (Bosna Ejderhası) lakabıyla anılan Husein, 1831’de Travnik’te toplanan Bosna beyleri tarafından vezir seçildi. 25 bin kişilik bir ordu toplayarak Osmanlı’ya karşı ayaklandı. Haziran 1831’de Kosova’da Sadrazam Reşit Mehmed Paşa’nın ordusunu yenilgiye uğrattı. Bu, Osmanlı tarihinde nadir görülen bir başarıydı.
Ancak isyan, Hersek’ten gelen Ali Paşa Rizvanbegović’in Osmanlı tarafına geçmesiyle kırılma noktasına ulaştı. Husein, yenilginin ardından Avusturya’ya sığınmak zorunda kaldı. 1834’te İstanbul’da genç yaşta hayata veda etti. Ölümü bile Bosna’da yankı buldu; çünkü o, artık sadece bir isyancı değil, Bosna’nın kendi kaderini tayin etme arzusunun somutlaşmış haliydi.
Husein Kapetan’ın mirası, 1878 Avusturya-Macaristan işgali sırasında yeniden canlandı. Saraybosna’da, Mostar’da ve diğer kentlerde direnişe katılanlar, onun adını ve ideallerini hatırlayarak savaştı. Husein’in mücadelesi, Osmanlı’ya karşı başlamış olsa da, zamanla tüm dış egemenlik girişimlerine karşı Bosna’nın özgürlük sembolü haline geldi.
Ortak Miras: Kimlik ve Onur Mücadelesi
Hekimoğlu Ali Paşa ve Husein Kapetan, farklı düşmanlara karşı savaşmış olsalar da, aynı derin motivasyondan beslenmişlerdir: Bosna’nın kendi kimliğini, geleneklerini ve onurunu koruma isteği.
- Ali Paşa, dış işgale karşı askeri direnişin sembolü oldu.
- Husein Kapetan ise iç otoriteye karşı özerklik ve özgürlük mücadelesinin bayraktarı haline geldi.
Her ikisinin de hikâyesi, 1878’de Avusturya-Macaristan’ın Bosna’yı işgal ettiği günlerde halkın direniş ruhunu besledi. Saraybosna sokaklarında, dağlarda ve köylerde verilen mücadele, bu iki kahramanın adıyla anıldı. Onların anısı, sadece geçmişi değil, geleceğe taşınan bir kimlik bilincini de canlı tuttu.
Sonuç
Bugün Bosna-Hersek’in tarihinde Hekimoğlu Ali Paşa ve Husein Kapetan, yalnızca iki tarihi şahsiyet değil; aynı zamanda bir direniş ruhunun, bir halkın onurunun ve özgürlük arzusunun yaşayan sembolleridir. Farklı yüzyıllarda, farklı şartlarda verdikleri mücadele, Bosna’nın “kendi olmakta ısrar eden” karakterini en güzel şekilde özetler.
Bu destansı miras, hâlâ Bosna’nın dağlarında, nehirlerinde ve türkülerinde yaşamaya devam ediyor.
Kaynakça
- "Battle of Banja Luka." Wikipedia. https://en.wikipedia.org/wiki/Battle_of_Banja_Luka
- "Banja Luka Muharebesi." Vikipedi. https://tr.wikipedia.org/wiki/Banja_Luka_Muharebesi
- "HEKİMOĞLU ALİ PAŞA." TDV İslâm Ansiklopedisi. https://islamansiklopedisi.org.tr/hekimoglu-ali-pasa
- Hickok, Michael Robert. Ottoman Military Administration in Eighteenth-Century Bosnia. Brill, 1997.
- "Husein Gradaščević." Wikipedia. https://en.wikipedia.org/wiki/Husein_Grada%C5%A1%C4%87evi%C4%87
- "Bosnian uprising (1831–1832)." Wikipedia. (İlgili maddeler)
- Kreševljaković, Hamdija. Husein-kapetan Gradaščević: Zmaj od Bosne.
- "Avusturya-Macaristan’ın Bosna Hersek’i İşgal Tarihi (1878)." Çeviri: Mihovil Mandić. Trakya Üniversitesi Yayınevi.
- Çakmak, Zeki. "Avusturya-Macaristan İmparatorluğu’nun Bosna-Hersek’i İşgali ve Sonrasında Osmanlı Devleti ile Yaptığı Antlaşma." DergiPark.
- Kamberović, Husnija. Çalışmaları ve ilgili makaleler (1878 direnişi bağlamında).
Hiç yorum yok:
Yorum Gönder