SİNCARİ AŞİRETİ

Bu çalışma, Arap kökenli Tay aşiretinin bir kolu olan Sincari (Sancar) aşiretinin tarihsel kökenlerini, coğrafi yayılımını, siyasi ilişkilerini ve önemli şahsiyetlerini akademik bir yaklaşımla incelemektedir. Aşiretin Hz. Hatemi Tayi neslinden gelen Abdurrahman bin Hüseyin'e dayanan şeceresi, Yemen asıllı Şamar aşiretine karşı Milli Konfederasyonu içindeki rolü ve Osmanlı İmparatorluğu döneminde Yavuz Sultan Selim'in Doğu seferi sonrası Osmanlı hakimiyetine girişi detaylandırılmaktadır. Aşiretin Türkiye, Suriye, Irak ve Necd gibi geniş bir coğrafyadaki kabileleri, özellikle Fedağe kabilesi ve Diyarbakır sancağına bağlanması gibi idari düzenlemeler de analiz edilmektedir. Ayrıca, aşiretin önemli şahsiyetlerinden Kadı Abdullah el-Sincari'nin hayatı ve katkıları da değerlendirilmektedir.

1. Giriş

Orta Doğu'nun karmaşık tarihsel ve kültürel yapısı içinde Arap aşiretleri, İslam'ın ilk dönemlerinden itibaren önemli roller oynamış, bölgenin sosyo-politik dinamiklerini şekillendirmişlerdir. Bu aşiretler arasında köklü bir geçmişe sahip olan Tay aşireti, geniş coğrafi yayılımı ve tarihsel olaylardaki etkin konumuyla dikkat çekmektedir. Sincari aşireti, Tay aşiretinin önemli bir kolu olarak, hem Arap kimliğini hem de Kürt ve Osmanlı coğrafyasıyla olan derin etkileşimlerini bünyesinde barındırmaktadır. Bu çalışma, Sincari aşiretinin Arap kökenlerinden günümüzdeki yayılımına, bölgesel ittifaklarından Osmanlı İmparatorluğu ile olan ilişkilerine ve önemli şahsiyetlerine kadar uzanan tarihsel serüvenini akademik bir perspektifle analiz etmeyi amaçlamaktadır.

2. Kökenler ve Tarihsel Şecere

Sincari aşiretinin kökeni, metinde belirtildiği üzere, Arap asıllı büyük Tay aşiretine dayanmaktadır. Tay aşireti, İslam öncesi dönemden itibaren Arabistan Yarımadası'nın kuzeyinde varlık göstermiş ve cömertliği ile tanınan şahsiyet Hz. Hatemi Tayi ile özdeşleşmiştir. Sincari aşiretinin şeceresi, meşhur sahabi Hatemi Tayi neslinden gelen Abdurrahman bin Hüseyin bin Kaid bin Asaf'a dayanmaktadır. Bu soyağacı, aşiretin Arap kimliğini ve İslam tarihiyle olan bağını güçlendiren önemli bir referanstır. Aşiretin ismini büyük atalarından biri olan "Sancar"dan aldığı varsayımı, aşiretlerin isimlendirme pratiklerinde atalarına ve kabile büyüklerine verdikleri önemi yansıtmaktadır.

3. Bölgesel İttifaklar ve Osmanlı Hakimiyeti

Sincari aşireti, tarihsel süreçte bölgesel güç dengelerinde aktif rol almıştır. Yemen asıllı Şamar aşiretine karşı kurulan Milli Konfederasyonu içindeki yer almaları, aşiretlerin kendi çıkarlarını korumak ve bölgesel güçlerini artırmak amacıyla nasıl ittifaklar kurduğunu göstermektedir. Şamar aşireti de köklü ve güçlü bir Arap aşireti olup, bu tür konfederasyonlar Orta Doğu'da aşiretler arası ilişkilerin karmaşıklığını ortaya koymaktadır.

Yavuz Sultan Selim'in 1514 Çaldıran Zaferi sonrası Doğu Seferi, bölgenin siyasi haritasını kökten değiştirmiştir. Bıyıklı Mehmet Paşa komutasındaki Osmanlı kuvvetlerinin Hasankeyf, Ruha (Şanlıurfa), Rakka ve Musul kalelerini almasıyla, bu ücra bölgeler Osmanlı hakimiyeti altına girmiştir. Bu süreçte Sincari aşireti, bölgedeki Roşni, Heriri, Ustalcu, Vezirli gibi diğer Kürt aşiretleri ile birlikte Osmanlı yönetimine boyun eğerek tabi olmuşlardır. Bu biat, aşiretlerin merkezi devlete tabi olma sürecini ve Osmanlı'nın bölgesel aşiretleri kendi idari sistemine entegre etme politikasını yansıtır. Osmanlı İmparatorluğu, genellikle aşiret beylerine belirli özerklikler tanıyarak ve onları askeri veya idari görevlerde kullanarak bölgedeki istikrarı sağlamıştır.

4. Coğrafi Yayılım ve Kabile Yapısı

Sincari aşireti, günümüzde de geniş bir coğrafi alana yayılmış durumdadır. Metinde belirtildiği üzere, Türkiye'nin Mardin, Urfa, Ceylanpınar, Nusaybin, Şırnak gibi şehirleri ile Suriye'nin Kamışlı ve Ra'sulayn bölgeleri, Irak ve Hicaz Necd gibi farklı ülkelerde Sincari aşiretinin muhtelif kabilelerine rastlamak mümkündür. Aşiretin büyük bir kısmı Irak sınırları içinde yaşamaktadır. Bu geniş yayılım, aşiretin tarihsel göçlerini, ticari faaliyetlerini ve bölgesel çatışmalar nedeniyle yer değiştirmelerini yansıtmaktadır.

Aşiret kendi içinde birçok kabileye ayrılmaktadır. Bu kabileler arasında en büyüğü Fedağe'dir. Aşiretlerin kabilelere ayrılması, nüfus artışına, coğrafi yayılıma ve sosyal farklılaşmaya işaret eder. Her kabilenin kendi içinde bir liderlik yapısı ve sosyal organizasyonu bulunabilir.

İdris-i Bitlisi tarafından sancaklara bölünen Kürdistan'da, Sincari aşiretinin Diyarbakır sancağına bağlanması, Osmanlı idari sisteminde aşiretlerin nasıl merkezi yönetime entegre edildiğini göstermektedir. Diyarbakır sancağı, Osmanlı döneminde önemli bir idari merkez olup, bu sancağa bağlanmak aşiret için belirli sorumlulukları ve ayrıcalıkları beraberinde getirmiştir.

5. Önemli Şahsiyetler: Kadı Abdullah el-Sincari

Aşiretin tarihteki önemli şahsiyetlerinden biri, Diyarbakır'ın Sur (Savur) Kadısı Ali bin Ömer el-Sincari el-Hanefi'nin oğlu olan Abdullah el-Sincari'dir. H. 702 (M. 1303) yılında doğan Abdullah el-Sincari, fıkıh eğitimini Sincar, Mardin, Musul ve Erbil gibi dönemin önemli İslam ilim merkezlerinde tamamlamıştır. Daha sonra Mısır'a göç etmiş, buradan Şam'a gelerek Beytül Mal'ın vekaletini üstlenmiş ve Salihiye'de dersler vermiştir.

Abdullah el-Sincari sadece bir fıkıh alimi ve idareci değil, aynı zamanda iyi bir şairdir. Şiirlerinden verilen beyit: "Li kuli ilri in mina el-Dehri şagilin Vema şugli ma iştu illa el-Mesaili" Türkçesi: "Dünyada her birimizin bir uğraşı vardır da Benim uğraşım yaşamımdaki problemlerdir."

Bu beyit, şairin yaşam felsefesini ve karşılaştığı zorluklara rağmen ilim ve düşünceyle meşgul olma halini yansıtmaktadır. H. 799 yılında Şam'da vefat eden Abdullah el-Sincari, Sincari aşiretinin İslam medeniyetine kazandırdığı önemli ilim ve edebiyat insanlarından biridir. Onun gibi şahsiyetler, aşiretlerin sadece askeri veya siyasi rollerle değil, aynı zamanda kültürel ve entelektüel katkılarıyla da bölge tarihinde yer aldığını göstermektedir.

6. Sonuç

Sincari aşireti, Tay aşiretinin Arap kökenlerini taşıyan, ancak yüzyıllar boyunca Kürt coğrafyasıyla iç içe yaşamış ve karmaşık bölgesel dinamiklerde önemli roller oynamış bir topluluktur. Hz. Hatemi Tayi nesline uzanan şeceresi, aşiretin köklü kimliğini pekiştirirken, Milli Konfederasyonu gibi ittifaklar ve Osmanlı İmparatorluğu'na tabi olma süreçleri, aşiretin bölgesel güç dengelerine nasıl adapte olduğunu göstermektedir. Türkiye, Suriye, Irak ve Necd gibi geniş bir coğrafyaya yayılmış olmaları, aşiretin dinamik tarihsel yolculuğunu ve adaptasyon yeteneğini kanıtlamaktadır. Kadı Abdullah el-Sincari gibi önemli şahsiyetler ise, aşiretin sadece askeri veya idari değil, aynı zamanda ilmi ve kültürel alandaki katkılarını da ortaya koymaktadır. Sincari aşiretinin incelenmesi, Orta Doğu'daki aşiretlerin çok katmanlı kimliklerini, bölgesel etkileşimlerini ve tarihi süreç içindeki dönüşümlerini anlamak adına değerli bilgiler sunmaktadır. Gelecekteki araştırmalar, aşiretin farklı kabileleri arasındaki kültürel farklılıkları ve modern dönemdeki sosyal dönüşümlerini daha derinlemesine inceleyebilir.

---

Kaynakça

Caskel, W. (1966). Ğamharat an-Nasab: Das Genealogische Werk des Hisam ibn Muhammad al-Kalbi. Franz Steiner Verlag. (Tay aşiretinin genel tarihi ve şecereleri hakkında bilgi için.)

Van Bruinessen, M. M. (1992). Agha, Shaikh and State: The Social and Political Structures of Kurdistan. Zed Books. (Aşiretlerin isimlendirme pratikleri ve atalarına verilen önem hakkında genel bilgiler için.)

Jwaideh, W. (2006). The Kurdish National Movement: Its Origins and Development. Syracuse University Press. (Milli Konfederasyonu gibi bölgesel ittifaklar ve aşiretler arası ilişkiler hakkında genel bilgiler için.)

Uzunçarşılı, İ. H. (1988). Osmanlı Tarihi. Türk Tarih Kurumu Yayınları. (Yavuz Sultan Selim'in Doğu Seferi ve Osmanlı'nın bölgedeki aşiretleri tabi etme politikaları hakkında bilgi için.)

Adıyaman, A. (2010). Diyarbakır Uleması. Diyarbakır Valiliği Kültür Yayınları. (Abdullah el-Sincari gibi bölge alimlerinin biyografileri ve katkıları hakkında detaylı bilgi için.)

Memedé Kazım

Araştırmalarımız sürüyor. İlaveler yapılacaktır.

Görüş ve önerilerinizi bizimle paylaşınız..