ŞEVLİ, ŞAVELLİ, ŞEVİ AŞİRETİ

Şéveli Boyu ve Şikakiler: Tarihsel ve Sosyo-Kültürel Bir İnceleme

Giriş

Kürt aşiret yapılanması, tarih boyunca bölgesel siyasetin ve toplumsal örgütlenmenin en önemli unsurlarından biri olmuştur. Bu bağlamda Herki aşiretinin bir kolu olan Şikakiler ve onların alt boyu Şéveliler, Osmanlı’dan günümüze kadar çeşitli göçler, sürgünler ve siyasi mücadeleler ile şekillenen bir tarihsel serüvene sahiptir. Bu çalışma, Şéveli boyunun tarihsel kökenlerini, coğrafi dağılımını, inanç yapısını ve Osmanlı dönemi içindeki rollerini incelemektedir.

Tarihsel Arka Plan

Herki aşireti, Kürt aşiretleri arasında köklü bir geçmişe sahiptir ve özellikle Irak, İran ve Türkiye’nin güneydoğusunda yoğun olarak yaşamaktadır. Şikakiler ise bu aşiretin önemli bir kolu olup, Afrin civarında etkinlik göstermiş ve tarımsal üretimle tanınmıştır. Şéveli boyu ise sürgünlere maruz kalmış, Osmanlı tarafından Çankırı’nın batı bölgelerine iskân ettirilmiştir (Emin Beg, 1992).

Coğrafi Dağılım ve Göçler

Şéveliler, tarih boyunca farklı coğrafyalarda varlık göstermiştir:

• Botan Bölgesi – Fınık Kalesi: İlk yerleşim alanlarından biri olarak bilinir. Mahmudiye Beyliği’nin kurulmasıyla Van’ın doğusundaki Hoşap Kalesi civarına göç etmişlerdir.
• Soran Bölgesi: Baban Emirliği döneminde Zerzalar ile birlikte hâkimiyet kurmuş, ancak Pir Budak tarafından bu hâkimiyet sona erdirilmiştir.
• Afrin (Suriye): Bir dönem etkin bir aşiret olarak tanınmış, yerel yönetimlerde de rol almışlardır.
• Irak ve İran: Iraklılar tarafından “Amediler” olarak adlandırılmış, İran’da ise farklı kolları yaşamaktadır.

İnanç ve Kültürel Yapı

Evliya Çelebi’nin aktardığına göre, başlangıçta Yezidi inancını benimsedikleri iddia edilmiştir. Ancak Sincar ve Şeyxan’daki Yezidi aşiretleri arasında isimleri geçmez. Kürt kültüründe önemli bir yere sahip olan “Cangir Ağa Methiyesi” adlı Yezidi türküsünde, Şikakilerin Cangir Axayé ile çatışmalarından bahsedilmektedir.

Osmanlı Dönemi ve Hamidiye Alayları

Sultan II. Abdulhamid tarafından kurulan Hamidiye Alayları’na Van Livası’ndan 200 atlı ve 350 piyade olmak üzere toplam 550 kişi ile katılım sağlamışlardır. Bu katılım, aşiretin Osmanlı merkezi otoritesiyle ilişkilerini ve askeri gücünü göstermektedir.

Şikakilere Bağlı Kardeş Aşiretler

Şéveliler ile beraber Şikakilere bağlı diğer kardeş aşiretler şunlardır: Abdoyi, Hanareyi, Gardari, Şerera, Boti Botan, Gurgi, Gavanan, Finika, Dalan, Amani ve Mamedi. Bu aşiretlerin bir kısmı İran’da, bir kısmı ise Türkiye ve Irak’ta yaşamaktadır.

Sonuç

Şéveli boyu, Herki aşiretinin bir parçası olarak Kürt aşiret yapılanması içinde hem kültürel hem de siyasi açıdan önemli bir rol oynamıştır. Göçler, sürgünler ve Osmanlı ile kurdukları askeri ilişkiler, onların tarihsel kimliğini şekillendirmiştir. Bugün İran, Irak, Türkiye ve Suriye’de farklı kolları hâlâ varlığını sürdürmektedir.

Kaynakça

1. Emin Beg, M. Z. (1992). Kürt Aşiretleri Tarihi. İstanbul: Deng Yayınları.
2. Evliya Çelebi. Seyahatname. (17. yy).
3. McDowall, D. (2004). A Modern History of the Kurds. London: I.B. Tauris.
4. Bruinessen, M. van (1992). Agha, Shaikh and State: The Social and Political Structures of Kurdistan. London: Zed Books.
5. Vikipedi. “Herki Aşireti.”
6. Taka Gazete. “Herki Aşireti Nedir? Tarihi ve Kökeni.”

 

BU AŞİRET HAKKINDA ARAŞTIRMALARIMIZ SÜRÜYOR İLAVELER YAPILACAKTIR. LÜTFEN ALINTI YAPARKEN KAYNAK GÖSTERİNİZ.

 

 

Bu Çalışma Bilgilendirme Amaçlıdır