Mamxuri (Mamxoriler) aşireti, Kuzey Irak’ın en eski ve köklü aşiretlerinden biri olup, kökeni “Xana Mezin” adlı hanedanlığa dayandırılmaktadır. Tarihsel olarak Hertoşi (Ertoşi) aşiret federasyonuna bağlı iken, son yüzyılda bağımsız bir aşiret statüsüne kavuşmuştur.
Tarihsel Köken
- Xana Mezin Hanedanı: Mamxurilerin kökeni bu hanedanlığa bağlanır.
- Soy Bağlantısı: Hertoşilerin dedesi olan Mamed’in oğlu Xelil’in torunlarıdır. Xelil’in üç oğlu vardır:
- Heyder → Heyderanların atası
- Hesen → Hesenanların atası
- Bahdur → Bahduraların atası
Bu soy zinciri, Mamxurilerin diğer büyük Kürt aşiretleriyle (Mamedi, Muzuri, Barzani, Nirvayi, Hertoşi) akrabalık bağlarını göstermektedir.
Coğrafi Dağılım
- Kuzey Irak: Mamxuriler tarihsel olarak burada yoğunlaşmıştır.
- Türkiye’deki yerleşimler: Van merkez, Edremit, Başkale, Hakkari, Çatak, Gürpınar, Beytüşşebap, Adilcevaz, Patnos ve Erciş gibi bölgelerde yaşamaktadırlar.
- Yaşam biçimi: Uzun süre göçebe hayatı sürdürmüş, sonrasında kısmen yerleşik düzene geçmiştir.
Sosyo-Kültürel Yapı
- Federatif bağlar: Mamxuriler, uzun süre Hertoşi (Ertoşi) aşiret federasyonuna bağlı kalmışlardır.
- Statü değişimi: 20. yüzyılda bağımsız bir aşiret olarak kabul edilmişlerdir.
- Toplumsal yapı: Hem göçebe hem yerleşik yaşam biçimlerini bir arada sürdürmüşlerdir.
Akademik Değerlendirme
Mamxuriler, Kürt aşiret yapılanması içinde hem tarihsel kökenleri hem de coğrafi dağılımlarıyla dikkat çekmektedir. Xana Mezin hanedanına dayanan soy zinciri, onların diğer büyük aşiretlerle akrabalık bağlarını ortaya koymaktadır. Göçebe yaşamdan yerleşik düzene geçişleri, Kürt aşiretlerinin modernleşme sürecindeki tipik örneklerden biridir.
Kaynakça
- Aşiretler Boylar ve Oymaklar: “Mamxuran, Mamxuri Aşireti.”
- Bruinessen, M. van (1992). Agha, Shaikh and State: The Social and Political Structures of Kurdistan. London: Zed Books.
- McDowall, D. (2004). A Modern History of the Kurds. London: I.B. Tauris
Şerefan aşireti bazı kaynaklarda göçebe koçer ertuşi aşiretinin bir kolu olarak geçerken bazı kaynaklarda müsatakil küçük bir aşiret olarak geçer. Türkiye’de ve ırakta kalan topraklarda yaşarlar. Muhtemelen Suriye ve İran’da da az sayıda nüfusları mevcuttur. Irak behdinan da Semmel dehuk Zaho gibi bölgelerde yaşarlar. Kuzey Iraktaki Şerefanlar Türkiye’deki kadar popüler değildir. Kuzey Iraktaki Şerefanlar kendilerini Koçer olarak ta tarif ederler. Türkiye’deki bazı şerefanlar ise kendilerini çok şerefli olduklarını bu yüzden Şerefan isminin tarihte aldıklarını söylerler. Kuzey Iraktaki şerefanlarla türkiyedekilerin bir kısmı aynı soydan gelmektedir. Tarihte Ermeni olaylarından Osmanlı tarafında Hamidiye alaylarında görev yapmışlardır.
YanıtlaSil