MAHLEMİ AŞİRETİ

Mahlemî (Mahlemî / Muhallemî / Mıhallemî) Aşireti: Mardin-Midyat Bölgesinin Tarihî Federasyonu, Etnik ve Dini Çeşitliliği

Mahlemî aşireti, Mardin ve Midyat ilçeleri merkezli, Güneydoğu Anadolu'nun en geniş ve heterojen aşiret federasyonlarından biridir. Aşiret, tarih boyunca çok katmanlı bir yapı sergilemiş; içinde hem Kürt hem de Arap kökenli kabileleri barındırmış, farklı dinî (Sünni Müslüman ağırlıklı, ancak tarihî olarak Hristiyan ve Yezidi unsurlar da içeren) ve dilsel grupları bir araya getirmiştir. Günümüzde federasyonun birçok kolu müstakil aşiret statüsüne kavuşmuş; ancak Mahlemî kimliği hâlâ güçlü bir ortak aidiyet duygusu olarak devam etmektedir.

Köken ve İsim Rivayetleri

Mahlemî ismi, iki temel rivayete dayanır:

1. Mahlem bin Zuhel soyu Aşiret, Mahlem bin Zuhel’in soyundan geldiği kabul edilir. Zuhel’in soyu ise Şeyban bin Sa’labe’ye (Şeybânîler) bağlanır. Bu, Arap kabile geleneğinde yaygın bir meşruiyet zinciridir ve aşiretin Arap köken iddiasını güçlendirir.
2. Muhallem bin Temim bağlantısı Bazı yazarlar aşireti Muhallem bin Temim’e nisbet eder; bu da Temim kabilesinin (Arap Yarımadası’nın kuzeydoğusundaki güçlü bir konfederasyon) bir kolu olarak görülmesini sağlar.

Her iki rivayet de aşiretin Arap kökenli bir çekirdeğe sahip olduğunu öne sürer; ancak tarih boyunca Kürt aşiretleriyle yoğun evlilik, ittifak ve kültürel etkileşim nedeniyle Kürt kimliği baskın hale gelmiştir. Mahlemî federasyonu, bu etnik ve kültürel karışımın tipik bir örneğidir.

Tarihî Gelişim ve Federasyon Yapısı

Mahlemî aşireti, Mardin-Midyat sınırları içinde geniş bir coğrafyada (özellikle Midyat’ın dağlık kesimleri, Nusaybin, Derik ve Savur civarı) tarih boyunca etkili olmuştur. Federasyon tipi örgütlenme sayesinde çok sayıda kabile ve alt grup bir araya gelmiş; bu yapı, aşiretin siyasi ve sosyal gücünü artırmıştır. Günümüzde birçok kolu bağımsız aşiret olarak varlık gösterir.

Aşiret içindeki iki ana kabile şunlardır:

1. Dekşuriler (Dekşûrî / Dekşorî) Alt malbatları (aile kolları):
   • Cızbınî
   • Hisar
   • Reman
   • Gerçûş
   • Arnas
   • Şemıkā
   • Derhav
2. Hüverikîler (Hüverikî / Hüveyrîkî) Alt malbatları:
   • Alikan
   • Seydan
   • Arbiyan
   • Basıklı
   • Mezirx
   • Dürikan
   • Darmakiyan
   • Salihan
   • Duman’an

Bu iki ana kol, aşiretin iç örgütlenmesini temsil eder; her biri kendi içinde alt ailelere ayrılır ve tarih boyunca farklı köyler ile mezralarda yoğunlaşmıştır.

Coğrafi Dağılım ve Güncel Durum

Mahlemî aşireti mensupları günümüzde ağırlıklı olarak:

• Mardin: Midyat, Nusaybin, Derik, Savur
• Diyarbakır: Çınar, Bismil civarı
• Şanlıurfa: Viranşehir, Ceylanpınar sınır bölgeleri
• Suriye: Kamışlı (Qamişlo) ve Haseke civarı

Aşiret, tarih boyunca göçebe ve yarı göçebe hayvancılıkla geçinmiş; ancak Osmanlı iskân politikaları ve Cumhuriyet dönemiyle yerleşik tarıma yönelmiştir. Günümüzde tarım, ticaret ve göçlerle büyük kentlere yayılma eğilimi gösterir.

Kültürel ve Sosyal Özellikler

• Dil: Kurmancî lehçesi ağırlıklı; ancak bazı kollarında Arapça etkiler ve Zazakî geçiş özellikleri görülür.
• Din: Çoğunlukla Sünni-Şafiî mezhebine mensuptur; tarihî olarak Hristiyan ve Yezidi unsurlar da barındırmıştır (federasyonun heterojen yapısı nedeniyle).
• Özellik: Aşiret, çokkültürlü yapısıyla bilinir; Kürt-Arap ittifakı, dinî çeşitlilik ve güçlü aile bağları öne çıkar. Federasyonun dağılmasıyla birçok kol müstakil aşiret kimliğine kavuşmuştur.

Sonuç

Mahlemî aşireti, Mardin-Midyat merkezli, Kürt-Arap karışımı heterojen bir federasyon olarak Güneydoğu Anadolu'nun tarihî ve kültürel mozaiğinin önemli bir temsilcisidir. Mahlem bin Zuhel veya Muhallem bin Temim rivayetleri, aşiretin Arap köken iddiasını yansıtır; ancak uzun süreli Kürt aşiretleriyle etkileşim, kimliğini Kürt bağlamında güçlendirmiştir. Dekşurî ve Hüverikî kolları, aşiretin iç örgütlenmesini gösterir; günümüzde müstakil aşiretler olarak varlıklarını sürdürmektedir. Aşiret, çokkültürlü mirası ve güçlü dayanışmasıyla bölgenin sosyal dokusunun ayrılmaz bir parçasıdır.

Kaynakça

• Şeref Han Bidlîsî. Şerefname (1597; Mardin ve Hasankeyf beyleri bölümü, genel aşiret rivayetleri).
• Muhammed Emin Zeki Beg. Kürtler ve Kürdistan Tarihi (1931; Mardin-Midyat aşiretleri).
• Nusret Aydın. Diyarbekir ve Mirdasiler Tarihi (Avesta Yayınları; Mahlemî federasyonu ve kolları).
• Yerel sözlü tarih ve aşiret rivayetleri (Dekşurî-Hüverikî ayrımı, Midyat-Mardin yerleşimleri).
• Osmanlı arşiv belgeleri (BOA; Mardin ve Midyat aşiret kayıtları).

ARAŞTIRLIYOR DEVAMI GELECEK.....

MEMEDÊ KAZIM

 

BU SAYFA İÇİN YAPILAN YORUMLAR

serdar bayram - 09/10/2012 - 21:37

zaten mahlemi aşireti dekşuri aşireti ve ekmenler aşrieti yani ekmenlerin diğer adı kercoz aşireti dir.ekmenler aşiretine bağlı ailelerde şemdinoğlu,soyvural,üner,süer,iskenderoğlu,öner,tekin,anaç,zorluoğlu,aydın,akın,erdem (zeynel abidin erdem),tatlıcı(iş adamı şehmuz tatlıcı) gibi belki 150 yakın aileyide barındırır