Kaskanlı Aşireti: Kökeni, Tarihsel Bağlantıları ve Önemli Şahsiyetleri
Kaskanlı (veya Kaskan, Qaskan, Kaskani) Aşireti, Doğu Anadolu'da özellikle Erzurum, Kars, Ağrı, Iğdır ve Van civarında etkili olmuş, tarihsel olarak Zilan (Zilanlı) aşiret grubu içinde yer alan bir Kürt aşiretidir. Aşiret, çeşitli rivayetlere rağmen ağırlıklı olarak Kürt kökenli kabul edilir; bazı kaynaklarda Oğuz Türkleri'nin Bayat boyuna bağlansa da bu tez belgelenmemiştir ve rivayet düzeyindedir. Tarihsel serüveni, Merwani Devleti dönemine uzanan Zilan konfederasyonuyla iç içedir. Aşiret, Osmanlı-Rus sınırındaki göçler, ilticalar ve Hamidiye Alayları gibi yapılarla şekillenmiştir. Kasıka ve Qaski aşiretleriyle bağlantısı net değildir; farklı köken ve coğrafya nedeniyle ayrı aşiretler olarak değerlendirilir.
Köken ve Etnik Tartışmalar
Kaskanlıların kökeni, Kürt araştırmacı Muhammed Zeki Emin Beg'in 1931 tarihli Kürd ve Kürdistan Tarihi eserinde, Mu'jam al-Buldan'a dayanarak Cibranlıların bir kolu olan Torıni (Torini) aşiretinden ayrıldığı şeklinde belirtilir. Kürdolog Mark Sykes, Torınileri Zilan grubundan Cibranlılara bağlar. Zilanlılar, Merwani Devleti'nin (10.-11. yüzyıl) kurucu unsurları arasındadır; devlet yıkıldıktan sonra Süleymani aşiretler grubunu oluşturmuşlardır. Mu'jam al-Buldan, Zilanlıların Hasankeyf hakimlerinden olup Melikanlılar hanedanlığına bağlı olabileceğini yazar. Klasik kaynaklar (Mu'jam al-Buldan, Makdisi, Zehebi), Cibranlılara bağlı Torıni, Alıki, Şaderli ve Mamegan gibi aşiretleri Kürt olarak tanımlar.
Bazı rivayetler Kaskanlıları Oğuz Türkleri'nin 22. boyu Bayat'a (Gün İbni Oğuz'un torunları) bağlar; bu durumda Kürt kökeni reddedilir. Ancak bu iddia sağlam belgeye dayanmaz; sadece sözlü anlatımlara ve etnik yorumlara bağlıdır. Tarihi kaynaklar ve akademik çalışmalar (örneğin Ziya Gökalp'in aşiret sınıflandırmaları), Kaskanlıları Kürtlerin Zilan (Zil) kolunda gösterir. Erzurum-Horasan'da Bastemler ailesi olarak bilinen kısım, Kürtçe konuşmalarına rağmen Türkçe de kullanır; Urfa/Hobap köyünde Türkçe, Palu civarında Kürtçe (Kurmanci) hakimdir. Bu dilsel çeşitlilik, iskân politikaları ve komşu aşiret etkileşimlerinden kaynaklanır.
Kasıka (Erzurum-Doğubeyazıt'tan Mardin Kerboran'a göç eden) ve Qaski (Şemski'nin kolu, Van-Siirt-Batman-Ağrı-İran) aşiretleriyle bağlantı zayıftır; tarihi serüven ve coğrafya farklılıkları nedeniyle ayrı aşiretler olarak kabul edilir.
Göç ve İskân Tarihi
1521'de Şahsuvar Bey'in çabalarıyla Berazan, Dılxeran, Bociyan, Zıkziyan, Besiyan ve Huveydi aşiretleriyle birlikte Doğubeyazıt, Kars, Erzurum ve Van'ın kuzey kesimlerine yerleşmişlerdir. Osmanlı döneminde konar-göçer yapıları kısmen iskân edilmiş; bir kısmı Erzurum-Horasan'da Bastemler olarak tanınır, diğerleri Kürt aşiretleri yanına (Kars, Erzurum, Ağrı, Muş) yerleştirilmiştir. Sözlü rivayetlere göre Urfa/Birecik Altınova (Hobap) köyünü kurmuş bir kol vardır, ancak doğrulanmamıştır.
Önemli Şahsiyetler ve Hamidiye Alayları Bağlantısı
Aşiret, Rus ordusunda generalliğe yükselen Guli Cafer Ağa (Cafer Bey, 1806-1877) ile tanınır. Erivan doğumlu Cafer Ağa, Rus ordusunda tümgeneralliğe ulaşmış; mezarı Iğdır Ramazankend'dedir. Oğlu Eyüp Paşa (Eyüp Sabri Paşa, 1843-1923), babasının ölümü sonrası Rus ordusunda miralay rütbesiyle görev yapmış, ancak 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı (93 Harbi) sırasında maiyetindeki Zilan aşiretiyle Osmanlı'ya iltica etmiştir.
Eyüp Paşa, Rusya'daki makamını, mülklerini ve itibarını terk ederek Osmanlı hizmetine girmiş; Revan'dan 600 hane aşiretiyle gelmiştir. Osmanlı arşivlerine göre (BOA belgeleri), Erzurum Valisi Ahmed Muhtar Paşa'nın teklifiyle mirliva rütbesi ve 1.500 kuruş maaş almış; Bayezid Sancağı'nda (sonra Van civarı) iskân edilmiştir. Hamidiye Hafif Süvari Alayları'nda önemli rol oynamış; Rus ordusu ve Ermeni çetelere karşı mücadele vermiştir. Yukarı Küpkıran Köyü kendisine verilmiştir; Küpkıran Kalesi kalıntıları günümüze ulaşmıştır. Rohat Alakom'un Kürt Aristokratları eserinde övülür; Yakup Karataş'ın "Zilanlı Eyüp Paşa'nın Tarihi Kişiliği Üzerine Bazı Notlar" makalesi detaylı anlatır: Paşa, 1876'da Farsça ariza ile iltica etmiş, 600 hane aşiretiyle Osmanlı'ya hizmet teklif etmiştir. 1877'de maaş ve nişan almış; Hamidiye Alayları'nda Zilanlı alaylar (Karakilise bölgesinde) örgütlemiştir. İngiliz seyyah Lynch, 1890'da Paşa'yı Hamidiye üniformasıyla resmetmiştir.
Aşiret, Mala Köseler (Redikanlı) içinde anılır; Torıni'nin bir kolu olarak Zilan konfederasyonunda yer alır. Hamidiye Alayları'nda (Eyüp Paşa komutasında) 550 kişi (250 süvari, 300 yaya) destek vermiştir.
Günümüzdeki Durum ve Kültürel Yapı
Kaskanlılar, Kurmanci lehçesi konuşur; bazı bölgelerde (Erzurum Bastemler) Türkçe-Kürtçe çift dillilik yaygındır. Tıpkı Karakeçili ve Badıllı gibi aşiretler, kırsalda Kürtçe hakimdir. Dağılımı Osmanlı iskânı ve sınır göçleriyle şekillenmiştir.
Sonuç
Kaskanlı Aşireti, Zilan grubunda Kürt kökenli bir yapıdır; Torıni-Cibranlı bağlantısı tarihsel kaynaklarla desteklenir. Bayat boyu iddiası rivayettir. Guli Cafer Ağa ve Eyüp Paşa gibi şahsiyetler, aşiretin Osmanlı-Rus sınırındaki stratejik rolünü gösterir. Hamidiye Alayları'ndaki konumları, II. Abdülhamid'in aşiret politikalarının bir örneğidir. Etnik tartışmalar devam etse de, akademik ve arşiv verileri Kürt kimliğini ağır basar.
Kaynakça
- Muhammed Zeki Emin Beg. (1931). Kürd ve Kürdistan Tarihi. (Mu'jam al-Buldan referanslı bölümler).
- Sykes, Mark. (1908). The Kurdish Tribes of the Ottoman Empire.
- Karataş, Yakup. (2012). "Zilanlı Eyüp Paşa'nın Tarihi Kişiliği Üzerine Bazı Notlar." Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, Cilt 5, Sayı 20.
- Alakom, Rohat. Kürt Aristokratları.
- Osmanlı Arşiv Belgeleri (BOA): Y.A. RES. 4/74 (1879), DH. MKT. serileri (1877-1894 iskân ve Hamidiye kayıtları).
- Çiftçi, Ergin. (2018). "Migration, Memory and Mythification: Relocation of Suleymani Tribes." Middle Eastern Studies.
- Şerefname (Şeref Han). (1597). Kürt aşiretleri ve Süleymani/Zilan bağlantıları.
- Diğer: Lynch, H.F.B. (1965). Armenia Travels and Studies; çeşitli yerel blog ve Facebook kaynakları (tarihsel rivayetler için).
FOTOĞRAF TEMSİLİDİR
FOTOĞRAF TEMSİLİDİR.
FOTOĞRAF TEMSİLİDİR
süpermis
YanıtlaSilHARİKAYMİS
YanıtlaSilQaski aşireti tek başına bir aşirettir ve Ağrının en büyük aşiretlerinden biridir en kalabalık oldukları yer ise Diyadin'dir. Şemski aşireti ile uzaktan yakından bir alakası yoktur Qaski aşiretinin.
YanıtlaSilQaski aşireti tek başına bir asirettir yalnız her aşiretin mensup olduğu bir federasyon vardır ( örnek celaliler irili ufaklı 140 aşiretin oluşturduğu bir federasyondur )
SilBahsettiğiniz Torun Aşireti Seyid Muhsmmed kutub Zilanin soyundan yani oski ya da zilan değiş seyyiddir sadece zilan oymaklarının beyleri ve alimleri oldukları için bu şekil algılanırlar
YanıtlaSilAsalet soydan gelir derler sonradan degil ne kadar dogru bir söz bende Qasgi aşiretindenim gerçekten bu anlatılan deli cesaretin dedelerimde olduğunu bu çılgınlıkların benzerlerini kendi zamanlarında yaptıklarını anlatımları simdi burayı okuyorum ve ben soyumdan be dedelrimden gurur duyuyorum Dedelerim Allah mekanlarınızı cennet eylesin
YanıtlaSilBizde Qaski aşiretindeniz
YanıtlaSilKars Selim karakale köyü Qaski asiretindenim
YanıtlaSilQaski aşireti ile Kaskan(lı) aşireti birbirinden farklıdır. Qaski aşireti Kürk, Kaskanlı aşireti ise Türkmen kökenlidir.
YanıtlaSilQaski aşireti ile Kaskan(lı) aşireti birbirinden farklıdır. Qaski aşireti Kürt, Kaskanlı aşireti ise Türkmen kökenlidir.
Sil(Yazım düzeltmesi yapılmıştır.)
Kaskan/Kaskanlılar ile Kaskiler (Qaski) aynıdır, Oğuz Boylarındandır ve Türkmendirler.
YanıtlaSilYüzyıllar önce Erzurum Eyaleti ve buna bağlı Kars Sancağına yerleşmiş olan Kaskanlı/Kaskan Türkmenleri bugüne kadar hem Türkçe hem de Kürtçe konuşarak dillerini kısmen de olsa korumuşlar, Türkmen kimliklerini ise unutmamışlardır. Bugün bir çok Kaskanlı/Kaskan kuşaktan kuşağa aktarılan bilgiler ile Türkmen olduklarının bilincindedirler. Zaten Cevdet Türkay'ın "Osmanlı İmparatorluğu'nda Oymak, Aşiret ve Cemaatlar" kitabında da Türkmen Ekradı olarak geçmektedirler.
Ancak bir serhat (sınır) sancağı olan Bayezid Sancağı'nda yer alan Diyadin (Ağrı)'de yaşayan Kaskanlı/Kaskan Türkmenleri için durum tamamen farklıdır. Yüzyıllar boyunca Osmanlı-İran Savaşlarında sürekli mücadeleye sahne olan, 1514 yılındaki Çaldıran seferi ile Osmanlı topraklarına katılan, 1639 yılındaki Kasr-ı Şirin anlaşmasına kadar sürekli el değiştiren, sonrasında bile bir tampon bölge olarak sürekli İran baskısı ile karşılaşan ve bu süreçte sürekli ekonomik ve sosyolojik yıkıma uğrayan Bayezid Sancağı ve Kaskanlı/Kaskan Türkmenleri; aralıklarla bile olsa yüzyıllar boyunca süren İran Egemenliğinin getirmiş olduğu kısıtların da büyük katkısıyla Erzurum Eyaletindeki Kaskanlı/Kaskan Türkmenleri ile bağları yitirmiştir. Bütün bunların sonucunda da önce çevredeki yoğun Kürt aşiretlerinin etkisiyle Kaskanlı/Kaskan isminin Kürtçeye uyarlanması/bozunması ile Kaski (Qaski) ismini benimsemiş, sonrasında da Türkçe olan dillerini ve Türkmen kimliğini unutmuşlardır. Ancak bugün bile çok az da olsa Kaski (Qaski) aşiretinden olmasına rağmen kendini Kaskanlı/Kaskan ve Türkmen olduğunu belirtenler de bulunmaktadır.
Öte yandan, Bayezid Sancağı'ndaki Kaskanlı/Kaskan Türkmenlerinin kimliklerini yitirişleri yüzyıllar ile ifade edilebilecek uzun bir süre öncesinde olmasından dolayı dönemin İran ve Kürt kaynaklarının Kaskanlı/Kaskan Türkmenlerini Kaski (Qaski) aşireti şeklinde Kürt olarak tanımlaması doğal bir olgudur. Zaten daha önce de belirtildiği gibi çok uzun bir süre Türk-İran mücadelesinin ortasında yer almış ve sürekli ekonomik ve sosyolojik yıkıma uğramış Bayezid Sancağı için sağlıklı bir kaynak bulmak da kolay değildir.
Sonuç olarak, Kaski (Qaski) ismi Kürtçeye uyarlanmış/bozunmuş hatalı bir adlandırma olup, bugün (Ağrı'da Diyadin ve Taşlıçay'da) Kaski (Qaski) olarak bilinen aşiret aslında Kaskanlı/Kaskan Türkmenleridir ve Erzurum ve Kars'ta yaşayan Kaskanlı/Kaskan Türkmenlerinin kuzenleridir. Bu bakımdan Doğu Anadolu'daki önemli bir Türkmen varlığıdır.
Ancak şunu da göz ardı etmemek gerekir ki, Kaski (Qaski) aşireti her ne kadar Kankanlı/Kaskan olarak Türkmen kökenli olsa da, çok uzun bir süre önce kimliklerini unuttuklarından dolayı, bu yönde sürekli bir dayatma/zorlamada bulunmak da doğru değildir. Herkes kendini nasıl hissediyorsa o şekilde tanımlamasına hakkı vardır. Bizim görevimiz yalnızca tarihe not düşmektir.
Merhabalar, ben de sizin gibi düşünüyorum, bu konuda araştırma yapıyorum, ayrıca Türkmen olduğumu düşünüyorum ama çevrem ısrarla Kürt olduklarını iddia ediyorlar.
SilKaskanlı ile Qaski(Kaski) farklı ırklardaki farklı topluluk adlarıdır.Qaski Ademi veya Zilan aşireti dediğimiz topluluktur ve kökenleri Mervanilere ve daha öncesine kadar uzanır , sırf ismi benzediği için celali gibi bir aşireti bile türk türkmen diyorsunuz asimilasyon politikaları gereği ama dediğim gibi alakasızlar ve Qaskiler has Kürttür çoğu ailenin şerecesi vardır 20 den fazla dedelerini bilirler.Ağrıda ve Diyadin gibi bir dağlık arazide yaşayan Kürtleri de Türkmüş gibi göstermeniz saçmalık başka birşey drğil ve hiçbir Qaskinin biz Türküz dediğini göremezsiniz, türk olan bir aşiret Zilanda o kadar zülme uğramaz uğratmazsınkz ve Qaski Şemski Badoyi Sevoyi Nezoyi kökenleri aynı olan ve Ademanlardan Mervanilere uzanan çok köklü aşiretlerdir çıkıp da türk demeniz komedi gibi
SilTüm kaski türkmenlerine selam olsun biz kurtçe konuşsakta turkmen oldugumuzu biliriz
YanıtlaSilQaski ler türkmen falan değildir boşuna yormayın kendinizi bir Qaski aşiret üyesinin bile biz türkmeniz dediğini duyamazsınız bunlar sizin altı boş asimile etme çabalarınız gidin başka yerde havlayın
YanıtlaSilQaski şemsiki kardeştir Cizre'de miri öldürüp Doğubeyazıt' a zorava ya yerleşim yapıp daha sonra Diyadin e yaşamışlardır
YanıtlaSilKaskanlı kaski zilan v.s.
YanıtlaSilQaski aşiretiyle bağlantısı yoktur
Qaski aşireti kobani bölgesinde Türkmen boylarıyla birlikte yaşarmış anlaşmazlıklar olmuş Kobani'den Suriye'ye sonrası viranşehir milli aşiretinin içine nüfus edilmiş millî aşiretiyle bir takım anlaşmazlıklar olmuş sonrası aşiretin bir kısmı konya haymana zonguldak ereğli konya ereğliye göç ederken büyük kısmı doğuya göç etmiş doğuda ise van çaldıran ağrı Diyadin taşlıçay muş Malazgirt bulanık Ardahan göle Kars digor susuz selim ve erzurum Horasan Köprüköy oltu ve tekmana yerleşmiştir
Ayrıca çok eskilere gidersek Kürt veya Türk hiç değiliz arabız saygılarımla mehmet ağyürek
Kars Selim Başköyden Qaski aşiretindenim Türkmen olduğumuz iddia edilmiş Erzurum Köprüköy’den başlayarak tüm Qaski lere sorun bakalım kim Kürdlüğünü inkar ediyormuş. Bende merak ettim var mıymış öyle asimile olanlar
YanıtlaSil