KASIKA AŞİRETİ

Kasıkâ (Kasıkalılar / Aşitiler) Aşireti: Köken Rivayetleri, Yerleşim ve Tarihsel Çatışmalar

Kasıkâ Aşireti (Kasıkê, Kasıkalılar, halk arasında Aşitiler olarak bilinir), Mardin’in Midyat ile Kerboran (Dargeçit) arasındaki bölgede tarihsel olarak etkili olmuş bir Kürt aşiretidir. Aşiret, eski Aşita (Aşiti) şehrinin yıkılmasından sonra bu bölgeye yayıldığı rivayet edilir. Aşita, antik dönemde önemli bir yerleşim merkezi olup, Süryani ve Kürt unsurların bir arada yaşadığı bir merkezdi. Şehrin yıkılışı (tam tarihi net olmamakla birlikte Ortaçağ sonları veya erken Osmanlı dönemiyle ilişkilendirilir) sonrası aşiret mensuplarının çevre köylere dağıldığı kabul edilir.

Köken Rivayetleri

Aşiretin kökeni hakkında sözlü tarih ve yerel anlatılar farklı görüşler sunar:

1. Erzurum-Ağrı Kökeni Bir kısım Kasıkâ mensubunun Erzurum’un Hanaq köyünden, bir kısmının ise Ağrı’nın Diyadin ilçesine bağlı Kuşburnu köyünden geldiği rivayet edilir. Bu grupların ilk olarak İvan köyüne yerleştiği, daha sonra Gırêmira (Girêmira) yöresinde hüküm süren Gırêmira hakimini yenerek bölgeyi ele geçirdiği anlatılır. Gırêmira ile Tılmınnar (Telmiznar) arasında hâlâ Kasıkâ mezarlığı bulunmaktadır ve bu mezarlık, aşiretin erken dönem varlığına işaret eder.
2. Kassit Bağlantısı İddiası Bazı araştırmacılar, Kasıkâların MÖ 2. binyılda Mezopotamya’da hüküm süren Kassit (Kaššu / Kaššû) halkının soyundan geldiğini savunur. Kassitler, Babil’i yönetmiş İranî kökenli bir halktır. Ancak bu iddia, herhangi bir yazılı tarihi vesika veya arkeolojik delille desteklenmemekte olup, tamamen sözlü anlatımlara ve etimolojik benzerliğe (Kasıkâ – Kassit) dayanır. Akademik literatürde bu bağlantı spekülatif kabul edilir.

Yerleşim ve Köyler

Kasıkâ Aşireti’nin ana yerleşim alanı Midyat-Kerboran arasıdır. Önemli köyler:

• Telyaqûb (Tel Yakup)
• Tılmınnar (Telmiznar)
• Aznavur
• Şiveşke

Aşiretin büyük çoğunluğu liderleri Mala Ahmed ve Hasan Yusuflar ile birlikte Suriye’ye yerleşince, boşalan yerlere Zaxuran (Zaxuranlı) Kürtler yerleşmiştir.

Suriye’deki Kasıkâ Köyleri:

• Siha Mezin
• Siha Piçuk
• Girê Siwer
• Hemmara
• Aaznawirê
• Girkezêra

Tarihsel Çatışmalar ve Önemli Olaylar

1. 1834 Olayı Ali Paşa, Hacı Esad Beg’i Mardin voyvodası olarak tayin eder. Ancak kısa süre sonra aralarında ihtilaf çıkar. Mısır Muttasarrıfı İnce Bayraktar Mehmet Paşa Mardin üzerine yürür. Dört bin askerle sefere çıkan paşaya Aşiti bölgesinde Yusufê Xalef karşı koyar. Ancak paşanın kuvvetleri Marbab köyünde Yusufê Xalef’i yakalar ve İstanbul’a gönderir.
2. 1870’ler – Haco Ailesi Çatışması Kasıkâ ağaları olan Mala Yusufê Hesen’ler 1870’li yıllardan itibaren Haco ailesi ile çatışmaya başlar.
3. 2. Haco Olayı Suriye’deki ünlü 3. Haco’nun babası 2. Haco, Kasıkalıların talanını kaldırınca Mardinlilerin damadı olan Yusuf Hesen hükümet kuvvetlerine şikâyet eder. Takibat sırasında Midyat Heşterekli Cımo Ağa, askerlerin yakaladığı 2. Haco’nun başını keser.
4. 3. Haco Dönemi ve Kaçırma Olayı Babası öldüğünde annesinin karnında olan 3. Haco, amcası Serhan Ağa’nın kızı Peyruze’yi, Şexmuse Ahmed Yusuf ile nişanlanınca kaçırır. Bu olay, eski husumeti yeniden alevlendirir ve çatışmaların devamına neden olur.

Günümüzdeki Durum

Aşiret günümüzde Midyat ve Kerboran arasındaki köylerde (özellikle Telyaqûb, Tılmınnar, Aznavur, Şiveşke) varlık gösterir. Suriye’deki köylerde de (Siha Mezin, Siha Piçuk vb.) hatırı sayılır bir nüfusa sahiptir. Geleneksel olarak tarım ve hayvancılıkla geçinirler; ancak 20. yüzyıl boyunca göçler ve çatışmalar nedeniyle nüfus dağılmıştır.

Sonuç

Kasıkâ Aşireti (Aşitiler), Midyat-Kerboran arasındaki Aşita bölgesinin yıkılışından sonra şekillenmiş, Erzurum-Ağrı kökenli rivayetleri ve Kassit bağlantısı iddialarıyla dikkat çeken bir Kürt aşiretidir. Tarihi, yerel güç mücadeleleri (Yusufê Xalef, Haco ailesi çatışmaları) ve Suriye’ye uzanan göçlerle doludur. Köken tartışmaları (Kassit iddiası dahil) büyük ölçüde sözlü tarihe dayanır ve yazılı vesika ile desteklenmemiştir. Aşiret, Mardin’in etnik-kültürel mozaiğinin önemli bir parçasıdır.

Kaynakça

• Tan, Altan. Turabidinden Berriyeye. Nubihar Yayınları, İstanbul.
• Yerel sözlü tarih ve aşiret şecereleri (Midyat-Gercüş-Kerboran bölgesi rivayetleri).
• Osmanlı arşivleri (BOA): Mardin ve Midyat sancak kayıtları (genel bağlam).
• Bölgesel etnografik çalışmalar: Aşita bölgesi Süryani-Kürt etkileşimi üzerine derlemeler.

Bu Çalışma Bilgilendirme Amaçlıdır