DUDERİ,DÜDERAN VEYA DUDERİYAN AŞİRETİ

..

Duderi (Düderan/Duderiyan) Aşireti, Botan kökenli olup tarihsel süreçte hem Osmanlı hem Cumhuriyet döneminde bölgesel dengelerde önemli bir rol oynamış Kürt aşiretlerinden biridir.

Tarihsel Arka Plan

• Muhammed Emin Zeki Beg (1930): Duderi aşiretinin yaklaşık 400 aileden oluşan göçebe bir aşiret olduğunu kaydeder.
• Osmanlı Arşivleri: 1526 ve 1567 yıllarında Duderi aşireti hane ve mücerred sayılarıyla kayıt altına alınmıştır.
• Yerleşim: Yaz aylarında Van Gölü’nün güneyinde, kış aylarında ise Siirt ve çevresinde yaşamışlardır.
• Dil ve Din: Kürtçenin Kurmancî lehçesini konuşurlar; İslam’ın Şafiî mezhebine mensupturlar.

Yerleşim ve Dağılım

• Türkiye: Van, Bitlis, Muş, Şırnak, Batman, Siirt ve Diyarbakır civarında.
• Siirt: 1987 verilerine göre 2.500 kişi; lider aile Mirze Tetik (Ağaçyurdu köyü).
• Siirt Merkez: 250 kişi; lider aileler Muhammed ve Abdurrahman Çiftçi.
• Mardin: 3.000 kişi; Cizre Tepeönü, Sırsırık mezrası, Sulak köyü, Nusaybin ve İdil’de. Lider aileler Aslan, Akman ve Emir aileleri.
• Batman: 52 aşiret içinde en önemlilerinden biri Duderi aşiretidir.

Sosyo-Kültürel Yapı

• Geçim: Hayvancılık ve çiftçilik.
• Yaşam Tarzı: Yarı göçebe; yazın yaylalara çıkar, kışın köylere dönerler.
• İlişkiler:
• Pervari’de Adiyan, Şakiran ve Tayan aşiretleriyle zaman zaman husumet.
• Menemen aşiretiyle arazi anlaşmazlıkları.
• Keşkoli aşiretiyle yakınlık.
• İsyanlar: Şeyh Sait isyanına katılmışlardır.
• Kaçakçılık: Suriye ve Irak sınırlarından ticaret amaçlı sık sık gidip gelirler.

Tarihsel ve Antropolojik Görüşler

• Bulletin de la Société d’Anthropologie de Lyon (1840–1878 araştırmaları): Duderi aşiretinin bazı Ermeni kökenli aşiretlerle kaynaşarak Kürtleştiğini ileri sürer. Ancak bu iddia tartışmalıdır.
• Aşiret Mensuplarının Görüşü: Duderi şeyhlerinden Şeyh İsmail-i Duderi ve Şeyh Muhammed-i Duderi’nin türbeleri Diyarbakır’da bulunur; bu nedenle Ermeni kökeni iddiaları reddedilmektedir.

Akademik Değerlendirme

Duderi aşireti, Botan kökenli Kürt aşiretleri arasında hem dini hem siyasi kimliğiyle öne çıkan bir topluluktur.

• Göçebe-yerleşik dönüşüm: Osmanlı döneminde göçebe iken Cumhuriyet döneminde yarı göçebe bir yapıya evrilmiştir.
• Siyasi rol: Şeyh Sait isyanına katılımı, aşiretin bölgesel siyasetteki etkinliğini göstermektedir.
• Toplumsal etki: Hem dini liderleri hem de geniş coğrafi dağılımı ile bölgesel kültürün şekillenmesinde önemli bir rol oynamıştır.

Kaynakça

1. Muhammed Emin Zeki Beg, Kürd ve Kürdistan Tarihi, Irak, 1931.
2. Osmanlı Arşivleri, BOA kayıtları (1526, 1567).
3. Bulletin de la Société d’Anthropologie de Lyon, 19. yy araştırmaları.
4. Aşiretler Raporu, Doğru Dergisi, 1987.
5. Martin van Bruinessen, Agha, Shaikh and State: The Social and Political Structures of Kurdistan, London, 1992.

Derleme:Memedé kazım

     Araştırmamız sürüyor.İlaveler  yapılacaktır. Lütfen yazıdan alıntı yaparken kaynak gösteriniz

 

BU SAYFA İÇİN YAPILAN YORUM VE DÜZELTMELER

---

 

ABDULSELAM AKŞIN (11/05/2013 01:43)
Konu :	teşekkür
Mesaj :	ben duderan aşiretindenim bu sitenin yapılışında emeği geçen tüm insanlara teşekür etmek istiyorum çok güzel olmuş ben çok sevindim araştırmalarınızda başarılar

---

mirhan bedirhanoglu tarafından sitenizde bir habere yorum yapıldı.

Email : 
Başlık : 
Yorum: selam duderan aşireti ermeni deyıl bunu bilin duderan aşireti mekkedan gelmiş nakşi bendidir ve mekkeden gelirken urfa veran şehire getirilmiştir magarada yaşamışlar 4 asırlık kalmışlar orda o yure insanı bu isimle adlandırılmışlar eşira duderiya yani duderan aşireti 4 asrdan sonra vana gitmişler ve vandada bi 4 asır kalmışlar van halkı da bu adı varmi koçer ordada 4 asır kalıp bi kısmı göç edipsurıyeye gider ordada bi kaç asır kalıp botan bulgesıne galirler ve botan miri mirzeydin botan mirlerinin buyuk miridir ve osmanli devleti tarafında dagıtılıyorlar ve o gun ve bu gun dogu ve guney dogu ve orta dogu bulgesıne yayılıyorlar bu aşiret ehli beyten geliyor şeh ismail ve şeh muhaammet ve şeh ömer re duderi de bu aşiretendir yani abbasi soyundandır mir bedirhan beyde mir zeydinin kardeşidir ve mir aga ve irfan ve cengiz han ve cıte ve zine bunlar toplam 7 kardeşler şu an dunyanın en buyuk aşiretıdır duderan aşireti 

 

UYARI: Bu sitedeki bütün materyallerin her hakkı saklıdır. İzin alınmadan ve kaynak gösterilmeden alıntı yapılamaz ve kopyalamak suretiyle elektronik ortamda kullanılamaz ve kitaplaştırılamaz.

Not:Bu sayfalarda yayınlanan okur yorumları okuyucuların kendilerine ait görüşlerdir. Yazılan yorumlardan sitemiz hiçbir şekilde sorumlu tutulamaz...