ZERZA VEYA ZARZAYİ AŞİRETİ

Bilbasi aşiret federasyonuna bağlı bir kabiledir. Aslı Geyli aşiretinden gelmektedir. Ana memleketleri Bahdinan bölgesidir. Zamanla göç edip Hakkâri bölgesine gelmişlerdir. Zerza aşireti reisi Ömer Şabli’nin çocukları arasında çıkan kavgalar nedeni ile aşiret dört parçaya ayrılmıştır.  Birinci kardeş Deri Ağa’dır. Gor bölgesine gitmiştir. Bunlara “Deri” diyorlar.  İkinci kardeş Zerin Ağa’dır. Bu da Şemdinan bölgesine göç etmiştir(Şemdinli). Günümüz de Şemdinli bölgesinde yaşamaya devam ediyorlar.  Bunlara Şemdinli’de “Zerzad” diyorlar. Zerza aşiretinin bir kısmı Mehabat bölgesinde yaşamaktadır.  Üçüncü kardeş Şab Ağa’dır. Bu da Eşine’ye göç etmiştir. Mir Basık aşiretine katılmışlardır. Dördüncü kardeş Tunkuber’e gitmiştir. Zerzaların Bazı kısımları Urmiye’deki Afşarlara bazı kısımları da Mukri aşiretine katılmışlardır.  Şab Ağa daha sonra Eşne’yi terk ederek Mirbasık ile aynı yaylaya yerleşmiş Soranilerle akrabalık tesis etmiş, zamanla Soran aşiret federasyonuna katılmıştır. Vefatından sonra yerine oğlu Mir Ömer Bey geçmiştir. Bu bey de vefat edince yerine oğlu Mir Hacı Şeyh Bey reisliği yüklenmiştir.  Sonra reislik oğlu Ağa Bey’e geçmiştir.  Daha sonra iktidara Zülfikar Bey geçmiştir.

Tarihlerin en büyük katliamlarından biri Soran Beyi Emir Süleyman  tarafından Zarzailere uygulanmıştır. Emir Süleyman Bir süre Zerza aşireti ile uğraştı. Nihayetinde Üç bin savaşçıya yakın bir güçle Zerzalılar'ın üzerine saldırarak, onların kökünü kesti.

            Zülfikar Bey vefat edince oğlu Ebu Kasım Bey reisliğe geçmiştir. Kasım Bey dönemi Zend aşireti reisi Nadir Şah dönemine rastlar. Daha sonra oğlu Cafer Bey reisliğe geçmiştir.

ÖNEMLİ ŞAHSİYETLERİ

 

1-El Vezir Ali bin Salar

Ali ibn Salar (ya da İbnü's-Sallar, tam adıyla Ebü'l-Hasan Ali el-Adil ibnü's-Sallar), 12. yüzyıl Fatımî Halifeliği'nin önemli bir askeri komutanı ve veziri olarak tanınır. Kürt kökenli (Zerzarî/Zarzai aşiretine mensup olduğu rivayet edilir) bir figür olup, İran kökenli Zerzarî aşiretinin (Zarzai) bir üyesi olarak kabul edilir; aşiret, Kuzey Irak ve İran sınır bölgelerinde (özellikle Zerzariye veya Cencerin Dağı civarı) yerleşik bir yapı sergiler ve tarihsel olarak Kürtleşmiş Acem (Fars) kökenli bir grup olarak tanımlanır. Kahire'de köşkte büyümüş, askeri kariyerine yükselerek İskenderiye valiliğine atanmıştır. Yiğitliği ve cesaretiyle bilinen Salar, ilim ehliyle sohbet etmeyi sever; Kahire'de çok sayıda cami inşa etmiş, Şafiîler için İskenderiye'de bir medrese yaptırmıştır (Vefiyâtü'l-A'yân ve Şezerâtü'z-Zeheb kaynaklarında belirtilir).

Tarihsel bağlamda, Fatımî Halifesi el-Zâfir bi-Emrillâh (h. 544-549/1149-1154) döneminde vezirlik makamına yükselmiştir. Önce Necmeddin Ebü'l-Feth Selim bin Muhammed bin Misâlî vezir yapılmışken, el-Adî Seyfeddin ile yaşanan savaşta yenilgi üzerine İbn Salar'ın İskenderiye'den vezirlik talebiyle yetiştiği haberi alınca Necmeddin bir heyetle Cezire'ye gönderilmiştir. 15 Şaban 544 Hicrî (yaklaşık M. 1150) tarihinde Kahire'ye giren İbn Salar, ordular emiri el-Adil diye hitap edildiğini görmüş ve memleket işlerini ele almıştır. Farşlar'dan topladığı orduyla Necmeddin'in üzerine yürüyüp ordusunu dağıtmış, kellesini uçurmuştur. Aynı yılın 13 Zilkade ayında Kahire'ye girmiş, ancak 6 Muharrem 548 Hicrî (M. 1153) tarihinde üvey oğlu Nasır bin Abbas ve hanımı Ümm Abbas'ın oğlu tarafından öldürülmüştür. Babası Salar, Kudüs sorumlusu Bin Ertekin'in oğlu Sukman ile birlikteydi; ordular emiri el-Erdal Kudüs'ü ele geçirdiğinde Sukman'ın ordusundan bazı askerler (Salar ve oğlu dahil) kendisine katılmış, Salar'a Seyf el-Devle unvanı verilmiş ve oğlu köşkte yetiştirilmiştir. Daha sonra İskenderiye valisi olmuştur. İbn Salar, Fatımî yönetiminde askeri ve idari başarılarıyla öne çıkmış, ancak iç entrikalar sonucu trajik bir sonla karşılaşmıştır.

Zerzarî aşiretiyle bağlantısı, aşiretin İran kökenli Kürtleşmiş bir grup olarak tanımlanmasıyla ilişkilendirilir; aşiret, Cencerin Dağı bölgesinde (Mazkurd, Rustak, Meret, Eşne-Şino civarı) yerleşik olup, yüksek dağlarda nöbet tutma geleneğiyle bilinir. Aşiret, Bahdinan'dan göç etmiş ve iç bölünmeler yaşamış; bazı kolları Şemdinan, Soran ve Mukrî aşiretlerine katılmıştır. İbn Salar'ın bu aşiretle ilişkisi, Zerzarîlerin tarihsel olarak Kürt aşiretleri arasında yer aldığı ve Mısır Fatımîleriyle bağlantı kurduğu rivayetlerle desteklenir; ancak bu bağlantı ağırlıklı olarak sözlü tarih ve sınırlı yazılı kaynaklara dayanır.

Zerzarî aşireti, Kürt tarihinin bir parçası olarak, göç ve çatışmalarla evrilmiş; İbn Salar gibi figürler, aşiretin İslam dünyasındaki askeri-idari rollerini simgeler. Gelecek araştırmalar, aşiretin Fatımî dönemi bağlantılarını ve genetik kökenlerini derinleştirebilir.

Kaynakça

• Zeki Beg, Muhammed Emin. (1931). Kürd ve Kürdistan Tarihi. Erişim: https://butun-asiretler.blogspot.com/p/zerza-veya-zarzayi-asireti.html
• "ZERZA VEYA ZARZAYİ AŞİRETİ." (Tarihsiz). Bütün Aşiretler Blogu. Erişim: https://butun-asiretler.blogspot.com/p/zerza-veya-zarzayi-asireti.html
• "Al-Adil ibn al-Sallar." (Tarihsiz). Wikipedia. Erişim: https://en.wikipedia.org/wiki/Al-Adil_ibn_al-Sallar
• Lev, Yaacov. (Tarihsiz). "Army, Regime, and Society in Fatimid Egypt." JSTOR. Erişim: https://www.jstor.org/stable/163658
• "al-ʿĀdil Ibn al-Salār." (Tarihsiz). Princeton Geniza Project. Erişim: https://geniza.princeton.edu/en/people/al-adil-ibn-al-salar
• "Ali, Ibn Salar, the Fatimids Minister 544-548 A.H/ 1149-1153." (2021). Journal of Garmian University. Erişim: https://jgu.garmian.edu.krd/article_132417_en.html
• "Zarzai tribe history." (Tarihsiz). History of Kurdistan. Erişim: http://historyofkurd.com/turkish/wp-content/uploads/2016/10/kc3bcrt-ve-kc3bcrdistan-c3bcnlc3bcleri.pdf

UYARI: SİTEMİZİN TÜM HAKLARI SAKLI OLUP, İNTERNET ÜZERİNDEN YAYIN YAPMAKTADIR.
İZİNSİZ VE KAYNAK GÖSTERİLMEDEN KULLANILAMAZ.  

 Bu Sayfa Bilgilendirme Amaçlıdır.