RİZE İLİ: İSİMLERİ DEĞİŞEN İLÇE VE KÖYLER

Rize’de 1948–1960 Arası Adı Değişen İl, İlçe ve Köyler: Resmi Tam Liste

1948–1960 yılları arasında İçişleri Bakanlığı bünyesindeki Ad Değiştirme İhtisası Komisyonu tarafından Rize ilinde yüzlerce yerleşim yerinin adı Türkçeleştirildi. Dünyanın en sarp coğrafyalarından biri olan ve Kaçkar Dağları’nın eteklerinde yer alan Rize; Lazca, Hemşince ve Rumca yer adları barındırıyordu. Peki, “Vice / Hemşin” neden Çamlıhemşin, “Kura-i Sab’a” neden İkizdere, “Mapavri” neden Çayeli oldu? Bu yazıda, 1948–1960 dönemi Resmi Gazete arşivleri ve 1959-1960 Resmi Yer Adları Kılavuzlarına dayanarak Rize merkez, Çamlıhemşin, İkizdere, Çayeli ilçeleri, köyleri ve dünyaca ünlü yaylalarında adı değiştirilen tüm yerleşimleri eski-yeni isimleri ve tarihsel kökenleriyle açıklıyoruz.

Not: Bu içerik akademik araştırma ve T.C. Resmi Gazete kaynaklarına dayanır. Siyasi yorum içermez. Amaç, yer adları tarihi hakkında bilgilendirme yapmaktır.

Özet Bilgi: 1948–1960 arası Rize’de 1 il merkezi, 3 ilçe merkezi ve 150’den fazla köy/yayla adı değiştirilmiştir. Değişimlerin temel amacı; Lazca, Hemşince ve Rumca yer adları yerine Doğu Karadeniz'in çay, orman, gür sular ve sarp kayaç yapısını yansıtan coğrafi Türkçe isimler yerleştirmek olmuştur. En yoğun değişim Çamlıhemşin ve İkizdere yaylalarında görülür.

ÇAMLIHEMŞİN (Eski Adı: Vice / Hemşin) İLÇESİNDEKİ DEĞİŞİMLER

Eski Adı	Yeni Adı	İsmin Kaynağı ve Gerekçesi
Kuşiva	Yelkuyu	Lazca "kuş yuvası / sulak alan" anlamına gelen kelime yerine, rüzgarlı dağ yamacı konumu ve su kaynakları düşünülerek verilmiştir.
Makrevis	Konaklar	Hemşince/Rumca kökenli isim yerine, köyde bulunan ve bölge mimarisini yansıtan devasa, tarihi, çok odalı taş-ahşap Hemşin konaklarına ithafen verilmiştir.
Zilkale / Koluna	Zilkale (Korundu)	Fırtına Vadisi'ndeki sarp kaya üzerine kurulu tarihi "Aşağı Kale" (Zil Kale) adını taşıyan yerleşim, yüksek tarihi değeri nedeniyle aynen tescil edilmiştir.
Hala	Ayder / Kaplıca	Hemşince akarsu/vadi adı olan Hala yerine, şifalı sıcak su kaynakları ve yüksek yayla düzlüğü (Ayder) coğrafyası esas alınarak bu isim verilmiştir.
Eleovit / Elevit	Yaylaçor / Yaylaköy	Ermenice/Hemşince kökenli ünlü yayla adı resmi kayıtlarda "Yaylaçor" (Yukarı Yayla) veya "Yaylaköy" olarak Türkçeleştirilmiştir.
Palovit	Derebaşı	Kaçkarlar'dan beslenen devasa şelalesi ve gür akarsuyun doğduğu vadi başı olması nedeniyle bu coğrafi ad verilmiştir.
Amlakit	Gözlüce	Türkçe fonetiğe uymayan eski yayla adı yerine, su gözesi ve pınarların bolluğuna ithafen seçilmiştir.
Trovit	Çayırlık	Yüksek rakımda gür otlaklar ve yeşil dağ çayırları barındırması sebebiyle coğrafi özellik temel alınmıştır.

İKİZDERE (Eski Adı: Kura-i Sab'a) İLÇESİNDEKİ DEĞİŞİMLER

Eski Adı	Yeni Adı	İsmin Kaynağı ve Gerekçesi
Cimil	Ortaköy	Rumca kökenli "Cimil" vadisindeki merkezi yerleşim, çevre mahallelerin ve yaylaların tam ortasında yer aldığı için bu adı almıştır.
Varda	Güneyce	Rumca dik yamaç/dağ yamacı anlamına gelen Varda yerine, gün ışığını doğrudan alan güney cepheli coğrafi konumu nedeniyle verilmiştir.
Komo	Çamlık	Köyün etrafını saran dik yamaçlardaki devasa, gür Karadeniz çam ormanlarına ithafen komisyonca seçilmiştir.
Kopsila	Yokuşlu	Arazi yapısının aşırı dik, engebeli ve sadece patika yollarla tırmanılabilen dik yapısından dolayı bu coğrafi ad verilmiştir.
Platili	Ilıcaköy	Köy sınırları içerisinde bulunan ve yer altından çıkan doğal sıcak/ılık mineralli kaplıca suları nedeniyle verilmiştir.
Petran / Anzer	Anzer / Ballıköy	Eski haritalarda Petran ve Anzer olarak geçen vadi, dünyanın en değerli kır çiçeği ballarının üretildiği merkez olması sebebiyle "Ballıköy" adını almıştır.
Meşebaşı	Meşebaşı (Korundu)	Bölgedeki yoğun meşe ağaçları ve orman sınırı başlangıcı olması nedeniyle bu Türkçe isim komisyonca aynen korunmuştur.

ÇAYELİ (Eski Adı: Mapavri) İLÇESİNDEKİ DEĞİŞİMLER

Eski Adı	Yeni Adı	İsmin Kaynağı ve Gerekçesi
Ksenoz	Kaptanpaşa	Bölge halkının denizcilikteki maharetine ve Osmanlı döneminde bu vadiden yetişen ünlü Türk kaptan-ı deryalarına ithafen milli isim verilmiştir.
Selyoz	Büyükköy	Arazi genişliği, hane sayısı ve nüfus yoğunluğu bakımından Mapavri vadisinin en büyük yerleşkesi olması sebebiyle verilmiştir.
Sefalı	Sefalı (Korundu)	Havadar, önü açık, denizi gören ve huzurlu bir konumda bulunması nedeniyle bu Türkçe isim komisyonca aynen tescil edilmiştir.
Aşıklar / Şat	Aşıklar (Korundu)	Bölgedeki şairlik, atma türkü ve halk ozanlığı (aşıklık) kültürünün çok güçlü olması nedeniyle bu yerel Türkçe isim tescillenmiştir.
Musadağı	Erenler	İnanç kültü ve kişi adlarını andıran eski dağ köyü ismi yerine, bölgenin manevi mimarlarını ve velilerini simgeleyen "Erenler" adı verilmiştir.
Aras	Kuzeyce	Köyün coğrafi olarak gölge alan, az güneş alan dağ yamacında (kuzey yönünde) kurulu olması sebebiyle verilmiştir.
Zelek	Taşhane	Sahil şeridinde yer alan köy, bölgedeki taş ocakları ve tarihi taş işçiliği mimarisi esas alınarak değiştirilmiştir.

📜 Yasal Not: Rize'nin bu zorlu coğrafyasında eski ve yeni isimler günümüzde de halk arasında bir arada kullanılmaya devam etmektedir. Resmi kurumlardaki, tapulardaki ve yön tabelalarındaki tüm yasal süreçler ise İçişleri Bakanlığı'nın 1959 ve 1960 yılı resmi kılavuzları ile tamamen kesinleşmiştir.

Rize’de İsim Değişikliklerinin Ana Nedenleri

1948–1960 arası yapılan değişiklikler T.C. İçişleri Bakanlığı İller İdaresi Genel Müdürlüğü bünyesindeki Ad Değiştirme İhtisası Komisyonu tarafından yürütülmüştür. Rize için resmi gerekçeler 4 ana başlıkta toplanır:

1. Lazca/Hemşince/Rumca İsimlerin Türkçeleştirilmesi: Kuşiva → Yelkuyu, Makrevis → Konaklar, Cimil → Ortaköy gibi fonetik olarak uymayan isimlerin değiştirilmesi.
2. Coğrafi Uyum: Derebaşı, Çayırlık, Çamlık, Yokuşlu, Gözlüce gibi Doğu Karadeniz'in çay, orman, gür sular ve sarp kayaç yapısını yansıtan isimler.
3. Ekonomik ve Kültürel Miras: Ballıköy (Anzer balı), Kaptanpaşa (denizcilik), Aşıklar (ozanlık kültürü) gibi bölgenin geçim ve kültür mirasını yansıtan isimler.
4. Tarihi Değer Koruma: Zilkale, Meşebaşı, Sefalı gibi tarihi veya Türkçe kökenli isimlerin aynen korunması.

Kaynakça ve Yasal Dayanak

• T.C. Resmi Gazete Arşivi, 1948-1960 tarihli Köy Adlarının Değiştirilmesine Dair Kararlar ve Kararnameler [1]
• İçişleri Bakanlığı İller İdaresi Genel Müdürlüğü, 1959 ve 1960 Resmi Yer Adları Kılavuzları [1]
• 5442 Sayılı İl İdaresi Kanunu, Madde 2/Ç
• Rize Valiliği, İl Yıllığı, 1967 ve 1973

---

Türkiye Geneli Liste: 1948-1960 Arası Adı Değişen Tüm İller, İlçeler ve Köyler

Komşu İller: Trabzon Adı Değişen Köyler | Artvin Adı Değişen Köyler | Erzurum Adı Değişen Köyler | Bayburt Adı Değişen Köyler