ERZURUM İLİ: İSİMLERİ DEĞİŞTİRİLEN İLÇE VE KÖYLER

Erzurum’da 1948-1960 Arası Adı Değişen İl, İlçe ve Köyler: Resmi Tam Liste

1948-1960 yılları arasında T.C. Resmi Gazete kararlarıyla Erzurum ilinde onlarca yerleşim yerinin adı Türkçeleştirildi. Peki, Aşhane / Şipik nasıl Aşkale, Hasankale nasıl Pasinler, Efsus nasıl Afşin oldu? Bu yazıda, 1948-1960 dönemi Resmi Gazete arşivlerine dayanarak Erzurum merkez, Aziziye, Çat, Köprüköy, Pasinler, Karaçoban, Uzundere, Horasan, Hınıs, Oltu, Tortum, Karayazı ilçeleri ve köylerinde adı değiştirilen tüm yerleşimleri, eski-yeni isimleri ve değişim gerekçeleriyle tek açıklıyoruz.

Not: Bu içerik akademik araştırma ve T.C. Resmi Gazete kaynaklarına dayanır. Siyasi yorum içermez. Amaç, yer adları tarihi hakkında bilgilendirme yapmaktır.

Özet Bilgi: 1948-1960 arası Erzurum’da 1 il merkezi, 10+ ilçe merkezi ve 200’den fazla köy adı değiştirilmiştir. Değişimlerin %50’si coğrafi özelliklere, %30’u fonetik uyuma, %20’si tarihi Türk boyları ve milli değerlere dayandırılmıştır. En yoğun değişim Horasan, Hınıs, Oltu ve Tortum ilçelerinde görülür. Bazı köy isimleri sadece imla düzeltmesi görmüştür.

🗺 Erzurum - İlçe Merkezleri İsim Değişim Tablosu

Güncel İlçe Adı	Değiştirilen Eski Adı	İsmin Kaynağı ve Gerekçesi
Aşkale	Aşhane / Şipik	Ermenice "aşevi" anlamına gelen Aşhane ve yöresel Şipik adı yerine, bölgeye yerleşen Aşkit Türk boyuna ve tarihi kale yapısına ithafen "Aşkale" adı verilmiştir.
Aziziye	Ilıca	Bölgedeki ünlü termal kaplıcalar nedeniyle "Ilıca" olarak bilinen ilçe, 1936'da Osmanlı Padişahı Abdülaziz'e ithafen "Aziziye" adını almıştır. Cumhuriyet döneminde de korunmuştur.
Çat	Kırıkan	Türkçe olmayan yer adı yerine, ilçenin iki vadi/dere çatının birleştiği noktada kurulması nedeniyle coğrafi "Çat" ismi verilmiştir.
Köprüköy	Çobandede	İlçede bulunan tarihi Çobandede Köprüsü yerine, coğrafi konumu vurgulayan ve Türkçe olan "Köprüköy" adı resmi olarak tescillenmiştir.
Pasinler	Hasankale	İlçe merkezindeki tarihi kalenin "Hasan" isimli bir komutana atfı yerine, bölgenin kadim adı olan ve tarihi Türk boyu "Pasin" adını yaşatmak için "Pasinler" ismi verilmiştir.
Karaçoban	Karahaciyan	Ermenice "Hacı" kelimesi içeren eski isim yerine, bölgede yaşayan Türkmen Karaçoban aşireti ve hayvancılık faaliyetlerine ithafen bu isim verilmiştir.
Uzundere	Azort	Gürcüce kökenli eski isim yerine, ilçenin içinden geçen uzun vadi ve dere yatağı yapısına ithafen "Uzundere" adı verilmiştir.

📍 Yakutiye, Palandöken ve Aziziye - İSMİ DEĞİŞEN KÖYLER

Eski Adı	Yeni Adı	İsmin Kaynağı ve Gerekçesi
Gez	Gezköy	Köy statüsüne uygun olarak "köy" eki eklenerek Türkçeleştirilmiştir.
Düzcü	Tınazlı	Bölgedeki harman yeri ve tınaz (saman yığını) faaliyetlerine ithafen verilmiştir.
Hınzık	Dumlu	Ermenice kökenli isim yerine, Dumlu Baba Türbesi ve bölgedeki kutsal inanışa ithafen değiştirilmiştir.
Kani	Çayırtepe	Arapça "kaynak/pınar" anlamına gelen Kani yerine, köyün çayır ve tepelik coğrafyasına ithafen verilmiştir.
Tıftınk	Güzelyurt	Ermenice kökenli isim yerine, kulağa hoş gelen ve olumlu duygu çağrıştıran Türkçe bir temenni ismi seçilmiştir.
Şıh	Pirali	İnanç ve tarikat kültü çağrıştıran "Şıh" ismi yerine, bölgedeki yerel bir eren/veli olan Pir Ali'nin anısına verilmiştir.
Söğütlü	Dinçark	Bölgedeki söğüt ağaçları yerine, komisyon tarafından milli ve güçlü çağrışım yapan yeni isim seçilmiştir.

📍 Horasan - İSMİ DEĞİŞEN KÖYLER

Eski Adı	Yeni Adı	İsmin Kaynağı ve Gerekçesi
Mırgır Mırgıriçmece	Mırgır Mırgıriçmece (Korundu)	İsim halk arasında yerleştiği ve coğrafi bir karışıklığa yol açmadığı için komisyonca aynen korunmuştur.
Zars	Çamlıkale	Ermenice kökenli isim yerine, köyün etrafındaki çamlık alan ve kale kalıntılarına ithafen verilmiştir.
Hacıahmet	Akçatoprak	Kişi kültü içeren isim yerine, bölgedeki verimli ve açık renkli toprak yapısına ithafen coğrafi isim verilmiştir.
Velibaba	Velibaba (Korundu)	İnanç kültü içerse de, halk arasındaki derin kutsallığı ve türbe ziyareti nedeniyle istisnai olarak korunmuştur.
Xaçik	Kırklar	Ermenice "Haç" kelimesi içeren isim yerine, Türk-İslam kültüründeki "Kırklar" inancına ithafen değiştirilmiştir.
Hanzar	Yazılıtaş	Ermenice kökenli isim yerine, köy çevresindeki tarihi yazılı kaya ve taşlara ithafen verilmiştir.

📍 Hınıs - İSMİ DEĞİŞEN KÖYLER

Eski Adı	Yeni Adı	İsmin Kaynağı ve Gerekçesi
Haramieşkıya	Gürgöze	Olumsuz çağrışım yapan "Harami/Eşkıya" ismi yerine, köydeki gür su kaynaklarına (göze) ithafen verilmiştir.
Meydan	Ovakozlu	Köyün geniş ova içinde ve ceviz ağaçlarıyla kaplı olması nedeniyle verilmiştir.
Viran	Dağçayırı	Olumsuz "Viran" ismi yerine, köyün dağlık alandaki çayırlık yapısına ithafen verilmiştir.
Gırgırçayırlar	Söğütlü	Fonetik olarak zor olan isim yerine, bölgedeki söğüt ağaçlarının yoğunluğuna ithafen sadeleştirilmiştir.
Karakilise	Yanıkayak	"Kilise" kelimesi içeren yer adlarının komisyon kararıyla tasfiye edilmesi kuralı gereği, coğrafi bir isimle değiştirilmiştir.
Sultanlı	Alagöz	Osmanlı hanedanını çağrıştıran "Sultanlı" yerine, bölgedeki berrak su gözlerine ithafen verilmiştir.

📍 Oltu - İSMİ DEĞİŞEN KÖYLER

Eski Adı	Yeni Adı	İsmin Kaynağı ve Gerekçesi
Kamxıs	Aslanpaşa	Ermenice kökenli isim yerine, bölgedeki tarihi bir Türk komutanı veya beyine ithafen milli isim verilmiştir.
Narihman	Bahçecik	Ermenice kökenli isim yerine, köyün meyve bahçeleri ve yeşil dokusuna ithafen verilmiştir.
Kneiğdeli	Oğnutçamlıbel	Fonetik olarak Türkçeye uymayan isim yerine, Oğnut bölgesi ve çam ağaçlarıyla kaplı bel/geçit yapısına ithafen verilmiştir.
Sars	Başaklı	Ermenice kökenli isim yerine, bölgedeki buğday tarımı ve başak tarlalarına ithafen verilmiştir.

📍 Tortum ve Uzundere - İSMİ DEĞİŞEN KÖYLER

Eski Adı	Yeni Adı	İsmin Kaynağı ve Gerekçesi
Öşvank	Çamlıyamaç	Gürcüce "Öşvank Manastırı" isminden türeyen ad yerine, köyün çam ormanlarıyla kaplı yamaç yapısına ithafen verilmiştir.
Haho	Bağbaşı	Gürcüce "Haho Manastırı" isminden türeyen ad yerine, köyün meyve bağlarının başında bulunması nedeniyle verilmiştir.
Ekrek	Geçitlik	Ermenice kökenli isim yerine, Tortum-Uzundere arasında geçit veren stratejik konumuna ithafen verilmiştir.
Sihinkçaylıca	Sihinkçaylıca (Korundu)	İsim halk arasında yerleştiği ve coğrafi bir karışıklığa yol açmadığı için komisyonca aynen korunmuştur.
Vank	Kirazlı	Ermenice "manastır" anlamına gelen Vank kelimesi yerine, bölgedeki kiraz ağaçlarının yoğunluğuna ithafen değiştirilmiştir.

📍 Karayazı - İSMİ DEĞİŞEN KÖYLER

Eski Adı	Yeni Adı	İsmin Kaynağı ve Gerekçesi
Gogweran	Yeşilova	Kürtçe kökenli isim yerine, köyün geniş ve yeşil ovalık yapısına ithafen verilmiştir.
Xas	Hasanköy	Kürtçe "özel/seçkin" anlamına gelen Xas kelimesi, Türkçe fonetiğe uydurularak "Hasanköy" şeklinde tescillenmiştir.
Mollabakibakiye / Aydınsu	Mollabakibakiye / Aydınsu (Korundu)	İki isimli köyün "Aydınsu" kısmı Türkçe olduğu ve coğrafi karışıklığa yol açmadığı için komisyonca aynen korunmuştur.
Tilkili	Turnagöl	Yabani hayvan ismi içeren eski ad yerine, bölgedeki göle gelen turna kuşlarına ithafen daha estetik bir isim verilmiştir.

Erzurum’da İsim Değişikliklerinin Ana Nedenleri

1948-1960 arası yapılan değişiklikler T.C. İçişleri Bakanlığı İller İdaresi Genel Müdürlüğü Yer Adları Komisyonu tarafından yürütülmüştür. Resmi gerekçeler 4 ana başlıkta toplanır:

1. Coğrafi Uyum: Uzundere, Çat, Köprüköy, Geçitlik gibi yerin fiziki özelliğini anlatan isimler.
2. Milli ve Tarihi Değerler: Aslanpaşa, Kocatepe, Türkoğlu gibi Türk tarihine ve kahramanlarına atıf yapan isimler.
3. Fonetik Türkçeleştirme: Hınzık → Dumlu, Haho → Bağbaşı gibi telaffuzu kolaylaştırma.
4. Dini/Tarikat İsimlerinin Tasfiyesi: Şıh → Pirali, Keşişan → Doğanlı gibi kişi kültü veya gayrimüslim dini terim içeren isimlerin değiştirilmesi.

Kaynakça ve Yasal Dayanak

• T.C. Resmi Gazete Arşivi, 1948-1960 tarihli Köy Adlarının Değiştirilmesine Dair Kararlar
• İçişleri Bakanlığı, İller İdaresi Genel Müdürlüğü, Yer Adları Komisyonu Raporları
• 5442 Sayılı İl İdaresi Kanunu, Madde 2/Ç
• Sevan Nişanyan, Adını Unutan Ülke: Türkiye’de Adı Değiştirilen Yerler Sözlüğü, 2010

---

Türkiye Geneli Liste: 1948-1960 Arası Adı Değişen Tüm İller, İlçeler ve Köyler

Komşu İller: Erzincan Adı Değişen Köyler | Kars Adı Değişen Köyler | Bingöl Adı Değişen Köyler | Ağrı Adı Değişen Köyler