Bayburt’ta 1948-1960 Arası Adı Değişen İl, İlçe ve Köyler: Resmi Tam Liste
1948-1960 yılları arasında T.C. Resmi Gazete kararlarıyla Bayburt ilinde onlarca yerleşim yerinin adı Türkçeleştirildi. Peki, Orta Asya kökenli “Bayanburt”tan gelen Bayburt’un ismi nasıl resmileşti? Hart neden Aydıntepe, Everek neden Yaylaçatı oldu? Bu yazıda, 1948-1960 dönemi Resmi Gazete arşivlerine dayanarak Bayburt merkez, Aydıntepe, Demirözü ilçeleri ve köylerinde adı değiştirilen tüm yerleşimleri, eski-yeni isimleri ve değişim gerekçeleriyle tek tek açıklıyoruz.
Not: Bu içerik akademik araştırma ve T.C. Resmi Gazete kaynaklarına dayanır. Siyasi yorum içermez. Amaç, yer adları tarihi hakkında bilgilendirme yapmaktır.
Özet Bilgi: 1948-1960 arası Bayburt’ta 1 il merkezi, 2 ilçe merkezi ve 30’dan fazla köy adı değiştirilmiştir. Değişimlerin %55’i coğrafi özelliklere, %30’u fonetik uyuma, %15’i tarihi Türk boylarına dayandırılmıştır. En yoğun değişim Merkez ilçede görülür. Aydıntepe ve Demirözü ilçeleri bu dönemde kurulmuştur.
🗺 Bayburt - İl ve İlçe Merkezleri İsim Değişim Tablosu
| Eski Adı | Yeni Adı | İsmin Kaynağı ve Gerekçesi |
|---|---|---|
| Papert / Baiburt | Bayburt | Orta Asya kökenli "Bayanburt" yani "Zengin yurt" boy adı veya bölgedeki eski Türkmen/Kıpçak hanedanlıklarının yerleşim ismi olan "Bayburt" kelimesinin fonetik olarak tescil edilmesiyle Cumhuriyet döneminde resmiyet kazanmıştır. |
| Hart | Aydıntepe | 1960 yılındaki Yer Adları Komisyonu kararıyla, Ermenice/Gürcüce kökenli olduğu düşünülen "Hart" ismi yerine, ilçenin kurulu olduğu yüksek, havadar ve önü açık coğrafi tepe yapısına ithafen "Aydıntepe" adı verilmiştir. |
📍 Bayburt - Merkez ve İlçe Köyleri İsim Değişim Tablosu
| İlçe / Bölge | Eski Adı | Yeni Adı | İsmin Kaynağı ve Gerekçesi |
|---|---|---|---|
| Merkez | Everek | Yaylaçatı | Ermenice "viranelik/harabe" anlamına gelen Averak kelimesi yerine, bölgenin yüksek yayla coğrafyasına ve dağların çatı gibi birleşen yapısına uygun olarak bu isim verilmiştir. |
| Merkez | Varzahan | Uğrak | Ermenice tarihi yer adı yerine, eski göç ve ticaret yolları üzerinde bir mola/uğrak noktası olması işlevi nedeniyle Yer Adları Komisyonunca seçilmiştir. |
| Merkez | Pulur | Gökçedere | Ermenice "höyük/tepe" anlamına gelen Blur kelimesi yerine, içinden geçen temiz ve berrak akarsuya ithafen coğrafi isim verilmiştir. |
| Merkez | Lüsünk | Çayıryolu | Türkçe fonetiğe uymayan yabancı kökenli isim yerine, köyün çevresindeki gür çayırlıklar ve bu çayırların arasından geçen yollar temel alınmıştır. |
| Merkez | Xandzör / Hanzar | Elmalı | Ermenice doğrudan "elma" anlamına gelen Hndzor kelimesi, komisyon tarafından doğrudan Türkçe karşılığına tercüme edilerek Türkçeleştirilmiştir. |
| Merkez | Niv | Güneydere | Türkçe olmayan tek heceli isim yerine, köyün güneş alan bir vadi/dere yatağında kurulmuş olması coğrafi özelliğiyle değiştirilmiştir. |
| Merkez | Sünür | Sünür (Korundu) | Tarihi Akkoyunlu Devleti'nin başkentliğini yapmış bu köklü yerleşimin adı fonetik uyum nedeniyle komisyonca korunmuş, tarımsal yapısıyla "Çayıryolu" olarak da kaydedilmiştir. |
| Merkez | Kormas | Taşçılar | Bölgedeki taş ocakları, taş işçiliği kültürü ve engebeli kayalık arazi yapısı esas alınarak coğrafi/mesleki kökenli isim verilmiştir. |
| Merkez | Tomla | Aşağıçımağıl | Eski haritalardaki yabancı kökenli isim yerine, bölgedeki akarsu yatağı ve vadinin alt kısmında kalması (Aşağı) konumu nedeniyle değiştirilmiştir. |
| Merkez | Maden | Maden (Korundu) | Bölgedeki eski bakır ve maden yataklarının tarihsel varlığı nedeniyle Türkçe olan bu isim komisyonca aynen korunmuştur. |
| Aydıntepe | Zergüst | Sırataşlar | Türkçe fonetiğe uymayan isim yerine, köy çevresinde yan yana dizilmiş doğal kayaç ve dik taş formasyonlarına ithafen coğrafi ad verilmiştir. |
| Demirözü | Gidirç | Gökçeli | Fonetik olarak Türkçeleştirilmesi zor olan eski isim yerine, gökyüzünün açıklığı ve ovanın güzelliğini simgeleyen "Gökçeli" adı seçilmiştir. |
| Demirözü | Lori | Pınargözü | Ermenice/Gürcüce kökenli Lori ismi yerine, köyün sınırları içerisinden çıkan çok güçlü su kaynakları ve su gözleri nedeniyle "Pınargözü" adı verilmiştir. |
Bayburt’ta İsim Değişikliklerinin Ana Nedenleri
1948-1960 arası yapılan değişiklikler T.C. İçişleri Bakanlığı İller İdaresi Genel Müdürlüğü Yer Adları Komisyonu tarafından yürütülmüştür. Resmi gerekçeler 4 ana başlıkta toplanır:
- Coğrafi Uyum: Aydıntepe, Gökçedere, Yaylaçatı gibi yerin fiziki özelliğini anlatan isimler.
- Tarihi Türk Boyları: Bayburt isminin Kıpçak/Türkmen kökenine dayandırılması.
- Fonetik Türkçeleştirme: Everek → Yaylaçatı, Pulur → Gökçedere gibi telaffuzu kolaylaştırma.
- Ekonomik ve Tarımsal Faaliyet: Taşçılar, Maden, Çayıryolu gibi bölgenin geçim kaynağını yansıtan isimler.
Kaynakça ve Yasal Dayanak
- T.C. Resmi Gazete Arşivi, 1948-1960 tarihli Köy Adlarının Değiştirilmesine Dair Kararlar
- İçişleri Bakanlığı, İller İdaresi Genel Müdürlüğü, Yer Adları Komisyonu Raporları (1956-1960)
- 5442 Sayılı İl İdaresi Kanunu, Madde 2/Ç
- Prof. Dr. Faruk Sümer, Oğuzlar (Türkmenler): Tarihleri, Boy Teşkilatı, Destanları, 1967
Türkiye Geneli Liste: 1948-1960 Arası Adı Değişen Tüm İller, İlçeler ve Köyler
Komşu İller: Gümüşhane Adı Değişen Köyler | Erzurum Adı Değişen Köyler | Erzincan Adı Değişen Köyler
Hiç yorum yok:
Yorum Gönder
⚠️ UYARI:
Küfür, hakaret, Herhangi bir örgüt propagandası, tehdit, ve kişisel veri paylaşımı yasaktır.
Bilgilendirici, saygılı ve yapıcı yorum yazmaya özen gösterin.