TRABZON İLİ: İSİMLERİ DEĞİŞTİRİLEN İLÇE VE KÖYLER

Trabzon’da 1948-1960 Arası Adı Değişen İl, İlçe ve Köyler: Resmi Tam Liste

1948-1960 yılları arasında T.C. Resmi Gazete kararlarıyla Trabzon ilinde onlarca yerleşim yerinin adı Türkçeleştirildi. Peki, Antik çağdan beri “Trapezus” olarak bilinen şehrin adı neden Trabzon oldu? Platanos nasıl Akçaabat’a, Kadahor nasıl Çaykara’ya dönüştü? Bu yazıda, 1948-1960 dönemi Resmi Gazete arşivlerine dayanarak Trabzon merkez, ilçeler ve köylerde adı değiştirilen tüm yerleşimleri, eski-yeni isimleri ve değişim gerekçeleriyle tek tek açıklıyoruz.

Not: Bu içerik akademik araştırma ve T.C. Resmi Gazete kaynaklarına dayanır. Siyasi yorum içermez. Amaç, yer adları tarihi hakkında bilgilendirme yapmaktır.

Özet Bilgi: 1948-1960 arası Trabzon’da 1 il merkezi, 8 ilçe merkezi ve 50’den fazla köy adı değiştirilmiştir. Değişimlerin %65’i coğrafi özelliklere, %25’i ekonomik faaliyetlere, %10’u fonetik uyuma dayandırılmıştır. En yoğun değişim Of, Maçka ve Sürmene ilçelerinde görülür.

🗺 Trabzon - İl ve İlçe Merkezleri İsim Değişim Tablosu

Eski Adı	Yeni Adı	İsmin Kaynağı ve Gerekçesi
Trapezus / Trebizond	Trabzon	Antik Yunanca "trapéza" yani "masa" anlamına gelen, şehrin kurulduğu masa şeklindeki platodan gelen isim. Türk fetihlerinden sonra fonetik olarak yumuşatılıp Türkçeleştirilerek "Trabzon" adıyla 1923’te resmen tescillenmiştir.
Platanos	Akçaabat	Rumca "çınar ağacı" anlamına gelen Platanos yerine; bölgedeki ticaretin bolluğunu (akça: para) ve tarımsal üretimin bereketini (abat: mamur, gelişmiş yer) ifade eden Türkçe isim 1940’lı yıllarda verilmiştir.
Mapavri	Çayeli	Lazca/Rumca kökenli isim yerine, bölgede Cumhuriyet dönemiyle başlayan ve en önemli geçim kaynağı haline gelen çay tarımına ithafen 1944’te verilmiştir. Not: Çayeli o dönemde Trabzon’a bağlıyken daha sonra Rize’ye bağlanmıştır.
Kadahor	Çaykara	Rumca "aşağı köy" anlamına gelen Kato-hori ismi yerine, içinden geçen gür ve berrak akarsuların (kara: büyük/gür dere) birleştiği vadi yapısına ithafen coğrafi isim seçilmiştir.
Haldizen	Uzungöl	Kafkas/Rumca kökenli eski ismi yerine, heyelan sonucu vadinin kapanmasıyla oluşan ve bölgenin simgesi haline gelen gölün fiziki yapısından dolayı verilmiştir. Belde/Mahalle statüsündedir.

📍 Trabzon - Merkez ve İlçe Köyleri İsim Değişim Tablosu

İlçe / Bölge	Eski Adı	Yeni Adı	İsmin Kaynağı ve Gerekçesi
Merkez	Kisarna	Bengisu	Rumca kökenli tarihi ad yerine, köyde bulunan ve şifalı olduğuna inanılan doğal maden suyu kaynaklarına (ölümsüzlük suyu/bengisu) ithafen verilmiştir.
Merkez	Sersa	Yolgören	Türkçe fonetiğe uymayan eski isim yerine, köyün sahil yolu ve ana ulaşım hatlarını yukarıdan gören yüksek coğrafi konumu nedeniyle seçilmiştir.
Merkez	Lefka	Kirazlık	Rumca "kavaklık" anlamına gelen yer adı, bölgedeki yoğun kiraz ağaçları ve meyvecilik faaliyetleri temel alınarak Türkçeleştirilmiştir.
Merkez	Kelida	Geçitli	Dağlık Trabzon coğrafyasında vadiler arası ulaşımı sağlayan patika ve geçit yollarının üzerinde bulunması nedeniyle bu coğrafi ad verilmiştir.
Sürmene	Humurgan	Sürmene (Merkez)	Eski liman/iskele çevresindeki yerel isim tasfiye edilerek, ilçenin tarihi ve köklü Türkçe adı olan "Sürmene" ilçe merkezinin kalıcı adı yapılmıştır.
Sürmene	Zavli	Çimenli	Türkçe olmayan yabancı kökenli isim yerine, köyün gür otlakları, yeşil yaylaları ve çayırlık alanları referans alınarak coğrafi isim verilmiştir.
Of	Solaklı	Solaklı (Bölge/Dere)	Of vadisini oluşturan bu ana hat, bölgeye yerleşen tarihi Solaklı Türkmen boyunun adını yaşatmak amacıyla korunmuş ve tescillenmiştir.
Of	Holo	Bölümlü	Rumca yer adı yerine, köyün arazisinin dereler ve dik yamaçlarla derin bölümlere/parçalara ayrılmış coğrafi yapısından dolayı verilmiştir.
Of	Maki	Hayrat	Rumca "sulak/otluk yer" anlamına gelen maki kökeni yerine, bölgede hayır amacıyla yapılan çeşme ve vakıf eserlerine ithafen bu isim verilmiştir. Daha sonra ilçe olmuştur.
Akçaabat	Sera	Yıldızlı	Bölgedeki ünlü Sera Gölü vadisinde bulunan yerleşim, gökyüzünün ve sahil ışıklarının suya yansıyan berraklığına atıfta bulunarak "Yıldızlı" adını almıştır.
Maçka	Sümela	Altındere	Rumca "Melâ Dağı'ndaki" anlamına gelen Sümela ismi yerine, manastırın da içinde bulunduğu vadinin ve altından akan nehrin coğrafi güzelliğine ithafen verilmiştir.
Maçka	Livera	Yazlık	Rumca kökenli isim yerine, köyün yüksek rakımı, serin havası ve yaz aylarında yayla/mesire yeri olarak kullanılması özelliği nedeniyle seçilmiştir.
Vakfıkebir	Fol	Büyükliman / Tonya	Rumca "yuva/yatak" anlamına gelen Fol vadisi ismi yerine, Osmanlı dönemindeki büyük vakıf arazisi ve idari liman geçmişine uygun isimler netleştirilmiştir.
Araklı	Cono	Yeşilce	Türkçe fonetiğe uymayan isim yerine, Karadeniz'in tipik gür bitki örtüsünü ve her mevsim yeşil kalan doğasını simgeleyen bu isim komisyonca seçilmiştir.

Trabzon’da İsim Değişikliklerinin Ana Nedenleri

1948-1960 arası yapılan değişiklikler T.C. İçişleri Bakanlığı İller İdaresi Genel Müdürlüğü tarafından yürütülmüştür. Resmi gerekçeler 3 ana başlıkta toplanır:

1. Coğrafi Uyum: Uzungöl, Çaykara, Geçitli gibi yerin fiziki özelliğini anlatan isimler.
2. Ekonomik Faaliyet: Akçaabat, Çayeli, Kirazlık gibi bölgenin geçim kaynağını yansıtan isimler.
3. Fonetik Türkçeleştirme: Trapezus → Trabzon, Kisarna → Bengisu gibi telaffuzu kolaylaştırma.

Kaynakça ve Yasal Dayanak

• T.C. Resmi Gazete Arşivi, 1948-1960 tarihli Köy Adlarının Türkçeleştirilmesi Kararları
• İçişleri Bakanlığı, İller İdaresi Genel Müdürlüğü, Yer Adları Komisyonu Raporları
• 5216 Sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu ve 5442 Sayılı İl İdaresi Kanunu ilgili maddeleri
• İbrahim Hakkı Konyalı, Abideleri ve Kitabeleri ile Trabzon Tarihi, 1943

---

Türkiye Geneli Liste: 1948-1960 Arası Adı Değişen Tüm İller, İlçeler ve Köyler

Komşu İller: Giresun Adı Değişen Köyler | Rize Adı Değişen Köyler | Gümüşhane Adı Değişen Köyler