PİŞDERİ, BİŞDERİ AŞİRETİ

 Bişderi (Pişderi/Bizder) Aşireti: Kökenleri, Tarihsel Bağları ve Sosyal Yapısı

Bişderi, Pişderi veya Bizder olarak da bilinen aşiret, Kuzey Irak coğrafyasında köklü bir geçmişe sahip önemli bir Kürt aşiretidir. Aşiretin ismini, Irak'ın kuzeyinde yer alan Pişder bölgesinden aldığı düşünülmektedir. Bu coğrafi bağlantı, aşiretin erken dönem yerleşimleri ve kültürel etkileşimleri hakkında önemli ipuçları sunmaktadır. Mu’cemul Buldan gibi tarihi coğrafya kaynaklarında Bişder'in Abdülkadir Geylani Hazretleri'nin mensup olduğu köy olarak belirtilmesi, bölgenin İslam tarihindeki önemini pekiştirmekle birlikte, Bişderi aşiretinin bu bilgiden genellikle haberdar olmaması, tarihi bilgilerin nesiller arası aktarımındaki farklılaşmalara işaret etmektedir. Günümüzde aşiretin oturduğu yerleşim yeri "Yezdir" olarak adlandırılmaktadır.

Köken ve Soy Ağacı Tartışmaları

Bişderi Aşireti'nin kökenleri üzerine farklı tezler bulunmaktadır. Selahaddin Eyyubi'nin mensubu olduğu Şeddadi aşiretinin bağlı olduğu Rewadi aşiretinin kollarından birinin "Pizderi" adını taşıması, Pişderi aşireti ile olası bir bağlantıya işaret etmekle birlikte, bu ilişkinin kesinliği henüz netleşmemiştir. İran'ın Mukri bölgesinde Kürtlerin yaşadığı "Pişder" adlı bir yerin varlığı, aşiretin bu bölgeden Irak ve Botan coğrafyasına göç etmiş olma ihtimalini de güçlendirmektedir.

Aşiret içinde yaygın bir inanışa göre Bişderiler, kendilerini Bilbasi aşiretinin bir kabilesi olarak görmekte ve Bilbasiler de Bişderilerin Halid Bin Velid'in torunları olduğu iddiasını kabul etmektedirler. Bu soy iddiaları, aşiretin tarihi prestijini ve kökenlerini İslam'ın erken dönemlerine dayandırma çabasını göstermektedir. Ayrıca, bazı Bişderiler, Mısır ve Şam bölgelerine hükmetmiş meşhur Zengiler Devleti'nin lideri Nureddin Zengi'nin soyundan geldiklerini ifade ederek kendilerini "Nureddini" olarak tanımlamaktadırlar. Bu iddia, Bişderileri, Zengi devletine bağlı Ako, Sin, Romek ve Biran gibi diğer aşiretlerle aynı soydan geldiğini kabul eden Araplar tarafından da desteklenmektedir. Bişderilerin genel reislerinin Mir Abdal’e Zengi soyundan gelmesi de bu bağlantının önemli bir göstergesidir. Bununla birlikte, bazı kaynaklar aşiretin ilk reisinin İbrahim Bin Kerim Kubad olduğunu kaydetmektedir.

Dini ve İlim Geleneği

Bişderi Aşireti, tarih boyunca birçok âlim ve mutasavvıf yetiştirmiş olmasıyla da dikkat çekmektedir. Bu zatlar arasında en meşhuru, 1905 yılında vefat eden Hüseyin-i Yezdir-i'dir. Hüseyin-i Yezdir-i, Bağdat'taki İmâm-ı Âzam Medresesi'nde öğretim görevlisi olarak hizmet vermiş, aşiretin ilim ve tasavvuf geleneğindeki derinliğini ortaya koymuştur. Aşiretin Abbas Mahmut Ağa oymağı mensuplarının tamamının Sünni olması, aşiretin genel dini kimliği hakkında da bilgi vermektedir.

Coğrafi Yerleşim ve Nüfus Yapısı

Osmanlı döneminde Bişderiler, Hamidiye kazasında ikamet etmişlerdir. Aşiretin modern dönemdeki nüfus yapısına dair bilgiler Muhammed Emin Zeki Beg'in araştırmalarında yer almaktadır. 1931 yılı verilerine göre, aşiretin önemli oymaklarından Babekir Ağa Oymağı, yaklaşık 2000 aileden oluşmakta ve yerleşik düzende yaşamaktaydı. Bu oymağın tarihi liderinin Mir Abdal Ağa olduğu belirtilmektedir. Abbas Mahmut Ağa Oymağı ise sayıca daha az olmakla birlikte, Mavit, Mêrgê ve Kaladizê gibi üç önemli bölge, köy ve kasabayı kontrol altında tutmaktaydı.

Sonuç

Bişderi Aşireti, Kuzey Irak'ın Pişder bölgesinden köken alan, zengin ve karmaşık bir tarihi dokuya sahip bir Kürt aşiretidir. Halid Bin Velid'e ve Nureddin Zengi'ye dayandırılan soy iddiaları, aşiretin tarihsel prestijini ve bölgedeki siyasi ve askeri etkileşimlerini yansıtmaktadır. İlim ve tasavvuf geleneğiyle öne çıkan aşiret, geniş coğrafi dağılımı ve iç oymak yapılarıyla Kürt toplumunun dinamik bir parçasını oluşturmaktadır. Pişderi ve Pizderi arasındaki ilişki gibi bazı tarihi belirsizlikler, aşiret üzerine yapılacak daha derinlemesine araştırmaların önemini vurgulamaktadır.

Kaynaklar

1. Muhammed Emin Zeki Beg'in Kürt tarihi ve aşiretleri üzerine araştırmaları.
2. Mu'cemul Buldan ve benzeri tarihi coğrafya kaynakları ile yerel sözlü tarih anlatıları.
3. Aşiretin kendi içindeki soy şecereleri ve aktarımları, yerel tarihçilerin çalışmaları.
4. Zengiler Devleti tarihi ve bölgedeki aşiret yapıları üzerine akademik yayınlar

 

Araştırmalar sürüyor İlaveler yapılacaktır.

UYARI: Bu sitedeki bütün materyallerin her hakkı saklıdır. İzin alınmadan ve kaynak gösterilmeden alıntı yapılamaz ve kopyalamak suretiyle elektronik ortamda kullanılamaz ve kitaplaştırılamaz.

Not:Bu sayfalarda yayınlanan okur yorumları okuyucuların kendilerine ait görüşlerdir. Yazılan yorumlardan www.semskiasireti.com hiçbir şekilde sorumlu tutulamaz...