HERKİ, HEREKİ AŞİRETİ

Herki (Hereki) Aşireti: Tarihsel ve Sosyo-Kültürel İnceleme

Coğrafi Yayılım

Herki aşireti, tarihsel olarak Irak, Türkiye ve İran sınır bölgelerinde yaşamaktadır. Irak’ta özellikle Erbil – Mirexor ve Rewanduz – Basture Çayı çevresinde yoğun olarak bulunur. Türkiye’de ise ağırlıklı olarak Hakkâri’nin Yüksekova ve Şemdinli ilçelerinde yerleşiktir. Ayrıca Kuzey Azerbaycan ve Suriye’de de kolları vardır.

Alt Gruplar ve Yapılanma

Aşiret kendi içinde şu kabilelere ayrılır:

• Mendan (Tekaver bölgesi)
• Zidan/Sidan/Zeydan (Merkur, Türkiye’de Şemdinli ve Yüksekova)
• Sirati/Serhati (Bilkelas)
• Beneci

Türkiye’deki Zeydanlar, tarihsel olarak Herki aşiretinin bir kolu iken günümüzde kendilerini müstakil bir aşiret olarak kabul etmektedirler.

Tarihsel Köken

• Abbas Azavi’ye göre aşiretin asıl adı Erki’dir. 1942’de Hereki reisiyle yaptığı görüşmede, reisin “Biz Duvin’den geldik” dediğini aktarır. Duvin, Eyyubi hanedanının mensup olduğu Revadi aşiretinin merkezidir.
• İbn-i Azraki’nin Tarih-i Fariki adlı eserinde “Huveriki” adlı bir aşiretten bahsedilmesi, Herkilerin kökenine dair bir başka ipucu olarak görülmektedir.
• Muhammed Emin Zeki Beg, Herkilerin 1930’larda yaklaşık 5000 aile ve toplamda 20.000 nüfusa sahip olduğunu belirtir.

Osmanlı ve Cumhuriyet Dönemi

• Osmanlı arşiv belgelerine göre Herkiler, 19. yüzyılda Van ve çevresinde yaylak alanlarını kullanmışlardır. 1869’da Musul’dan Şemdinan ve Gevar’a yaylak için gelen Herkilerin yerel halka zarar vermesi üzerine Osmanlı askerleri müdahale etmiştir (BOA, A.MKT. MHM, 437/67, 6 Mart 1869).
• 1927’deki Şemdinli İsyanı’na katılmışlar, 1930’daki Oramar İsyanı’nda ise hükümet kuvvetlerine destek vermişlerdir.
• 1946’da kurulan Mehabad Kürt Cumhuriyeti döneminde Herkiler, öncü askeri güç olarak görev yapmışlardır.

Sosyo-Kültürel Özellikler

• Göçebe yaşam: 1940’lara kadar göçebe yaşam tarzını sürdürmüşlerdir. Yaz aylarında yaylalara çıkma geleneği devam etmiştir.
• Din ve Mezhep: Tamamı Müslüman olup Şafii mezhebine bağlıdırlar.
• Kadınların rolü: Mehrdad R. Izady’ye göre, 1928’de İran Şahı Rıza’nın kuvvetlerine yenik düşen son Kürt askeri lideri, Herki aşiretinin kadın reisiydi. Bu bilgi, Herkilerde kadınların tarihsel olarak önemli bir statüye sahip olduğunu göstermektedir.
• Komşu aşiretlerle ilişkiler: Barzan bölgesinde Şirvani, Mizori ve diğer aşiretlerle birlikte yaşamış, dostane ilişkiler geliştirmişlerdir.

Kaynakça

• Azavi, Abbas. (1942). Tarih-i Kürdistan. Bağdat.
• İbn-i Azraki. (12. yy). Tarih-i Fariki.
• Zeki Beg, Muhammed Emin. (1931). Kürtler ve Kürdistan. Bağdat.
• Sykes, Mark. (1907). The Kurdish Tribes of the Ottoman Empire. London.
• BOA (Başbakanlık Osmanlı Arşivi), A.MKT. MHM, 437/67, (22/Za/1285) 6 Mart 1869.
• Izady, Mehrdad R. (1992). The Kurds: A Concise Handbook. Washington: Taylor & Francis.
• McDowall, David. (2004). A Modern History of the Kurds. London: I.B. Tauris.
• Bruinessen, Martin van. (1992). Agha, Shaikh and State: The Social and Political Structures of Kurdistan. London: Zed Books.

İlave ve düzeltmeler yapılacaktır.


UYARI: Bu sitedeki bütün materyallerin her hakkı saklıdır. İzin alınmadan ve kaynak gösterilmeden alıntı yapılamaz ve kopyalamak suretiyle elektronik ortamda kullanılamaz ve kitaplaştırılamaz.

Not:Bu sayfalarda yayınlanan okur yorumları okuyucuların kendilerine ait görüşlerdir. Yazılan yorumlardan sitemizhiçbir şekilde sorumlu tutulamaz...

Bu çalışma bilgilendirme amaçlıdır