GULALİ, GİLALİ AŞİRETİ

.. 

Gulali (Gilali) Aşireti, tarihsel kökeni İran’ın Kirmanşah-Civanrod bölgesine dayanan, Türkiye, Irak, İran ve Suriye’ye dağılmış köklü bir Kürt aşiretidir. Abbas Azavi’ye göre bu aşiretin ilk adı “Mahmat/Mahmadi” olup, Seyfettin Saborî’nin liderliği altında şekillenmiştir.

Tarihsel Arka Plan

• Köken: Gulali aşireti, Kirmanşah ile Civanrod arasındaki Gilali/Gilabi bölgesinde ortaya çıkmıştır. Bazı tarihçiler, Şehrizor yakınlarındaki “Dulgilal” bölgesinden geldiklerini iddia eder.
• Erken Dönem: Abbas Azavi, aşiretin ilk adının Mahmat/Mahmadi olduğunu ve Seyfettin Saborî’nin liderliğinde örgütlendiğini belirtir.
• Moğol Dönemi: Erbil’de Şerafettin Salarî’nin Moğollar tarafından öldürülmesi üzerine Gulaliler isyan etmiş, bir kısmı Mısır ve Şam’a göç etmiştir.
• Yerleşim Alanları: Irak’ta Dakuk ve Daşrek şehirlerinde, Azerbaycan’da Daşin’de, Türkiye’de Birecik ve çevresinde, ayrıca İran ve Suriye’de kolları bulunmaktadır.

Sosyo-Kültürel Yapı

• Yaşam Tarzı: Çetin ve savaşçı bir aşiret olarak bilinir. Yerleşim bölgelerinde hem tarım hem hayvancılık yapmışlardır.
• Siyasi İlişkiler: Caf aşireti İran’dan gelip Gilali bölgesini işgal edince Gulalilerin Caflara tabi olduğu iddia edilse de bu görüş tartışmalıdır.
• Dinî ve Kültürel Etki: Gulali aşiretinden çıkan Ahmed-i Gulali, Nakşibendî tarikatının önemli şeyhlerinden biri olarak bilinir.

Gulali Aşireti’ne Bağlı Kabileler

Akademik Değerlendirme

• Gulali aşireti, Kürt aşiret sisteminin tipik özelliklerini taşır: bağımsızlık eğilimi, çoklu yerleşim alanları, savaşçı kimlik.
• Tarih boyunca Moğol istilaları, Osmanlı dönemi ve Caf aşiretiyle ilişkiler aşiretin kimliğini şekillendirmiştir.
• Günümüzde Irak’ta en yoğun nüfusa sahiptir; Türkiye, İran ve Suriye’de ise daha küçük gruplar halinde yaşamaktadır.

Kaynakça

1. Abbas Azavi, Şerefname ve Kürt Aşiretleri Üzerine Araştırmalar, Bağdat, 1930’lar.
2. Mehmet Emin Zeki Beg, Kürtlerin Tarihi, Irak, 1931.
3. “Aşiretler Boylar ve Oymaklar: Gulali (Gilali) Aşireti,” Blogger.
4. Martin van Bruinessen, Agha, Shaikh and State: The Social and Political Structures of Kurdistan, London, 1992.