DIRİ DİRİ, DERİ AŞİRETİ

Dıri/Déri Aşireti, kökeni İran’ın Loristan bölgesine dayanan ve tarihsel olarak hem İran hem de Hakkâri coğrafyasında önemli bir yer edinmiş Kürt aşiretlerinden biridir.

Tarihsel Arka Plan

• Loristan Kökeni: 6. yüzyıldan itibaren Loristan’ın kuzey ve kuzeydoğusunda kabileler halinde yaşamışlardır.
• Selçuklu Dönemi: Hicri 550 (Miladi 1155) yılında Afşar hükümdarı Hüsameddin Sohli’nin Loristan’a tayin edilmesiyle Kürt aşiretleri göçe zorlanmıştır. Bu süreçte Dıri aşireti Karendi, Cenkerdi, Bırawendi, Kecai, Seleski, Arsani, Erki ve Beyhi aşiretleriyle birlikte yurtlarını terk ederek Bağdat Halifesi’nin idaresine girmiştir.
• Hakkâri Beyliği: Aşiretin adı Hakkâri beyliği kayıtlarında “Déri” veya “Dıri” olarak geçmektedir.

Yerleşim Alanları

• Türkiye: Hakkâri ve Yüksekova, Uludere, Esendere.
• İran: Siro bölgesi.
• Irak: Az sayıda aile Irak topraklarında yaşamaktadır.
• Nüfus: 1987’deki “Aşiretler Raporu”na göre günümüzde Yüksekova, Esendere ve Uludere’de yaşayanların sayısı yaklaşık 7.500 kişidir.

• Yüksekova İlçesi; Demirkonak, Yoncalık, Akpınar, Bölük, Kısıklı, Güllüce, Güvenli ve Esendere Köyleri.

   Uludere İlçesi;Dağdibi köyünde yaşarlar. 

Sosyo-Kültürel Yapı

• Dil: Kurmanci lehçesi konuşurlar, İran’da yaşayan kollar Lor lehçesiyle konuşsa da Lorlara bağlı değillerdir.
• Geçim: Tarım, hayvancılık ve sınır ticareti/kaçakçılık.
• İlişkiler: Çevredeki aşiretlerle dostane ilişkiler kurmuş, zaman zaman isyanlara katılmışlardır.
• Liderlik: Aşiretin esas lideri Cihangir Ağa olup, 28 Mart 2010’da vefat etmiştir. Mezarı Yüksekova Beşbulak (Dara) köyündedir.
• Din:Müslüman(Şafii)

Akademik Değerlendirme

• Dıri aşireti, Loristan’dan Hakkâri’ye uzanan göç hareketleriyle şekillenmiş, hem İran hem Osmanlı coğrafyasında iz bırakmıştır.
• Sınır aşiretleri arasında yer alması, ekonomik faaliyetlerinde kaçakçılık ve sınır ticaretini öne çıkarmıştır.
• Siyasi ve toplumsal rolü, özellikle Osmanlı ve Cumhuriyet döneminde bölgesel dengelerde etkili olmuştur.

Kaynakça

1. Hamdullah Mustaufî, Tarih-i Güzide, 14. yy.
2. Dr. Fritz, Kürtler, Sıvediye Matbaası, 1918.
3. Martin van Bruinessen, Agha, Shaikh and State: The Social and Political Structures of Kurdistan, London, 1992.
4. “Aşiretler Raporu”, 1987.
5. Abbas Azavi, Şerefname ve Kürt Aşiretleri Üzerine Araştırmalar, Bağdat, 1930’lar.

UYARI: Bu sitedeki bütün materyallerin her hakkı saklıdır. İzin alınmadan ve kaynak gösterilmeden alıntı yapılamaz ve kopyalamak suretiyle elektronik ortamda kullanılamaz ve kitaplaştırılamaz.