BİLBAŞİ AŞİRETİ

Bilbasi Aşireti, hem İran, Irak, Erbil ve Süleymaniye çevresinde hem de Türkiye’de geniş bir coğrafyaya yayılmış, tarihsel olarak büyük ve etkili bir Kürt aşiretidir.

Köken ve Tarihsel Arka Plan

• Yakut el-Hamevi, “Bilbasi”yi İskenderiye ile Kahire arasında bir şehir olarak zikreder; ancak aşiret ismiyle sadece benzerlik olduğu düşünülmektedir.
• Bilbasiler, Baban bölgesinden çıkmışlardır. Mirbasıki kabilesiyle yaşanan toprak mülkiyeti çatışmaları nedeniyle devrin hükümeti tarafından Baban’dan çıkarılmışlardır.
• Bir kısmı Tab bölgesine, bir kısmı ise Lahican/İran tarafına göç etmiştir.
• Bazı kaynaklarda Halid bin Velid soyuna dayandırılsalar da, bu iddiayı ispatlayan tarihsel belgeler yoktur.

Federasyon ve Kabileler

Bilbasiler, Kovalisi aşireti ile birlikte bir federasyon oluşturmuş, bu yapı Rozeki (Rojki) olarak adlandırılmıştır.

Bilbasi kolları (çeşitli kaynaklarda farklılık gösterir):

• Keleceri
• Khrbeli / Xerbili
• Bayki
• Khiyati / Xiyarti
• Gori
• Breşi / Berişi
• Sekri / Sekreti
• Garısi
• Bedori / Biduri
• Balekurdi

Kovalisi kolları:

• Zerduzi
• Andaki
• Pırtavi / Pertaki
• Kurduki
• Suhreverdi
• Kaşaği
• Xalidi
• Osturki / Ostodki
• Azizi / Azizan

Farklı tarihçiler (Abbas Azavi, Dr. Fritz vb.) bu kabileleri farklı şekillerde sıralamış, bu da aşiretin karmaşık yapısını göstermektedir.

Sosyal ve Kültürel Özellikler

• Dindarlıkları, sofiliği ve cömertlikleriyle tanınmışlardır.
• Tarımı sevmeleri ve zozan (yayla) davaları, aşiret psikolojisinin önemli bir parçasıdır.
• Osmanlı döneminde özellikle Erbil ve Şehrizor bölgesinde yoğun olarak yaşamışlardır.

Direniş ve Tarihsel Rol

• 1815–1818 Van ve Beyazıt Direnişi: Bilbasiler, bölgedeki Kürtlerle birlikte Osmanlı’ya karşı kitlesel bir ayaklanmaya katılmıştır.
• Rus kaynaklarına göre 12 bin süvari ve binlerce yaya bu harekete katılmıştır.
• İran’daki Kürtler ve Nahcivan Hanlığı’ndaki Kürtler de bu direnişe destek vermiştir.
• Veliaht Abbas Mirza, Kürtler karşısında yenilgiye uğramıştır.
• Ancak Osmanlı kuvvetleri ve Erzurum Seraskeri’nin müdahalesiyle direniş kırılmıştır.

Akademik Değerlendirme

Bilbasi aşireti, hem federatif yapısı hem de direniş hareketlerindeki rolü ile Kürt aşiret tarihinin önemli bir parçasıdır. Mirbasıki kabilesiyle yaşanan toprak çatışmaları, aşiretlerin bölgesel güç dengelerinde nasıl şekillendiğini gösterir. 1815–1818 direnişi ise Bilbasilerin yalnızca yerel değil, bölgesel bir siyasi aktör olduklarını ortaya koyar.

Kaynakça

• Yakut el-Hamevi, Mu’cem al-Buldan.
• Abbas Azavi, Aşair-i Irak.
• Şerefhan, Şerefname.
• Dr. Fritz, Die Kurden (Kürtler), s.63.
1. Kalman, Osmanlı–Kürt İlişkileri ve Sömürgecilik, Med Yayınları.

UYARI: Bu sitedeki bütün materyallerin her hakkı saklıdır. İzin alınmadan ve kaynak gösterilmeden alıntı yapılamaz ve kopyalamak suretiyle elektronik ortamda kullanılamaz ve kitaplaştırılamaz.

Not:Bu sayfalarda yayınlanan okur yorumları okuyucuların kendilerine ait görüşlerdir. Yazılan yorumlardan sitemiz hiçbir şekilde sorumlu tutulamaz...