BADIKAN, BADIKİ AŞİRETİ

---

Badıkan Aşireti: Kökenleri, Tarihsel Bağlantıları, Dini Kimliği ve Coğrafi Yayılımı Üzerine Akademik Bir İnceleme

Badıkan aşireti, Türkiye'nin Güneydoğu ve Doğu Anadolu bölgelerinde, özellikle Diyarbakır ve Muş illerinde yoğunlaşmış, köklü tarihi ve karmaşık etnik-dini yapısıyla dikkat çeken önemli bir aşirettir. Aşiretin kökenleri hakkındaki farklı iddialar, tarihi göç yolları, siyasi ittifakları ve sosyo-kültürel dinamikleri, bölgenin çok katmanlı yapısını anlamak için önemli bir çalışma konusu sunmaktadır.

Köken ve Tarihsel Bağlantılar: Badıkan aşiretinin kökenleri konusunda yazılı belgeye dayalı kesin bir bilgi bulunmamakla birlikte, araştırmacıların beyanlarında aşiretin Süleymani aşiretleri grubundan olan Zilan aşiretine dayandığı iddia edilmektedir. Şerefname adlı klasik Kürt tarihi eserinde, Süleymani aşiretlerinin nesebinin Mervanoğulları sultanlarından Süleyman bin Abdülmelik'e dayandığı ifade edilmektedir. Bu bağlantı, Badıkan aşiretini, 10. ve 11. yüzyıllarda Diyarbakır merkezli hüküm süren Mervaniler gibi önemli Kürt hanedanlıklarıyla ilişkilendirmektedir.

Mervani devletinin Abbasiler tarafından yıkılmasının ardından, Mervan'ın oğullarından Ubeydullah'ın Diyarbakır'ın Kulp ilçesindeki Dere-i Xox (Şeftali Deresi) bölgesine yerleşmesi, Süleymani aşiretlerinin oluşumuna zemin hazırlamıştır. Banuki, Zıkziyan, Bociyan, Besyan, Dılxeyran, Zilan, Berazan ve Huveyda (Hevidi) gibi aşiretler bir araya gelerek Süleymani aşiretleri grubunu meydana getirmişlerdir. Yönetim merkezleri Meyfarqin olan bu aşiretlerden bazıları Ehl-i Sünnet iken, bazıları Yezidi inancına mensuptu. Badıkanlıların da bu geniş konfederasyon içinde yer alması, onların tarihsel süreçteki müttefiklik ilişkilerini ve bölgesel güç dengelerindeki yerini göstermektedir.

Tarihte Akkoyunlu Türkmen Devleti'ni destekleyen Dunbuli, Zirikan, Mirdisi ve Süleymani aşiretleri ile birlikte hareket etmeleri, Badıkanlıların bölgesel siyasi ittifaklardaki aktif rollerini ve stratejik konumlarını vurgular.

Dini Kimlik ve Dil: Günümüzde Badıkanlılar Ehl-i Sünnet ve Şafii mezhebine mensupturlar. Dilleri ise Kürtçenin Kırmanç lehçesidir. Bu dini ve dilsel kimlik, aşiretin genel olarak Kürt toplumu içindeki yerini belirlemektedir.

Coğrafi Dağılım ve Demografik Yapı: Badıkan aşireti, özellikle Diyarbakır sınırları içinde olmak üzere, Muş, Kars, Batman, Bingöl, Bitlis ve Van illerinde geniş bir coğrafyaya yayılmıştır. Nüfusları hakkında kesin rakamlar olmamakla birlikte, Diyarbakır çevresinde tahmini 15.000, diğer illerde ise 12.000 kişi oldukları tahmin edilmektedir. Büyük şehirlere yapılan göçler de dikkate alındığında toplam nüfuslarının oldukça yüksek olduğu düşünülmektedir.

Aşiretin başlıca yerleşim yerleri şunlardır:

• Diyarbakır (Kulp ilçesi): Başbuğ, Kayahan, İnkaya, Yayık, Kocadağ, Yarımca, Erenler, Kollukayak, Yavuz, Ünal, Karaorman, Alaca, Taysever, Yertutan, Şeyhyayla ve Cebeci köyleri ile Silvan ilçesi.
• Muş: Merkeze bağlı Dilimli, Aligedik, Yedipınar, Güdümlü, Eralanlı, Eğirmeç, Yörecik ve Kayalısu köyleri.
• Kars (Digor İlçesi): Sokunlu Köyü.

Bağlı Kabileler: Badıkan aşireti bünyesinde birçok kabile barındırmaktadır. Bu kabileler, aşiretin iç yapılanmasını ve alt gruplarını gösterir:

1. Kerran: 550 haneden oluşmakta ve 1936 yılı verilerine göre Milli Aşiret Konfederasyonu içinde yer almıştır.
2. Cımıka: Milli Konfederasyonu içinde olup, Res'ul Ayn'daki Cemıkanlılar ile bağlantısı bilinmemektedir.
3. Kanika
4. Memıka
5. Welikan
6. Aqika
7. Nasırka
8. Araşka
9. Reşikan: Emekli Vali Edip Yavuz'un "Tarih Boyunca Türk Kavimleri" adlı kitabında, Kulp yöresindeki Reşikanlılar için "Resik uşakları" tabiri kullanılarak, bunların Saka Türklerinin Res koluna bağlandığı ve Van Özalp, Şirvan, Mazıdağı, Kulp, Karayazı, Palu, Hizan ve Tutak gibi yerlerde yaşadığı iddia edilmektedir. Bu tür iddialar, sonraki kısımda değinileceği üzere, asimilasyon politikaları bağlamında değerlendirilmelidir.
10. Laçika: Milli Konfederasyonuna bağlı olup, Dersim'de yaşayan Haydaran oymağının içindeki Laçıka kabilesi ile bağlantısı tespit edilememiştir. Edip Yavuz'a göre Laçika oymağı, Laçin uşakları oymağından ayrılarak Şeyh Hasanlılar içinde erimişlerdir ve Elazığ'daki Lacolar da bunlardandır.
11. Xaşika
12. Xerzan

Asimilasyon Politikaları ve Etno-Genetik Tartışmalar: 1960 ihtilalinden sonra Doğu'da başlatılan asimilasyon çerçevesinde Kürt aşiretlerinin Oğuz Boylarına iliştirilmesi çalışmaları sıklıkla yapılmıştır. Emekli Vali Edip Yavuz'un 1968 yılında yayımladığı "Tarih Boyunca Türk Kavimleri" isimli kitabında Kürt aşiretlerinin tamamının Türk olduğu açıkça anlatılmaktadır. Bu bağlamda, bazı kişisel çalışmalarda Badıkanlıların Türkmen olduğu iddia edilmişse de, bunu destekleyen tarihi belgeye rastlanılamamıştır. Bu iddialar genellikle varsayımlar ve Türkçeyi çağrıştıran kelimeler üzerinden yapılmıştır. Etno-genetik ve tarihsel köken araştırmalarında, bu tür yaklaşımların bilimsel metodolojiden uzak olduğu ve asimilasyonist söylemlere hizmet edebileceği eleştirisi, akademik camiada yaygın bir görüş olarak kabul görmektedir. Aşiretlerin gerçek kökenlerinin ortaya konulabilmesi için çok daha detaylı, nesnel ve meşakkatli çalışmalara ihtiyaç duyulmaktadır.

Sonuç: Badıkan aşireti, Mervani kökenli Süleymani aşiretleri grubuna dahil edilmesi, Akkoyunlular dönemindeki siyasi ittifakları ve Diyarbakır ile Muş başta olmak üzere geniş coğrafi yayılımıyla öne çıkan önemli bir Kürt aşiretidir. Ehl-i Sünnet ve Şafii mezhebine mensup olmaları, Kırmanç Kürtçesi konuşmaları, onların kültürel kimliğinin temelini oluşturur. Aşiretin bünyesinde Kerran, Cımıka, Reşikan gibi birçok kabilenin bulunması, iç yapılanmasının zenginliğini göstermektedir. Özellikle 1960 sonrası dönemde Kürt aşiretlerinin Türkmen veya Oğuz Boylarına iliştirilme çabaları, Badıkan aşiretinin de etnik kimliği hakkında tartışmalara yol açmış, ancak bu iddialar bilimsel kanıtlardan yoksun kalmıştır. Badıkan aşiretinin incelenmesi, Kürt aşiretlerinin kökenleri, siyasi adaptasyonları, dini kimlikleri ve ulus-devlet politikaları karşısındaki duruşları bağlamında bölgenin karmaşık sosyo-tarihsel yapısını anlamak için değerli bir perspektif sunmaktadır.

---

Kaynakça:

1. M.E.Z. Beg. (1931). Kürd ve Kürdistan Tarihi. (Süleymani aşiretlerinin nesebinin Mervanoğulları'na dayandırılması ve genel Kürt tarihi hakkında bilgi).
2. Şerefname. (Şeref Han Bidlisi, 1597). (Mervanoğulları sultanları ve Süleymani aşiretleri hakkında bilgi veren klasik Kürt tarihi eseri, sayfa 200).
3. Özer, Prof. Dr. Ahmet. Doğuda Aşiret Düzeni. (Badıkan aşiretinin Diyarbakır ve Muş'taki yerleşim yerleri ve genel aşiret düzeni hakkında bilgi, sayfa 47).
4. M.Z. Emin Beg. (1936). Kurd ve Kurdistan Tarihi. (Kerran kabilesinin Milli Aşiret Konfederasyonu içindeki yeri ve nüfusu hakkında bilgi).
5. Yavuz, Edip. (1968). Tarih Boyunca Türk Kavimleri. (Kürt aşiretlerinin Türkmen veya Oğuz Boylarına iliştirilmesi iddiaları ve Reşikan ile Laçika oymakları hakkında bilgi).
6. Kürt Aşiretleri Üzerine Tarihi ve Etnografik Çalışmalar: Diyarbakır ve Muş çevresindeki aşiretlerin kökenleri, Mervani ve Akkoyunlu dönemindeki rolleri üzerine yapılmış akademik araştırmalar. (Örnek: Kürt aşiretlerinin siyasi ittifakları ve etnik kimlik inşası).
7. Asimilasyon Politikaları ve Etnik Kimlik: 1960 sonrası Türkiye'de uygulanan asimilasyon politikaları, Kürt aşiretlerinin Türkmen kökenli olduğu iddialarının bilimsel dayanakları ve bu tür söylemlerin toplumsal etkileri üzerine sosyolojik ve tarihsel analizler.

Araştırmalarımız sürüyor, Yeni bilgiler elde edildiğinde İlave ve düzeltmeler yapılacaktır.

Not.  Bu sayfa tamamen tarafsız  bilgilendirme içerdiğinden, Herhangi bir kurum,kuruluş veya örgüte yaranmak için bilgi paylaşımı yapmamaktadır.
Bilgiler düzenlenirken  şüphesiz eksik ve yanlış bilgiler olacaktır. Bu nedenle Yukarıdaki açıklamalara hakaret içermeyen faydalı ve yapıcı yorumlarınızla katkıda bulunabilirsiniz...