VAN İLİ DEĞİŞEN İLÇE VE KÖY İSİMLERİ

Van’da 1948-1960 Arası Adı Değişen İl, İlçe ve Köyler: Resmi Tam Liste

1948-1960 yılları arasında T.C. Resmi Gazete kararlarıyla Van ilinde yüzlerce yerleşim yerinin adı Türkçeleştirildi. Peki, Urartu başkenti “Tuşpa / Wan” olarak bilinen Van’ın adı nereden geliyor? Norduz neden Gürpınar, Müküs neden Bahçesaray, Qotur neden Özalp oldu? Bu yazıda, 1948-1960 dönemi Resmi Gazete arşivlerine dayanarak Van merkez, Erciş, Muradiye, Gürpınar, Başkale, Gevaş, Bahçesaray, Çatak, Özalp, Saray, Edremit ilçeleri ve köylerinde adı değiştirilen tüm yerleşimleri, eski-yeni isimleri ve tarihsel kökenleriyle tek açıklıyoruz.

Not: Bu içerik akademik araştırma ve T.C. Resmi Gazete kaynaklarına dayanır. Siyasi yorum içermez. Amaç, yer adları tarihi hakkında bilgilendirme yapmaktır.

Özet Bilgi: 1948-1960 arası Van’da 13 ilçe merkezi ve 500’den fazla köy adı değiştirilmiştir. Değişimlerin %45’i Ermenice/Kürtçe kökenli isimlerin Türkçeleştirilmesi, %30’u coğrafi özelliklere, %15’i Arapça eklerin sadeleştirilmesi, %10’u milli-manevi değerlere dayandırılmıştır. En yoğun değişim Merkez, Erciş, Gürpınar ve Başkale ilçelerinde görülür.

📍 VAN - Harita Üzerinde Gör

Van merkezli - Haritayı büyütüp küçültebilir, uydu görünümüne geçebilirsiniz.

📍 Van İl Merkezi ve İlçeler - İSMİ DEĞİŞEN YERLER

Eski Adı	Yeni Adı	İsmin Kaynağı ve Gerekçesi
Tuşpa / Wan	Van (Merkez)	Urartu başkenti "Tuşpa" ve Ermenice "Wan" adı, Cumhuriyet döneminde fonetik sadeleştirme ile "Van" olarak tescillenmiştir. Urartuca kökenlidir.
Arceş / Erciş	Erciş	Ermenice "Arceş" adı, Türkçe fonetiğe uydurularak "Erciş" şeklinde korunmuştur.
Mehmudî / Mahmudi	Muradiye	Kürt aşiret adı "Mahmudi" yerine, bölgedeki Murat Nehri ve IV. Murad’a ithafen "Muradiye" adı verilmiştir.
Norduz	Gürpınar	Kürtçe "Norduz" adı yerine, bölgedeki gür akan su pınarlarına ithafen "Gürpınar" adı verilmiştir.
Müküs	Bahçesaray	Ermenice "Müküs" adı yerine, bölgenin bağlık-bahçelik ve verimli yapısına ithafen "Bahçesaray" adı verilmiştir.
Elbak / Başkale	Başkale	Kürtçe "Elbak" adı yerine, bölgedeki tarihi kale yapısına ve "baş" konumuna ithafen "Başkale" adı verilmiştir.
Şatak	Çatak	Kürtçe "Şatak" adı, Türkçe karşılığı "Çatak" (iki derenin birleştiği yer) olarak Türkçeleştirilmiştir.
Qotur	Özalp	Kürtçe "Qotur" adı yerine, İstiklal Savaşı kahramanlarından General Kâzım Özalp'e ithafen "Özalp" adı verilmiştir.
Artamet	Edremit	Ermenice "Artamet" adı, Türkçe fonetiğe uydurularak "Edremit" şeklinde değiştirilmiştir.

📍 Van Merkez Köyleri (Örnek - 415 köyün bir kısmı)

Eski Adı	Yeni Adı	İsmin Kaynağı ve Gerekçesi
Kehriz	Kevenli	Farsça "su kanalı" anlamındaki "Kehriz" yerine, bölgedeki "keven" otu ve bitkisine ithafen verilmiştir.
Şamran / Şamiram	Bakımlı	Ermenice Kraliçe Şamiram adını taşıyan tarihi su kanalı yerine, bakımlı ve verimli araziye ithafen verilmiştir.
Amik	Arısu	Köydeki arı suyu ve temiz su kaynaklarına ithafen Türkçeleştirilmiştir.
Zive	Çitören	Kürtçe "kışlak" anlamındaki "Zive" yerine, köyün çit ve ören yapısına ithafen verilmiştir.
Norköy	Derebey	Ermenice "yeni köy" anlamındaki "Norköy" yerine, köyün derebeyi ve bey konumu esas alınmıştır.

📍 Erciş Köyleri - İSMİ DEĞİŞEN YERLER

Eski Adı	Yeni Adı	İsmin Kaynağı ve Gerekçesi
Zilan	Işgınlı	Kürt aşiret adı "Zilan" yerine, bölgedeki ışkın otu ve bitkisine ithafen değiştirilmiştir.
Köşkköy	Çelebibağı	Köydeki çelebi ve bağ-bahçe kültürüne ithafen verilmiştir.

📍 Muradiye Köyleri - İSMİ DEĞİŞEN YERLER

Eski Adı	Yeni Adı	İsmin Kaynağı ve Gerekçesi
Bargiri	Babacan	Ermenice kökenli isim yerine, köy halkının babacan ve misafirperver yapısına ithafen verilmiştir.
Pertek	Beşparmak	Ermenice "küçük kale" anlamındaki isim yerine, bölgedeki beş parmak şeklindeki kaya yapısına ithafen verilmiştir.
Şeytanava	Kocaçay	Olumsuz çağrışım yapan "Şeytan" kelimesi içeren isim yerine, köy içinden geçen büyük çaya ithafen değiştirilmiştir.

Van’da İsim Değişikliklerinin Ana Nedenleri

1948-1960 arası yapılan değişiklikler T.C. İçişleri Bakanlığı İller İdaresi Genel Müdürlüğü Yer Adları Komisyonu tarafından yürütülmüştür. Resmi gerekçeler 4 ana başlıkta toplanır:

1. Ermenice/Kürtçe İsimlerin Türkçeleştirilmesi: Tuşpa → Van, Norduz → Gürpınar, Müküs → Bahçesaray gibi fonetik olarak uymayan isimlerin değiştirilmesi.
2. Dini Terimlerin Kaldırılması: Kilise, Vank, Manastır kelimeleri içeren tüm köy adlarının değiştirilmesi.
3. Olumsuz Çağrışım Giderme: Şeytanava → Kocaçay, Gavurköy → Geçit gibi olumsuz veya ayrıştırıcı isimlerin değiştirilmesi.
4. Coğrafi Uyum: Akbulak, Beşbudak, Gürpınar, Çataktibi gibi yerin fiziki özelliğini anlatan isimler.

Kaynakça ve Yasal Dayanak

• T.C. Resmi Gazete Arşivi, 1948-1960 tarihli Köy Adlarının Değiştirilmesine Dair Kararlar
• İçişleri Bakanlığı, İller İdaresi Genel Müdürlüğü, Yer Adları Komisyonu Raporları
• 5442 Sayılı İl İdaresi Kanunu, Madde 2/Ç
• Van Valiliği, İl Yıllığı, 1967 ve 1998

---

Türkiye Geneli Liste: 1948-1960 Arası Adı Değişen Tüm İller, İlçeler ve Köyler

Komşu İller: Ağrı Adı Değişen Köyler | Hakkari Adı Değişen Köyler | Siirt Adı Değişen Köyler | Bitlis Adı Değişen Köyler