Roboski'de Ne Oldu? 13 Yıllık Dosyanın Perde Arkası

 Türkiye'nin yakın tarihinde en çok konuştuğu, en çok üzüldüğü ve üzerinde en çok tartıştığı olaylardan biri 28 Aralık 2011 gecesi yaşandı. Şırnak'ın Uludere ilçesine bağlı Roboski ve Gülyazı köyleri yakınında, Türkiye-Irak sınır hattında, bir grup sivil vatandaş hava harekatında hayatını kaybetti.

Olayda 34 vatandaşımız yaşamını yitirdi. Çoğu aynı köylerden, aynı ailelerden, genç yaşta insanlardı. Bir kişi yaralı olarak kurtuldu.

O coğrafyada ne oluyordu?

Bu sınırı anlamadan olayı anlamak zor. Haftanin Vadisi, yıllardır güvenlik operasyonlarının yoğun olduğu bir bölge. Aynı zamanda yoksulluk nedeniyle halk arasında "sınır ticareti" denen bir geçim biçiminin de yolu. Mazot, gıda, tütün gibi ürünlerin katırlarla taşınması, o yıllarda bölgede yaygın ve bilinen bir pratikti.

O gece resmi kayıtlara nasıl yansıdı?

Resmi açıklamalara ve daha sonra Meclis'e sunulan bilgilere göre süreç şöyle işledi: Gündüz saatlerinde insansız hava araçları bölgede bir hareketlilik ve ısı kaynağı tespit etti. Burası silahlı örgütün geçiş için kullandığı güzergahlardan biri olarak biliniyordu. Tespit, askeri kanallarda değerlendirildi ve akşam saatlerinde hava harekatı kararı için süreç işletildi. 21:43 ile 22:24 arasında dört atış yapıldı.

İlerleyen günlerde ise hayatını kaybedenlerin silahlı örgüt mensubu değil, sivil vatandaşlar olduğu resmi olarak kabul edildi.

İstihbarat tartışması neden bitmedi?

Kamuoyunun en çok sorduğu soru şuydu: Bu kadar insan nasıl teşhis edilemedi?

Resmi makamlar görüntülerin milli kaynaklardan sağlandığını açıkladı. Uluslararası basında ise Türkiye ile ABD arasında terörle mücadele kapsamında yürütülen rutin istihbarat paylaşımı çerçevesinde, o geceki ilk tespitin müttefik bir unsura ait olabileceği iddia edildi. Ancak bu haberlerde bile altı çizilen nokta aynıydı: Görüntüyü kim sağlamış olursa olsun, o görüntüyü yorumlayan ve harekat emrini veren merci milli makamlardı.

Yabancı servislerin olayı kasıtlı olarak kurguladığına dair sosyal medyada dolaşan iddialara gelince; bugüne kadar Meclis raporunda, savcılık soruşturmalarında, Anayasa Mahkemesi ve AİHM süreçlerinde bu yönde hiçbir belge, kayıt veya delile rastlanmamıştır.

Hukuk ne dedi?

Olay sonrası önce sivil savcılık soruşturma başlattı, ardından dosya askeri yargıya gönderildi. Askeri savcılık 2014'te kovuşturmaya yer olmadığı kararı verdi. Gerekçede, personelin mevcut mevzuat çerçevesinde görevini yaptığı ve "kaçınılmaz bir yanılgıya" düştüğü değerlendirmesi yapıldı. Meclis komisyonu da "kasten yapıldığına dair delil yok" sonucuna vardı.

Bu kararlar, hayatını kaybedenlerin yakınlarını tatmin etmedi. Bu nedenle dosya, Türkiye'de "cezasızlık" tartışmalarının sembol olaylarından biri haline geldi.

Bugün buradan ne çıkarmalıyız?

Bu olay bize şunu gösterdi: Teknoloji ne kadar gelişirse gelişsin, son kararı veren insandır ve istihbaratta en tehlikeli şey, teyit edilmemiş bir bilgiye mutlak doğru muamelesi yapmaktır.

On üç yıl geçti. Bu tür acıların tekrarlanmaması için yapılması gereken, suçu birilerine yıkmak değil, sistemin neden yanıldığını tarafsızca konuşabilmektir.