
CABAN EL-KURDİ (GAVANÊ KURDÎ) - İslam'la Tanışan İlk Kürt Sahabe
- Ebu Nuaym el-İsfahani Ma'rifetü's-Sahabe adlı eserinde onu zikreder
- İbnü'l-Esir Üsdü'l-Gabe adlı eserinde iki yerde onun sahabe statüsünden bahseder
- İbn Hacer el-Askalani El-İsabe fi Temyizi's-Sahabe adlı eserinde onun 10 hadis rivayet ettiğini kaydeder. Yani 10 hadisin senedinde onun adı vardır.
- İbn Nukta Tekmiletü'l-İkmal adlı eserinde de onu anar.
- Büyük müfessir Alusi Ruhu'l-Meani tefsirinde Kürtlerin Hz. Muhammed zamanında Müslüman olduğunu ve Caban'ın Kürt kökenli bir sahabe olduğunu yazar.
- İbn Hacer el-Askalani, El-İsabe fi Temyizi's-Sahabe
- İbnü'l-Esir, Üsdü'l-Gabe
- Ebu Nuaym el-İsfahani, Ma'rifetü's-Sahabe
- Alusi, Ruhu'l-Meani
- Yeni Şafak, Araplar ve Kürtler-1 (2012)
- Baran, TDV İslam Ansiklopedisi, KÜRTLER maddesi
Giriş: Bir Milletin İlk Şahidi
Kürtlerin İslam tarihiyle olan bağı, çoğu zaman 637-642 yılları arasında Hz. Ömer döneminde başlayan kitlesel ihtidalarla anlatılır. Oysa bu tanışma, ondan çok daha öncesine, bizzat Resul-i Ekrem (s.a.v.) dönemine dayanır. Bu kutlu tanışmanın en canlı şahidi, ismi Arapça kaynaklarda Caban, aslı Gavan / Gaban olan bir Kürttür: Ebu Meymun Caban el-Kurdi.
O, İslam tarihi kaynaklarında Müslüman olan ilk Kürt kökenli kişi olarak zikredilmektedir.
Kimliği ve İsminin Sırrı
Tam adı: Ebû Meymûn Caban el-Kürdî (Arapça: أبو ميمون جابان الكردي). Künyesi oğlu Meymun'dan dolayı Ebu Meymun, nisbesi ise Kürtlüğünden dolayı el-Kurdi'dir.
Asıl isminin ne olduğu konusunda çok önemli bir detay var: Bazı araştırmalara göre ismi aslında "Gavan" veya **"Gâvan"**dır. Bu kelime Kürtçe'de "Şivan - Çoban" demektir. Arap alfabesinde "g" harfi bulunmadığı ve yerine "cîm" harfi kullanıldığı için "Gâvan" ismi kayıtlarda "Caban" olarak geçmiştir. Yani o, Kürtçe'de çoban anlamına gelen şerefli bir isim taşıyordu.
Etnik kökeni bütün kaynaklarda Kürt olarak ittifakla belirtilir. Doğum yeri konusunda iki rivayet öne çıkar: Midyat (Mardin) ve Urfa (Rıha). Her iki rivayet de onun Kuzey Kürdistan coğrafyasından olduğunu gösterir.
Tüccar mı, Çoban mı? Nasıl Müslüman Oldu?
Rivayetlerin birinde oralara çoban olarak gittiği, fakat esas ve güçlü rivayette onun bir tüccar olduğu söylenir. Kürtlerin ve özellikle Kürt aşiretlerinin Arap Yarımadası ile ticari ilişkileri çok eskiye dayanmaktaydı. İşte bu ticaret kervanları sayesinde Mekke'ye gelmiş, Resulullah'ı görmüş ve Müslüman olmuştur.
Bazı kaynaklarda bir savaş sonrasında esir veya köle olarak Mekkeliler tarafından satın alınmış olabileceği yönünde söylentiler de bulunmaktadır, ancak bu konu tarihçiler arasında hala tartışmalıdır.
Tıpkı Selman'ın Farisi, Bilal'in Habeşi, Süheyb'in Rumi olarak anılması gibi, o da "Caban el-Kurdi" olarak anılmıştır.
İslam'daki Yeri: İlk Vali ve Hadis Ravisi
Caban el-Kurdi sadece ilk Müslüman Kürt olmakla kalmaz, aynı zamanda Hz. Muhammed tarafından "Bazen bölgesi"ne atanan İslam'ın ilk valilerindendir. Bazı kaynaklar bu bölgeyi Yemen'in Bazen bölgesi olarak verir.
Onun sayesinde birçok Kürt İslam'a girmiş, hatta Sasanilerin en büyük komutanlarından Deylem el-Kurdi'nin de onun vesilesiyle İslam'a geçtiği rivayet edilir.
Klasik İslam kaynaklarında sağlam bir yeri vardır:
Hadis ilminde çok hassas bir insan olduğu anlatılır. Oğlu Meymun'a "Baban niçin Peygamberimizden hadis rivayet etmedi?" diye sorduklarında Meymun şöyle cevap vermiştir:
"Babam hadis rivayetinden çok korkardı; herhangi bir ekleme veya eksiltme yaparsam günaha gireceğimden hadisleri paylaşmazdı."
Resulullah'tan "Kim bilerek yalan yere bana bir söz uydurursa cehennemdeki yerine hazırlansın" hadisini işittiği için rivayetten çekinirdi.
Ailesi: Bir Sahabe Ailesi
Caban el-Kurdi tek başına değildir. Ailesi de İslam'ın ilklerindendir:
1. Hanımı Zozan: Kaynaklarda ilk Kürt kadın sahabe olarak geçer. Hatta önce Zozan annemizin İslam'ı seçtiği söylenir. Yani Zozan sahabe olan ilk Kürt kadındır, Caban el-Kurdi sahabe olan ilk Kürt erkektir.
2. Oğlu Meymun el-Kurdi: Künyesi Ebu Buseyr'dir. Babası gibi sahabe olarak da zikredilse de genel kabul onun Tabiîn neslinden olduğu yönündedir. O da Müslüman olmuş ilk Kürtlerden kabul edilir ve babasıyla birlikte hadis rivayetleriyle öne çıkmıştır.
Vefatı ve Mirası
Vefat yeri konusunda rivayetler muhteliftir. Mezarı'nın Tikrit'te olduğu söylenir.
Caban el-Kurdi'nin hayatına dair detaylar sınırlı olsa da, onun varlığı Kürtlerin erken dönem İslam toplumundaki varlığına en büyük delildir. O, Selahaddin Eyyubi'den çok önce, İslam'ın ilk yıllarında Kürtlerin bu dine kendi iradeleriyle nasıl sahip çıktığının sembolüdür.
Allah ondan, hanımı Zozan annemizden ve oğlu Meymun'dan razı olsun. Mekanları cennet olsun.
Hiç yorum yok:
Yorum Gönder
⚠️ UYARI:
Küfür, hakaret, Herhangi bir örgüt propagandası, tehdit, ve kişisel veri paylaşımı yasaktır.
Bilgilendirici, saygılı ve yapıcı yorum yazmaya özen gösterin.