Salur Boyu ve 24 Oğuz Boyu İçindeki Yeri

 Salur boyu, Oğuz Kağan Destanı’na göre 24 Oğuz boyundan biridir. Oğuz teşkilatında Üçoklar koluna, yani sol kola mensuptur ve Oğuz Kağan’ın altı oğlundan Dağ Han’ın soyundan geldiği kabul edilir. Kaşgarlı Mahmud Dîvânu Lugâti't-Türk eserinde Salur boyunu 22 Oğuz bölüğünün 5. sırasında “Salgur” adıyla zikreder ve damgasının şeklini verir.

En eski şekli Salğur olarak geçen boyun adı, morfolojik olarak “salmak, atmak, saldırmak” fiiline gelen -GUr eki ile açıklanmaktadır. Salarca’da -GUr gelecek zamanı bildiren ektir. Salur kelimesi “kılıç sallayan”, “vardığı yerde kılıcı ve çomağı ile iş gören”, “nerede olsa kılıcı ve topuzu iş görür” anlamlarında kullanılmıştır. Sal- fiili aynı zamanda “eklemek” ve “karıştırmak” anlamlarına da gelir.

Salur boyunun ongunu uçkuştur. Dağ Han kolundan gelen Eymür, Alayuntlu ve Yüreğir boyları ile aynı ongunu paylaşır. Divan-ü Lügat’it Türk’te iki adam karşılaştığında “Senin soyun hangisi, halkın ne?” diye sorulduğunda, “Benim akrabam Salgur boyudur” cevabı verildiği örneklenir. Bu, boyun teşkilattaki tanınırlığını gösterir.

Tarihte Salurlar uzun bir zaman Oğuzeli’nde hüküm sürmüştür. Faruk Sümer’e göre Salurlar, Hazar Ötesi Türkmenleri’nin meydana gelmesinde birinci derecede amil olan Çavuldur, İğdir, Eymür, Karkın gibi boylardan biridir ve eldeki bilgilere göre onları en başta saymak gerekir.

Salur boyu diğer Oğuz boylarının aksine bir hükümdar çıkaramamıştır ancak en etkin olduğu dönem İslamiyet’in kabulünden sonradır. Büyük Selçuklu Devleti’nin Oğuz kabilelerini dağıtma politikası doğrultusunda Batıya göç etmeye zorlanan Salurlar, Merv taraflarına yerleşerek bugünkü Türkmenlerin bir boyu haline gelmiştir.

Salur boyu mensuplarının kurduğu devlet ve beylikler arasında şunlar sayılır: İlk Müslüman Türk Devleti olan Karahanlı Devleti, XI. yüzyılda İran-Fars bölgesinde Salgurlu Atabeyliği 1286’da İlhanlılar tarafından yıkıldı, 14. yüzyılda Sivas, Erzincan, Kayseri ve Tokat civarında hüküm sürmüş Kadı Burhaneddin Devleti, Tekeoğulları Devleti, Karamanoğulları da Salur boyuna bağlanır. Oğuz elinin kudretli hakimi Salur Kazan ve hanımı Burla Hatun bu boydandır. Ayrıca Salarlar da Salur boyunun bir koludur.

Anadolu’nun fethine katılıp kahramanlıklar gösteren Salurlar, tarihte Anadolu’da 69.416 hanede, Kayseri yöresinde 1.212 hanede yaşamışlardır. Sivas yöresinde Salur adı ile 9 yerleşim yeri kurdukları anlaşılır. Salgur’lu, Sungur’lu, Salvur, Savır, Salar, Savur adlarıyla da anılırlar.

Kaynakça:

1. Kaşgarlı Mahmud, Dîvânu Lugâti't-Türk, XI. yüzyıl 
2. Reşîdüddîn Fazlullah-ı Hemedânî, Câmiü't-Tevârih
3. Faruk Sümer, Oğuzlar (Türkmenler) 
4. İsmail Uçakcı, “Salur Boyu Mensuplarının Kurduğu Devletler ve Bağlı Aşiretleri”, Tarihistan.org 
5. Yeni Ufuk Dergisi, “Oğuz Boylarından: Salur”, Seyran Şahin 
6. Vikipedi, “Salur boyu” maddesi