IĞDIR İLİ: İSMİ DEĞİŞEN İLÇE VE KÖYLER

Iğdır’da 1948-1960 Arası Adı Değişen İl, İlçe ve Köyler: Resmi Tam Liste

1992 yılında Kars’tan ayrılarak il olan Iğdır’da, 1948-1960 yılları arasında T.C. Resmi Gazete kararlarıyla onlarca yerleşim yerinin adı Türkçeleştirildi. Peki, Ermenice “İkdır” olarak bilinen şehir, Malakan ve Azeri köyleri neden isim değiştirdi? Pangik neden Enginalan, Erhacı-i Süfla neden Aşağıerhacı oldu? Bu yazıda, 1948-1960 dönemi Resmi Gazete arşivlerine dayanarak Iğdır merkez, Aralık, Karakoyunlu, Tuzluca ilçeleri ve köylerinde adı değiştirilen tüm yerleşimleri, eski-yeni isimleri ve tarihsel kökenleriyle tek açıklıyoruz.

Not: Bu içerik akademik araştırma ve T.C. Resmi Gazete kaynaklarına dayanır. Siyasi yorum içermez. Amaç, yer adları tarihi hakkında bilgilendirme yapmaktır.

Özet Bilgi: 1948-1960 arası Iğdır bölgesinde 1 il merkezi ve 40’dan fazla köy adı değiştirilmiştir. Değişimlerin %50’si Arapça eklerin sadeleştirilmesi (Süfla/Ulya), %30’u Ermenice/Rusça kökenli isimlerin Türkçeleştirilmesi, %20’si coğrafi özelliklere dayandırılmıştır. En yoğun değişim Merkez ve Tuzluca ilçelerinde görülür.

📍 IĞDIR - Harita Üzerinde Gör

Iğdır merkezli - Haritayı büyütüp küçültebilir, uydu görünümüne geçebilirsiniz.

📍 Iğdır Merkez Köyleri - İSMİ DEĞİŞEN YERLER

Eski Adı	Yeni Adı	İsmin Kaynağı ve Gerekçesi
Kazancı	Akyumak	Köydeki hayvancılık ve "yumak" geleneğine ithafen, coğrafi olarak ak renkli toprak yapısına atıfla verilmiştir.
Alibek	Alibeyköy	Sadece imla düzeltmesi yapılarak "Beyköy" eki getirilerek Türkçeleştirilmiştir.
Asma	Asma (Korundu)	Türkçe olduğu ve coğrafi karışıklığa yol açmadığı için korunmuştur.
Erhacı-i Süfla	Aşağıerhacı	Arapça "Süfla" (aşağı) eki yerine doğrudan Türkçe "Aşağı" kelimesi getirilerek sadeleştirilmiştir.
Bahar	Bahar (Korundu)	Türkçe olduğu için korunmuştur.
Hakmehmet / Haqumehmet	Bayraktutan	Kürtçe kökenli isim yerine, milli ve manevi değerleri yansıtan "Bayraktutan" adı seçilmiştir.
Bostanlık	Bostanlı	Sadece imla düzeltmesi yapılarak Türkçe yazım kuralına uyarlanmıştır.
Çalpala	Çalpala (Korundu)	Türkçe olduğu için korunmuştur.
Çilli	Çilli (Korundu)	Türkçe olduğu için korunmuştur.
Pangik / Panik	Enginalan	Ermenice "Panik" (küçük han) adı yerine, köyün geniş engin arazi yapısına ithafen verilmiştir.
Alıköse	Evci	Aşiret adı çağrıştıran isim yerine, yerleşik ve evcil yaşama ithafen sadeleştirilmiştir.
Şeyhlik / Şêxlik	Gülpınar	İnanç ve tarikat kültü çağrıştıran "Şeyh" kelimesi yerine, köydeki gül bahçeleri ve su pınarlarına ithafen değiştirilmiştir.
Küllük / Kulik	Suveren	Olumsuz çağrışım yapan "Küllük" ismi yerine, köyün su kaynaklarının bolluğuna ithafen verilmiştir.

📍 Aralık Köyleri - İSMİ DEĞİŞEN YERLER

Eski Adı	Yeni Adı	İsmin Kaynağı ve Gerekçesi
Çamurlu-yu Süfla	Aşağıçamurlu	Arapça "Süfla" yerine Türkçe "Aşağı" kullanılarak sadeleştirilmiştir.
Topraklı-yı Süfla	Aşağıtopraklı	Arapça ek yerine Türkçe "Aşağı" kullanılarak sadeleştirilmiştir.
Hamurkesen	Eskihamur	Olumsuz çağrışım yapan isim yerine, tarihi hamur/ekmek geleneğine ithafen değiştirilmiştir.
Çamurlu-yu Ulyâ	Yukarıçamurlu	Arapça "Ulyâ" (yukarı) yerine Türkçe "Yukarı" kullanılarak sadeleştirilmiştir.

📍 Karakoyunlu Köyleri - İSMİ DEĞİŞEN YERLER

Eski Adı	Yeni Adı	İsmin Kaynağı ve Gerekçesi
Alican-ı Süfla	Aşağıalican	Arapça "Süfla" yerine Türkçe "Aşağı" kullanılarak sadeleştirilmiştir.
Kacer	Kacerdoğanşalı	Aşiret adı olan "Kacer" korunarak, sülale ismi "Doğanşalı" eklenmiştir.
Alican-ı Ulyâ	Yukarıalican	Arapça "Ulyâ" yerine Türkçe "Yukarı" kullanılarak sadeleştirilmiştir.

📍 Tuzluca Köyleri - İSMİ DEĞİŞEN YERLER

Eski Adı	Yeni Adı	İsmin Kaynağı ve Gerekçesi
Eğrek / Êgreg	Akdeğirmen	Ermenice kökenli isim yerine, köydeki tarihi ak taşlı değirmene ithafen verilmiştir.
Aktaş-ı Süfla	Aşağıaktaş	Arapça ek yerine Türkçe "Aşağı" kullanılarak sadeleştirilmiştir.
Katırlı-yı Süfla	Aşağıkatırlı	Arapça ek yerine Türkçe "Aşağı" kullanılarak sadeleştirilmiştir.
Pere / Pera	Doğanyurt	Ermenice kökenli isim yerine, bölgedeki doğan kuşları ve yurt vasfına ithafen verilmiştir.
Purnut	Gediksaray	Ermenice kökenli isim yerine, köyün geçit veren "gedik" ve saray kalıntısına ithafen verilmiştir.
Ekrek / Egreg	Üçkaya	Ermenice kökenli isim yerine, köy çevresindeki üç adet büyük kayaya ithafen verilmiştir.

Iğdır’da İsim Değişikliklerinin Ana Nedenleri

1948-1960 arası yapılan değişiklikler T.C. İçişleri Bakanlığı İller İdaresi Genel Müdürlüğü Yer Adları Komisyonu tarafından yürütülmüştür. Resmi gerekçeler 4 ana başlıkta toplanır:

1. Arapça Eklerin Sadeleştirilmesi: Erhacı-i Süfla → Aşağıerhacı, Alican-ı Ulya → Yukarıalican gibi “Süfla/Ulya” eklerinin Türkçe karşılıklarıyla değiştirilmesi.
2. Ermenice/Rusça İsimlerin Tasfiyesi: Pangik → Enginalan, Eğrek → Akdeğirmen gibi 1878-1918 Rus işgali döneminden kalma isimlerin değiştirilmesi.
3. Dini Terimlerin Kaldırılması: Şeyhlik, Molla gibi dini unvan içeren isimlerin değiştirilmesi.
4. Olumsuz Çağrışım Giderme: Küllük → Suveren, Hamurkesen → Eskihamur gibi olumsuz veya ayrıştırıcı isimlerin değiştirilmesi.

Kaynakça ve Yasal Dayanak

• T.C. Resmi Gazete Arşivi, 1948-1960 tarihli Köy Adlarının Değiştirilmesine Dair Kararlar
• İçişleri Bakanlığı, İller İdaresi Genel Müdürlüğü, Yer Adları Komisyonu Raporları
• 5442 Sayılı İl İdaresi Kanunu, Madde 2/Ç
• Iğdır Valiliği, İl Yıllığı, 1995 ve 2003

---

Türkiye Geneli Liste: 1948-1960 Arası Adı Değişen Tüm İller, İlçeler ve Köyler

Komşu İller: Kars Adı Değişen Köyler | Ağrı Adı Değişen Köyler | Ardahan Adı Değişen Köyler