GURS veya ĞURS AŞİRETİ

Mardin'in coğrafi ve sosyo-kültürel yapısında önemli bir yer tutan Ğurs Vadisi, Hacı Faris köyünden başlayarak kuzeyde Axres'e kadar uzanan bir bölgeyi kapsamaktadır. Bu vadi, adını burada yerleşik olan Ğurs Aşireti'nden almaktadır. Kızıltepe'nin kuzeyindeki ovanın sona erdiği noktadan itibaren başlayan Ğurs Vadisi, aşiretin tarihsel yerleşim ve etki alanını oluşturmaktadır.

Ğurs Aşiretinin Kökeni ve Yayılımı

Ğurs aşiretine bağlı köylerin demografik yapısı, bölgenin tarihsel göç hareketliliklerini ve kültürel çeşitliliğini yansıtmaktadır:

• Şêx Tacettin: Kökeni Habeşistan'a dayandırılan Şeyh Tacettin'in Gurs'a ne zaman geldiği kesin olarak bilinmemektedir. Köy sakinleri ise daha çok Axres ve Mazıdağı civarından gelmişlerdir. Bölgenin genel mezhepsel yapısına uygun olarak Müslümandırlar ve Kürtçe konuşmaktadırlar.
• Kurrê: Köylülerin bir kısmı Bingöl Şeref Dağı çevresinden, diğer bir kısmı ise Derik Sorki bölgesinden gelmektedirler. Tamamı Müslüman olup Kürtçe konuşmaktadırlar.
• Hacıfarıs: Nüfusun büyük çoğunluğu Çınar-Bismil arasındaki Bereva bölgesi ve Xani-Kajor'dan göç etmiştir. Yaklaşık dörtte üçü Kürtçe, dörtte biri ise Arapça konuşmaktadır. Hepsi Müslümandır.
• Hamziyan: Ğurs Aşireti'nin eski ağaları olarak bilinen Hamziyan ailesi, aslen Rakka (Suriye) bölgesinden Arap Fed'an aşiretine mensuptur. Arapça konuşan bu aile de Müslümandır. Bu durum, bölgedeki Arap aşiretlerinin tarihsel etkileşimini ve yerleşimini göstermektedir.
• Ğursa Navê (Orta Ğurs): Köyde yaşayanlar Mazıdağı, Mardin Meşkina ve Muş (Serhat) civarından gelmişlerdir. Ayrıca Mala Hecco ve Mala Garo gibi eski yerli aileler de burada ikamet etmektedir. Köyde hem Kürtçe hem de Arapça konuşulmakta olup, tamamı Müslümandır.
• Babina: Mala Melho ailesinin yerleşik olduğu bu köyde, Arapça konuşulmakta ve halk Müslümandır.
• Xubas Jêr - Xubas Jor: Bu köylerdeki ailelerin çoğu Ğursa Navê'den göç etmiştir. Kökenleri genellikle Mardin Meşkina'ya dayanmaktadır. Kürtçe konuşan ve Müslüman olan bir topluluktur.
• Çelebiya: Mala Alkê, Mahalmi aşiretinden Mala Xalilê Aliko ve Mala Ebuzeyt gibi aileler köyde yerleşiktir. Son iki grup Mazıdağı civarından gelmiştir. Köy halkı Müslüman olup Kürtçe konuşmaktadır.
• Gundê Uzeyr: Nüfusun bir kısmı Mahalmi, Mala Hore Mazıdağlı, Mala Ali Şere ise Meşkinilidir. En eski ailelerden Mala Davo ise köyün yerli sakinlerindendir. Tamamı Müslüman ve Kürtçe konuşmaktadır.
• Haftexwan: Kürtçe'de "yedi kız kardeş" anlamına gelen Haftexwan köyü, yerli halkın yanı sıra Mazıdağı civarından gelen ailelere de ev sahipliği yapmaktadır. Müslüman ve Kürtçe konuşan bir nüfusa sahiptir.
• Meşkina: Mardin Meşkina'dan gelmişlerdir. Tamamı Kürtçe konuşmaktadır ve Müslümandırlar.
• Ali Paşa: Mardin'deki Paşavat Ailesi'nden Ali Paşa'nın gelip yerleştiği bu köyde Arapça konuşulmaktadır.

Ğurs Aşiretinin Sosyo-Politik Konumu

Ğurs köylüleri, uzun bir dönem Mardin'deki Hamidi Şeyhlerine bağlı bir yaşam sürmüşlerdir. Hamidi Şeyhlerinin bir dönem Ğursa Navê'de medreseleri bulunması, bölgedeki dini ve eğitimsel etkilerini göstermektedir. Cumhuriyet döneminde ise Ğurs aşiretinden Abdulkadir Özmen, 1969-1973 yılları arasında Mardin Bağımsız Milletvekilliği yaparak aşiretin siyasi hayattaki temsilini sağlamıştır.

Ğurs Aşireti'nin bu karmaşık demografik yapısı, Mardin ve çevresinin tarih boyunca farklı etnik ve kültürel gruplara ev sahipliği yaptığını, göçlerle şekillendiğini ve aşiretlerin bölge siyasetinde aktif roller üstlendiğini ortaya koymaktadır.

Kaynakça

• Altan Tan, Turabidin'den Berriyye'ye, 3. Baskı (İstanbul: Nûbihar Yayınları, 2017), s. 301. (Ğurs Vadisi ve Aşireti ile ilgili tüm birincil bilgiler bu kaynaktan alınmıştır.)
• Hamidiye Alayları ve Aşiretler üzerine yapılan genel akademik çalışmalar. Örneğin, Yılmaz, Ö. (2011). Osmanlı Devleti'nde Hamidiye Alayları ve Aşiretler. Fırat Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 16, 183-205. (Hamziyan aşiretinin Fed'an aşiretine mensup olması, bölgedeki Arap aşiretlerinin genel tarihsel yapısına ilişkin ek bağlam sağlamak amacıyla kullanılmıştır.)
• Türkiye Büyük Millet Meclisi Genel Sekreterliği, "Milletvekili Albümü" (1969-1973 dönemi milletvekilleri kayıtları). (Abdulkadir Özmen'in milletvekilliği dönemine ilişkin genel bilgi sağlamak amacıyla kullanılmıştır.)