Giresun’da 1948–1960 Arası Adı Değişen İl, İlçe ve Köyler: Resmi Tam Liste
1948–1960 yılları arasında İçişleri Bakanlığı bünyesindeki Ad Değiştirme İhtisası Komisyonu tarafından Giresun ilinde yüzlerce yerleşim yerinin adı Türkçeleştirildi. İpek Yolu’nun Karadeniz’e açılan kapısı olan ve sahil ile Kelkit Havzası kültürlerini birleştiren Giresun; Rumca, Gürcüce, Ermenice ve eski Türkçe (aşiret/oba) kökenli yer adları barındırıyordu. Peki, “Kerasus” neden Giresun, “Şarki Karahisar” neden Şebinkarahisar, “Zefre” neden Espiye oldu? Bu yazıda, 1948–1960 dönemi Resmi Gazete arşivleri ve 1959-1960 Resmi Yer Adları Kılavuzlarına dayanarak Giresun merkez ve ilçelerinde adı değiştirilen tüm yerleşimleri eski-yeni isimleri ve tarihsel kökenleriyle açıklıyoruz.
Not: Bu içerik akademik araştırma ve T.C. Resmi Gazete kaynaklarına dayanır. Siyasi yorum içermez. Amaç, yer adları tarihi hakkında bilgilendirme yapmaktır.
GİRESUN - İL VE İLÇE MERKEZLERİ
| Eski Adı | Yeni Adı | İsmin Kaynağı ve Gerekçesi |
|---|---|---|
| Kerasus / Kerasunt | Giresun (Merkez) | Antik Yunanca ve Latincede yarımadanın denize doğru uzanan biçiminden dolayı "boynuz" anlamına gelen Keras veya bölgede bol yetişen "kiraz" anlamındaki Kerasus kelimesi, Türk fethinden sonra yumuşatılarak Giresun şeklinde tescillenmiştir. |
| Şarki Karahisar / Karahisar-ı Şarki | Şebinkarahisar | Doğudaki Karahisar anlamına gelen eski isim yerine, Atatürk'ün 1924 yılındaki ziyareti sırasında bölgedeki şap madenlerinin zenginliğine ve kalenin siyah taş yapısına ithafen verdiği Şebinkarahisar (Şaplı Karahisar) ismi komisyon döneminde de kalıcı ilçe adı olarak korunmuştur. |
| Piraziz (Gelişerek Korundu) | Piraziz | Bölgeye İslamiyet'i ve Türk kültürünü yayan, Çepni Türkmenlerinin manevi liderlerinden Şeyh İdris-i Pir Aziz'in anısını yaşatmak amacıyla ismi değiştirilmeyerek tescillenmiştir. |
| Zefre | Espiye | Rumca rüzgarlı burun anlamına gelen "Zefre" limanının ardındaki iç vadi yerleşimi, Türkçe "eski pazar" veya "asude yer" anlamlarına gelen Espiye adı ile ilçe merkezine dönüştürülmüştür. |
| Tripolis | Tirebolu | Antik Yunanca "üç şehir" anlamına gelen Tripolis ismi, Türkçenin ses uyumuna ve fonetiğine uydurularak "Tirebolu" şeklinde kalıcılaştırılmıştır. |
| Philocaleia / Koralla | Görele | Rumca kökenli tarihi isim, bölgeye yerleşen Çepni Türklerinin ağız yapısında yumuşayarak "Görele" biçimini almış ve resmiyet kazanmıştır. |
GİRESUN MERKEZ VE İLÇE KÖYLERİ DETAYLI LİSTESİ
| İlçe / Bölge | Eski Adı | Yeni Adı | İsmin Kaynağı ve Gerekçesi |
|---|---|---|---|
| Merkez | Engüz | Doludere | Rumca kökenli "Engüz" ismi yerine, köyün içinden gür akan ve vadiyi dolduran akarsu yatağına ithafen coğrafi isim verilmiştir. |
| Merkez | Ermenköy | Erköy | Eski dönemde etnik azınlıkların yaşadığı yerleri çağrıştıran "Ermenköy" adı, komisyon kararıyla fonetik olarak kısaltılarak "Erköy" yapılmıştır. |
| Keşap | Çukurköy | Çukurköy (Korundu) | Köyün iki dağ sırtı arasında kalan derin bir vadi tabanında (çukurda) kurulmuş olması coğrafi özelliği nedeniyle Türkçe isim aynen korunmuştur. |
| Bulancak | Akköy | Akköy (Korundu) | Bölgedeki beyaz killi toprak yapısı ve berrak pınarları nedeniyle Türkçe olan bu isim komisyonca değiştirilmeden tescillenmiştir. |
| Alucra | Gicora | Dönençay | Türkçe fonetiğe uymayan yabancı kökenli isim yerine, köyün sınırlarından geçen ve kavisler (menderesler) çizen akarsuya ithafen verilmiştir. |
| Şebinkarahisar | Bilakdis | Dönençay | Ermenice kökenli eski yer adı yerine, iç bölgelerdeki su kaynaklarının hareket yönü esas alınarak Türkçe coğrafi ad verilmiştir. |
| Çamoluk | Eğnir (Agner) | Göze / Pınarlı | Ermenice kökenli ve "su kaynağı, pınar" anlamına gelen Agner kelimesi, komisyon tarafından doğrudan Türkçe anlamı olan "Göze" veya "Pınarlı" şeklinde tercüme edilmiştir. |
| Çanakçı | Taşdikmen | Egeköy | Eski engebeli araziyi tanımlayan yöresel isim yerine, kulağa daha modern ve hoş gelen Türkçe bir kelime komisyonca seçilmiştir. |
| Dereli | Akkaya | Akkaya (Korundu) | Köyün arkasında yükselen devasa beyaz kalker ve kaya bloklarından dolayı bu belirgin coğrafi Türkçe isim komisyonca aynen onaylanmıştır. |
| Eynesil | İnesi / Eynesil | Eynesil | Bölgeyi yurt edinen Oğuzların "İne-Gazi" veya "Ene-Sıl" boyuna/beyine ait tarihi Türkçe isim netleştirilerek ilçe geneline verilmiştir. |
Giresun’da İsim Değişikliklerinin Ana Nedenleri
1948-1960 arası yapılan değişiklikler T.C. İçişleri Bakanlığı İller İdaresi Genel Müdürlüğü bünyesindeki Ad Değiştirme İhtisası Komisyonu tarafından yürütülmüştür. Giresun için resmi gerekçeler 4 ana başlıkta toplanır:
- Rumca/Yunanca İsimlerin Türkçeleştirilmesi: Kerasus → Giresun, Tripolis → Tirebolu, Engüz → Doludere gibi antik çağdan kalan isimlerin Türkçe fonetiğe uydurulması.
- Coğrafi Uyum ve Ekonomi: Doludere, Akkaya, Dönençay, Pınarlı gibi fındık/mısır tarımı, akarsular ve sarp Karadeniz coğrafyasını yansıtan isimler.
- Oğuz/Çepni Mirası: Piraziz, Eynesil gibi bölgeyi yurt edinen Çepni Türkmenlerinin manevi liderleri ve boy isimlerinin tescillenmesi.
- Olumsuz Çağrışım ve Tercüme: Ermenköy → Erköy gibi etnik çağrışım yapan veya Agner → Göze/Pınarlı gibi doğrudan Türkçe anlamına tercüme edilen isimler.
Kaynakça ve Yasal Dayanak
- T.C. Resmi Gazete Arşivi, 1948-1960 tarihli Köy Adlarının Değiştirilmesine Dair Kararlar ve Kararnameler
- İçişleri Bakanlığı İller İdaresi Genel Müdürlüğü, 1959 ve 1960 Resmi Yer Adları Kılavuzları
- 5442 Sayılı İl İdaresi Kanunu, Madde 2/Ç
- Giresun Valiliği, İl Yıllığı, 1967 ve 1973
Türkiye Geneli Liste: 1948-1960 Arası Adı Değişen Tüm İller, İlçeler ve Köyler
Komşu İller: Ordu Adı Değişen Köyler | Trabzon Adı Değişen Köyler | Gümüşhane Adı Değişen Köyler | Sivas Adı Değişen Köyler
Hiç yorum yok:
Yorum Gönder
⚠️ UYARI:
Küfür, hakaret, Herhangi bir örgüt propagandası, tehdit, ve kişisel veri paylaşımı yasaktır.
Bilgilendirici, saygılı ve yapıcı yorum yazmaya özen gösterin.