GAYS, GEYS AŞİRETİ

..

Gays (Kays) Aşireti, kökenlerini Kaysaylan'a dayandıran ve tarihsel süreçte önemli bir güç teşkil etmiş geniş bir aşirettir. Bu aşiret, günümüzde özellikle Akçakale ve Harran çevresinde yoğunlaşmış olup, Siyale, Beni Muhammed ve Beni Yusuf adlı üç ana kabileden oluşmaktadır.

Tarihsel Kökenler ve Yayılım

Gays aşiretinin kökenleri, Emevi ve Abbasi dönemlerinde Arap coğrafyasında etkili olmuş olan Kays (Qays) kabilesine dayanmaktadır. Hz. Ömer döneminde bu bölgeye yerleştikleri belirtilmektedir ki bu durum, aşiretin İslam'ın erken dönemlerinde Mezopotamya'ya, özellikle de Harran ve Akçakale bölgesine göç ettiğine işaret etmektedir. Bu erken yerleşim, aşiretin bölgedeki köklü varlığının temelini oluşturmuştur.

Federasyon Yapısı ve Bölgesel Etki

19. yüzyıla gelindiğinde Gays aşireti, "abr" düzeyine yükselerek güçlü bir federasyon kurmuştu. Bu dönemde Harran ve Akçakale'deki diğer birçok aşiret, Gays'ın yönetimi altında bulunuyordu. Aşiretin reisliğini Ubeyd Bey'in oğlu Afer Bey yürütmekteydi. Bu merkezi yapı, Gays'ın bölgesel politikada ve askeri güçte belirleyici bir rol oynamasını sağlamıştır.

Askeri ve Sosyal İlişkiler

Gays aşireti, tarih boyunca "çok kavgacı bir aşiret" olarak ün salmıştır. İniz Fed'an, Valid aşiretleri ve Muchim Bin Mehd ile birçok çatışma yaşamışlardır. Zor Temir Paşa döneminde Mılanlara karşı savaş ilan etmiş ve Barak Beydilli Türkmenleri ile ittifak kurmuşlardır. Xarise aşireti reisinin Gays aşireti reisinin kızıyla evlenmesi, aşiretler arasındaki çekişmeye son veren önemli bir diplomatik adım olmuştur.

Suriye'deki son dönem reislerinden biri Nafiz Muhammet Şeyh Hasan idi. Gaysların bir kısmı, özellikle kız alıp verme yoluyla akrabalık bağları kurdukları Azaz bölgesinde de yaşamaktadır.

Hamidiye Alayları'ndaki Rolü

Osmanlı İmparatorluğu'nun son dönemlerinde, Sultan II. Abdülhamid tarafından kurulmuş olan Hamidiye Alayları'na Gays aşiretine iki alay kurma yetkisi verilmiştir. 51. ve 52. Hamidiye Alayları, Gays aşireti tarafından teşkil edilmiştir. Urfa Sancağı'nda (Liva) yer alan Gays veya Kays Aşireti, bu alaylara 450 süvari ve 200 piyade olmak üzere toplam 650 kişilik bir kuvvetle destek sağlamıştır. Bu durum, aşiretin hem askeri potansiyelini hem de Osmanlı devleti nezdindeki itibarını göstermektedir.

İç Kabile Yapısı

Feyyad Hamza'nın "Gayslar; Yemen ve Kahtani asıllıdır" ifadesi, aşiretin genel Arap kökenine vurgu yapmaktadır. Gays aşireti kendi içinde birçok alt kabileye ayrılmaktadır. Metinde belirtilen başlıca bağlı aşiretler/kabileler şunlardır:

1. Kacar
2. Davud
3. Sermud
4. Münif
5. Fitit
6. Muğeylat
7. Secu
8. Rafii
9. Ubade
10. Tamah
11. Nevaxe
12. Muaccele
13. Cihem
14. Cilat
15. Hayt
16. Ebul Cendi
17. Nevafile
18. Benzin
19. Binail
20. Betaxa
21. Ebu Süleyman
22. Buğeysi

Bu kabileler, Gays aşiretinin geniş sosyal yapısını ve tarihsel bağlarını yansıtmaktadır.

Kaynakça

• Yazarın "Tarih Boyunca Aşiretçilik" adlı eserine atıf. (Detaylı bilgi için eserin kendisine başvurulmalıdır.)
• C. Edmund Bosworth. "KAYS." Encyclopaedia of Islam, Second Edition. Brill Online, 2012. (Kays kabilesinin tarihsel yayılımı ve önemi hakkında genel bilgiler için).
• Yılmaz, Ömer. "Osmanlı Devleti'nde Hamidiye Alayları ve Aşiretler." Fırat Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 16 (2011): 183-205. (Hamidiye Alayları'nın kuruluşu ve aşiretlerin katılımı hakkında genel bilgi).
• S. Tanrıverdi. "The Hamidiye Cavalry Regiments: The Ottoman State and Kurdish Tribes in the Late 19th Century." Journal of Kurdish Studies 1 (2013): 69-87. (Hamidiye Alayları'nın yapısı ve Kürt aşiretlerinin rolü hakkında detaylı bilgi).

UYARI: Sitemizin Tüm hakları saklı olup, internet üzerinden yayın yapmaktadır.
İzinsiz ve kaynak gösterilmeden kullanılamaz.