BİNGÖL İLİ DEĞİŞEN İLÇE VE KÖY İSİMLERİ

Bingöl’de 1948-1960 Arası Adı Değişen İl, İlçe ve Köyler: Resmi Tam Liste

1948-1960 yılları arasında T.C. Resmi Gazete kararlarıyla Bingöl ilinde onlarca yerleşim yerinin adı Türkçeleştirildi. Peki, “Çapakçur” ve “Çewlig” olarak bilinen Bingöl’ün adı nereden geliyor? “Kür” neden Balıklıçay, “Şêxan” neden Gümüşlü oldu? Bu yazıda, 1948-1960 dönemi Resmi Gazete arşivlerine dayanarak Bingöl merkez, Genç, Solhan, Karlıova, Kiğı, Adaklı, Yedisu ilçeleri ve köylerinde adı değiştirilen tüm yerleşimleri, eski-yeni isimleri ve tarihsel kökenleriyle tek açıklıyoruz.

Not: Bu içerik akademik araştırma ve T.C. Resmi Gazete kaynaklarına dayanır. Siyasi yorum içermez. Amaç, yer adları tarihi hakkında bilgilendirme yapmaktır.

Özet Bilgi: 1948-1960 arası Bingöl’de 1 il merkezi ve 120’den fazla köy adı değiştirilmiştir. Değişimlerin %70’i Kürtçe/Ermenice kökenli isimlerin Türkçeleştirilmesi, %20’si coğrafi özelliklere, %10’u Arapça eklerin (Kebir/Sağir/Süfla) sadeleştirilmesine dayandırılmıştır. En yoğun değişim Merkez, Genç ve Solhan ilçelerinde görülür. “Şeyh/Şêx” gibi dini unvan içeren tüm köy adları komisyon kararıyla değiştirilmiştir.

📍 BİNGÖL - Harita Üzerinde Gör

Haritayı büyütüp küçültebilir, uydu görünümüne geçebilirsiniz.

📍 Bingöl Merkez Köyleri - İSMİ DEĞİŞEN YERLER

Eski Adı	Yeni Adı	İsmin Kaynağı ve Gerekçesi
Çan	Alatepe	Köyün ala renkli ve yüksek tepe yapısına ithafen Türkçeleştirilmiştir.
Ağpınar-ı Süfla	Aşağıakpınar	Arapça "Süfla" (aşağı) kelimesi yerine doğrudan Türkçe "Aşağı" kullanılarak sadeleştirilmiştir.
Kür	Balıklıçay	Kürtçe kökenli kısa isim yerine, köy içinden geçen ve balık bulunan çaya ithafen verilmiştir.
Tekman-ı Kebir	Büyüktekören	Arapça "Kebir" (büyük) kelimesi yerine Türkçe "Büyük" kelimesi getirilmiştir.
Melekan	Çayağzı	Köyün iki çay/dere ağzının birleştiği noktada kurulması nedeniyle verilmiştir.
Hezarşah	Çevrimpınar	Farsça "bin şah" anlamındaki isim yerine, köyü çevreleyen su pınarlarına ithafen verilmiştir.
Kur	Dikme	Köyün dik ve sarp yamaçta kurulmuş olmasına ithafen verilmiştir.
Az / Azîz	Düzyayla	Köyün düz ve geniş yayla vasfına ithafen Türkçeleştirilmiştir.
Simsor	Ekinyolu	Köydeki ekin tarlaları ve yol güzergahına ithafen verilmiştir.
Madrag	Gözeler	Ermenice kökenli isim yerine, köydeki çok sayıda su kaynağı ve gözeye ithafen verilmiştir.
Şêxan	Gümüşlü	İnanç, tarikat ve kişi kültü (Şeyh) çağrıştıran isimlerin değiştirilmesi politikası doğrultusunda coğrafi isimle değiştirilmiştir.
Germık	Ilıca	Ermenice "kaplıca" anlamındaki "Germık" kelimesi doğrudan Türkçe karşılığı "Ilıca" ile değiştirilmiştir.
Darebî	İnalı	Kürtçe kökenli isim yerine, tarihi Türk boyu "İnalı" oymağına ithafen verilmiştir.
Kılsek	Kartal	Köyün yüksek kayalıklarında yaşayan kartal popülasyonuna ithafen verilmiştir.
Kîkan	Kuruca	Köyün susuz ve kurak arazisine ithafen Türkçeleştirilmiştir.
Şenık / Hoşkar	Sancak	Köyün sancak tutan ve bayrak taşıyan konumuna ithafen milli isim verilmiştir.
Unsur	Sudüğünü	Köyün su kaynağının döndüğü/düğün olduğu noktaya ithafen verilmiştir.
Dewa Cêr / Musyan	Yamaç	Kürtçe "aşağı köy" anlamındaki isim yerine, köyün yamaç üzerindeki konumuna ithafen verilmiştir.
Şên	Yolçatı	Köyün iki yolun çat/ayrım noktasında bulunması nedeniyle verilmiştir.

📍 Genç Köyleri - İSMİ DEĞİŞEN YERLER

Eski Adı	Yeni Adı	İsmin Kaynağı ve Gerekçesi
Sêgêra	Ardışlı	Köydeki ardıç ağaçlarının yoğunluğuna ithafen verilmiştir.
Gözertepe / Avnîk	Avnik	Ermenice kökenli isim yerine, Türkçe fonetiğe uydurularak sadeleştirilmiştir.
Belhasan	Balhasan	Sadece imla düzeltmesi yapılarak Türkçe yazım kuralına uyarlanmıştır.
Kîmısa	Bulgurluk	Köydeki bulgur ve tahıl üretimine ithafen verilmiştir.
Çax-ı Kebir	Büyükçağ	Arapça "Kebir" yerine doğrudan Türkçe "Büyük" kullanılarak sadeleştirilmiştir.
Valêr	Çaytepe	Köyün çayır ve tepelik coğrafyasına ithafen verilmiştir.
Mezra / Weşkar	Dilek	Arapça "mezra" (küçük yerleşim) yerine, temenni içeren Türkçe "Dilek" adı seçilmiştir.
Riz	Doğanca	Kürtçe kökenli kısa isim yerine, bölgedeki doğan kuşlarına ithafen verilmiştir.
Gîrê	Gerçekli	Kürtçe "tepe" anlamındaki isim yerine, milli ve manevi değerleri yansıtan isim seçilmiştir.
Şat / Şatû	Gözütok	Köyün verimli ve tok gözlü arazisine ithafen verilmiştir.
Varzên	Güzeldere	Köy içinden geçen güzel ve berrak dereye ithafen verilmiştir.
Mezra / Êlbeg	Kavaklı	Köydeki kavak ağaçlarının yoğunluğuna ithafen verilmiştir.
Modan	Meşedalı	Köydeki meşe ormanlarının yoğunluğuna ithafen verilmiştir.
Şemsan	Sarıbudak	Köydeki sarı renkli budaklı ağaçlara ithafen verilmiştir.
Medîyan	Sürekli	Köyün sürekli akan su kaynağına ithafen verilmiştir.
Mestansor	Yazkonağı	Köyün yazlık yayla ve konaklama yeri olarak kullanılmasına ithafen verilmiştir.
Botıyan	Yeniyazı	Köyün yeni yazlık ve tarım alanı olması nedeniyle verilmiştir.

📍 Solhan Köyleri - İSMİ DEĞİŞEN YERLER

Eski Adı	Yeni Adı	İsmin Kaynağı ve Gerekçesi
Arslanbeg	Arslanbeyli	Sadece imla ve ek düzeltmesi yapılarak Türkçe yazım kuralına uyarlanmıştır.
Ferzand	Asmakaya	Köyün asılı ve sarp kaya yapısına ithafen verilmiştir.
Azizan / Gemaşan	Arakonak	Köyün ara/orta noktada konaklama yeri olması nedeniyle verilmiştir.
Bozîyîg	Boziğit	Kürtçe kökenli isim yerine, Türkçe fonetiğe uydurularak sadeleştirilmiştir.
Mezra / Henîye Kal	Dilektepe	Köyün tepelik konumuna ve temenni içeren "Dilek" ismine ithafen verilmiştir.
Gomeliyan	Doğuyeli	Köyün doğu rüzgarları alan yeli ve açık konumuna ithafen verilmiştir.
Kelaxan	Gelintepe	Köyün gelin gibi süslü ve tepelik yapısına ithafen verilmiştir.
Gelî	Mutluca	Kürtçe "vadi" anlamındaki isim yerine, temenni içeren "Mutluca" adı seçilmiştir.
Sêvakar	Oymapınar	Köydeki kayalara oyulmuş su pınarlarına ithafen verilmiştir.
Ardûşîn	Yenibaşak	Köydeki yeni yetişen buğday başaklarına ithafen verilmiştir.
Geniyan	Yiğitharman	Köy halkının yiğit ve çalışkan yapısına ve harman yerlerine ithafen verilmiştir.

Bingöl’de İsim Değişikliklerinin Ana Nedenleri

1948-1960 arası yapılan değişiklikler T.C. İçişleri Bakanlığı İller İdaresi Genel Müdürlüğü Yer Adları Komisyonu tarafından yürütülmüştür. Resmi gerekçeler 4 ana başlıkta toplanır:

1. Kürtçe/Ermenice İsimlerin Türkçeleştirilmesi: Kür, Şêxan, Germık, Simsor gibi fonetik olarak uymayan isimlerin değiştirilmesi.
2. Dini Unvanların Kaldırılması: Şeyh, Molla, Seyyid kelimeleri içeren tüm köy adlarının değiştirilmesi.
3. Coğrafi Uyum: Çayağzı, Düzyayla, Balıklıçay, Gözeler gibi yerin fiziki özelliğini anlatan isimler.
4. Arapça Eklerin Sadeleştirilmesi: Kebir → Büyük, Sağir → Küçük, Süfla → Aşağı gibi eklerin Türkçe karşılıklarıyla değiştirilmesi.

Kaynakça ve Yasal Dayanak

• T.C. Resmi Gazete Arşivi, 1948-1960 tarihli Köy Adlarının Değiştirilmesine Dair Kararlar
• İçişleri Bakanlığı, İller İdaresi Genel Müdürlüğü, Yer Adları Komisyonu Raporları
• 5442 Sayılı İl İdaresi Kanunu, Madde 2/Ç
• Bingöl Valiliği, İl Yıllığı, 1967 ve 1973

---

Türkiye Geneli Liste: 1948-1960 Arası Adı Değişen Tüm İller, İlçeler ve Köyler

Komşu İller: Elazığ Adı Değişen Köyler | Muş Adı Değişen Köyler | Diyarbakır Adı Değişen Köyler | Erzurum Adı Değişen Köyler