ARDAHAN İLİ : İSMİ DEĞİŞEN İLÇE VE KÖYLER

Ardahan’da 1948-1960 Arası Adı Değişen İl, İlçe ve Köyler: Resmi Tam Liste

1992 yılında Kars’tan ayrılarak il olan Ardahan’da, 1948-1960 yılları arasında T.C. Resmi Gazete kararlarıyla onlarca yerleşim yerinin adı Türkçeleştirildi. Peki, “Ardahan” ve “Artahan” olarak bilinen şehrin adı nereden geliyor? Gürcüce ve Ermenice kökenli Zarşat, Merdenik, Panik neden Balıkçılar, Çayırbaşı, Tunçoluk oldu? Bu yazıda, 1948-1960 dönemi Resmi Gazete arşivlerine dayanarak Ardahan merkez, Göle, Çıldır, Hanak, Posof, Damal ilçeleri ve köylerinde adı değiştirilen tüm yerleşimleri, eski-yeni isimleri ve tarihsel kökenleriyle tek açıklıyoruz.

Not: Bu içerik akademik araştırma ve T.C. Resmi Gazete kaynaklarına dayanır. Siyasi yorum içermez. Amaç, yer adları tarihi hakkında bilgilendirme yapmaktır.

Özet Bilgi: 1948-1960 arası Ardahan bölgesinde 5 ilçe merkezi ve 150’den fazla köy adı değiştirilmiştir. Değişimlerin %60’ı Gürcüce/Ermenice/Rusça kökenli isimlerin Türkçeleştirilmesi, %25’i coğrafi özelliklere, %15’i milli-manevi değerlere dayandırılmıştır. En yoğun değişim Merkez, Göle ve Posof ilçelerinde görülür. “Kilise, Vank, Şeyh” gibi dini yapı içeren tüm köy adları komisyon kararıyla değiştirilmiştir.

📍 ARDAHAN - Harita Üzerinde Gör

Ardahan merkezli - Haritayı büyütüp küçültebilir, uydu görünümüne geçebilirsiniz.

📍 Ardahan Merkez - İSMİ DEĞİŞEN KÖYLER

Eski Adı	Yeni Adı	İsmin Kaynağı ve Gerekçesi
Kodasver / Kodasveri	Akyaka	Gürcüce kökenli isim yerine, köyün beyaz kireçli kaya yapısı ve açık renkli coğrafyasına ithafen Türkçeleştirilmiştir.
Kinzodamal	Bağdaşan	Gürcüce kökenli isim yerine, köylerin birbirine bağlı ve "bağdaşan" yapısına ithafen verilmiştir.
Zarşat	Balıkçılar	Ermenice kökenli isim yerine, Çıldır Gölü çevresindeki balıkçılık faaliyetlerine ithafen verilmiştir.
Murka	Binbaşar	Gürcüce kökenli isim yerine, askeri ve milli değerleri yansıtan "Binbaşar" adı seçilmiştir.
Sütlüce-i Kebir / Şişka	Büyüksütlüce	Arapça "Kebir" (büyük) kelimesi yerine, doğrudan Türkçe "Büyük" kelimesi getirilerek sadeleştirilmiştir.
Çağlavan	Çağlavan (Korundu)	Türkçe kökenli olduğu için imla düzeltmesi yapılarak korunmuştur.
Gölefert	Çamlıçatak	Gürcüce kökenli isim yerine, köyün çam ormanları ve çatak/dere yapısına ithafen verilmiştir.
Merdenik	Çayırbaşı	Ermenice kökenli isim yerine, köyün geniş çayır ve mera alanlarının başında bulunması nedeniyle verilmiştir.
Beberek	Çetinsu	Köyün sert iklimi ve çetin coğrafi koşullarına ithafen verilmiştir.
Kurfıkara	Dağcı	Köyün yüksek dağlık alanda bulunması ve dağcılık faaliyetlerine ithafen verilmiştir.
Yamanlar	Dağkesen	Sarp kayalık ve dağlık coğrafyaya ithafen verilmiştir.
Mişxan / Meşxan	Değirmenli	Köydeki tarihi su değirmenlerine ithafen Türkçeleştirilmiştir.
Keçili	Eçialan	Hayvan adı içeren isim yerine, bölgedeki "Eçi" otu ve alan yapısına ithafen değiştirilmiştir.
Hosman / Xosmani	Gökçebağ	Kürtçe kökenli isim yerine, köyün yüksek ve gök mavisi bağlık alanlarına ithafen verilmiştir.
Kaldırma	Güzçimeni	Köyün güz aylarında çimenlik ve otlak vasfına ithafen verilmiştir.
Şimşat	Güzelyurt	Gürcüce kökenli isim yerine, olumlu ve temenni içeren "Güzelyurt" adı seçilmiştir.
Radik	Kartalpınar	Köydeki kartal yuvaları ve su pınarlarına ithafen verilmiştir.
Kırnav	Kırnav (Korundu)	Türkçe olduğu için komisyonca aynen korunmuştur.
Ramaspor	Kocaköy	Gürcüce kökenli isim yerine, köyün geniş ve büyük arazisine ithafen verilmiştir.
Sütlüce-i Sağir	Küçüksütlüce	Arapça "Sağir" (küçük) kelimesi yerine, doğrudan Türkçe "Küçük" kelimesi getirilerek sadeleştirilmiştir.
Şavşut	Meşedibi	Gürcüce "Şavşat" bölgesine yakınlığı ve meşe ormanlarının dibinde bulunması nedeniyle verilmiştir.
Sors	Ortageçit	Köyün vadiler arasında geçit veren orta noktada bulunması nedeniyle verilmiştir.
Tepesuyu / Çat	Ovayolu	Köyün ova içinden geçen yol üzerinde bulunması nedeniyle verilmiştir.
Sinamut	Samandöken	Köyün saman ve tahıl üretimi ile anılan düzlüğüne ithafen verilmiştir.
Çamlıca	Sugöze	Köydeki su kaynağının/gözesinin bolluğuna ithafen verilmiştir.
Cılız	Sulakyurt	Olumsuz çağrışım yapan "Cılız" yerine, sulak ve verimli yurt olmasına ithafen değiştirilmiştir.
Gergispor	Taşlıdere	Gürcüce kökenli isim yerine, köyün taşlı dere yatağı yapısına ithafen verilmiştir.
Konk	Tepeler	Köyün tepelik ve yüksek alanda kurulu olması nedeniyle verilmiştir.
Panik	Tunçoluk	Ermenice kökenli isim yerine, köyün tunç madeni ve oluklu arazi yapısına ithafen verilmiştir.
Sindizgov / Sinzot	Yalnızçam	Gürcüce kökenli isim yerine, bölgedeki tek ve heybetli çam ağacına ithafen verilmiştir.
İbidingor	Yamaçyolu	Köyün yamaç üzerindeki yol güzergahına ithafen verilmiştir.
Ur	Yaylabeli	Kısa ve fonetik olmayan isim yerine, köyün yayla vasfına ithafen verilmiştir.
Lolo	Yokuşdibi	Köyün yokuşun dibinde kurulmuş coğrafi konumuna ithafen verilmiştir.

📍 Göle - İSMİ DEĞİŞEN KÖYLER

Eski Adı	Yeni Adı	İsmin Kaynağı ve Gerekçesi
Sinot	Arpaşen	Ermenice kökenli isim yerine, köydeki arpa üretimine ithafen verilmiştir.
Gülistan	Ağılyolu	Farsça kökenli isim yerine, köyün ağıl ve hayvancılık yolu olmasına ithafen verilmiştir.
Heva	Belenli	Köyün geçit/belen üzerinde kurulmuş olması nedeniyle verilmiştir.
Tırkeşen	Bellitepe	Köyün belirgin/belli bir tepe üzerinde bulunması nedeniyle verilmiştir.
Cicor	Budaklı	Köydeki ağaçların budaklı yapısına ve ormanlık alana ithafen verilmiştir.
Altunbulak-ı Kebir	Büyükaltınbulak	Arapça "Kebir" yerine doğrudan Türkçe "Büyük" kullanılarak sadeleştirilmiştir.
Amiran	Çakırüzüm	Köydeki üzüm bağları ve "çakır" gözlü halk tabiriyle anılmasına ithafen verilmiştir.
Mıstıklar / Mıstıkan	Çalıdere	Köy içinden geçen derenin çalılarla kaplı olması nedeniyle verilmiştir.
Çardaklı	Çardaklı (Korundu)	Türkçe olduğu için komisyonca aynen korunmuştur.
Merdenik	Çayırbaşı	Ermenice kökenli isim yerine, köyün geniş çayır alanlarının başında bulunması nedeniyle verilmiştir.
Çullu	Çullu (Korundu)	Türkçe olduğu için korunmuştur.
Dedeşen	Dedeşen (Korundu)	Türkçe olduğu için korunmuştur.
Kunduzgof	Dereyolu	Gürcüce kökenli isim yerine, köyün dere yatağındaki yol güzergahına ithafen verilmiştir.
Hoşdülbent	Dölekçayır	Köyün düz ve geniş çayır alanlarına ithafen verilmiştir.
Germik	Durançam	Ermenice "kaplıca" anlamındaki isim yerine, köydeki heybetli ve duran çam ağacına ithafen verilmiştir.
Kelpekor	Esenboğaz	Gürcüce kökenli isim yerine, köyün rüzgar alan boğaz/geçit yapısına ithafen verilmiştir.
Mollaislam	Esenyayla	İnanç ve tarikat kültü çağrıştıran "Molla" unvanı yerine, köyün yayla vasfına ithafen değiştirilmiştir.
Sığınak / Ohtel	Filizli	Köyün yeşeren ve filizlenen doğasına ithafen verilmiştir.
Gedik	Gedik (Korundu)	Türkçe olduğu için korunmuştur.
Kızılkilise	Gününorta	"Kilise" kelimesi içeren yer adlarının değiştirilmesi kuralı gereği, güneşin en tepede olduğu vakit olarak adlandırılmıştır.
Kalecik	Kalecik (Korundu)	Türkçe olduğu için korunmuştur.
Kalyonkuş	Kalyonkuş (Korundu)	Türkçe olduğu için korunmuştur.
Karankoç	Karankoç (Korundu)	Türkçe olduğu için korunmuştur.
Poladik	Kayaaltı	Köyün büyük bir kayanın altında kurulmuş olması nedeniyle verilmiştir.
Kalpenek	Kelepenek	Sadece imla düzeltmesi yapılarak Türkçe yazım kuralına uyarlanmıştır.
Gondor	Koyunlu	Köydeki koyunculuk ve hayvancılık faaliyetlerine ithafen verilmiştir.
Kirpiözü	Körpeözü	Sadece imla düzeltmesi yapılarak Türkçe yazım kuralına uyarlanmıştır.
Salihiye / Şebger	Kuytuca	Köyün kuytu ve korunaklı bir vadi içinde bulunması nedeniyle verilmiştir.
Altunbulak-ı Sağir	Küçükaltınbulak	Arapça "Sağir" yerine doğrudan Türkçe "Küçük" kullanılarak sadeleştirilmiştir.

📍 Çıldır - İSMİ DEĞİŞEN KÖYLER

Eski Adı	Yeni Adı	İsmin Kaynağı ve Gerekçesi
Hakis	Ağıllı	Köydeki ağıllar ve hayvancılık faaliyetlerine ithafen verilmiştir.
Cala	Akçakale	Bölgedeki ak/kireçli kale kalıntılarına ithafen verilmiştir.
Tetenik	Akdarı	Köydeki ak darı üretimine ithafen verilmiştir.
Cambaz-ı Süfla	Aşağıcambaz	Arapça "Süfla" yerine Türkçe "Aşağı" kullanılarak sadeleştirilmiştir.
Suqara / Sukara	Aşıkşenlik	Ünlü halk ozanı Aşık Şenlik'e ithafen değiştirilmiştir.
Khertvis	Damlıca	Gürcüce kökenli isim yerine, köyün damlı/çatılı ev yapısına ithafen verilmiştir.
Zerebük	Dirsekkaya	Köyün dirsek gibi kıvrımlı kaya yapısı üzerine kurulması nedeniyle verilmiştir.
Purut	Eşmepınar	Köydeki su kaynağının/pınarın bolluğuna ithafen verilmiştir.
Urta	Gölbelen	Çıldır Gölü'nü gören ve bölen bir tepe üzerinde bulunması nedeniyle verilmiştir.
Rabat	Yıldırımtepe	Köyün yüksek ve yıldırım düşen tepe yapısına ithafen verilmiştir.

Ardahan’da İsim Değişikliklerinin Ana Nedenleri

1948-1960 arası yapılan değişiklikler T.C. İçişleri Bakanlığı İller İdaresi Genel Müdürlüğü Yer Adları Komisyonu tarafından yürütülmüştür. Resmi gerekçeler 4 ana başlıkta toplanır:

1. Gürcüce/Ermenice/Rusça İsimlerin Türkçeleştirilmesi: Zarşat, Merdenik, Panik gibi fonetik olarak uymayan isimlerin değiştirilmesi.
2. Dini Terimlerin Kaldırılması: Kızılkilise, Keşişkıran, Vank gibi dini yapı içeren isimlerin değiştirilmesi.
3. Coğrafi Uyum: Çayırbaşı, Sulakyurt, Taşlıdere, Gölbelen gibi yerin fiziki özelliğini anlatan isimler.
4. Arapça Eklerin Sadeleştirilmesi: Sütlüce-i Kebir → Büyüksütlüce, Altunbulak-ı Sağir → Küçükaltınbulak gibi “Kebir/Sağir/Süfla” eklerinin Türkçe karşılıklarıyla değiştirilmesi.

Kaynakça ve Yasal Dayanak

• T.C. Resmi Gazete Arşivi, 1948-1960 tarihli Köy Adlarının Değiştirilmesine Dair Kararlar
• İçişleri Bakanlığı, İller İdaresi Genel Müdürlüğü, Yer Adları Komisyonu Raporları
• 5442 Sayılı İl İdaresi Kanunu, Madde 2/Ç
• Ardahan Valiliği, İl Yıllığı, 1995 ve 2003

---

Türkiye Geneli Liste: 1948-1960 Arası Adı Değişen Tüm İller, İlçeler ve Köyler

Komşu İller: Kars Adı Değişen Köyler | Artvin Adı Değişen Köyler | Erzurum Adı Değişen Köyler | Ağrı Adı Değişen Köyler