TAMAH, TAMMAH AŞİRETİ

Tamah (Tammah veya Tamah) Aşireti, Şanlıurfa ili Akçakale ve Harran ilçelerinde yerleşik, tarihsel olarak köklü bir Arap kökenli aşirettir. Osmanlı ve Cumhuriyet dönemi kaynaklarında bu isimle iki farklı aşiret kaydı bulunur: biri Arapça okunuşuyla Tammah, diğeri Tamah olarak geçer. Bu ayrım, neseb ve köken farklılıklarından kaynaklanır.

Köken ve Neseb Ayrımı

• Tammah Aşireti: Nammâre bin İyâd neslinden gelir ve Arapların Adnânî (Kuzey Arap) grubuna mensuptur. Adnânîler, Hz. İsmâil soyundan gelen topluluklardır.
• Tamah Aşireti: El-Kinde (Kindî) aşiretinin bir kabilesi olup Kahtânî (Güney Arap) grubuna dâhildir. Kahtânîler, Yemen kökenli ve “hakiki Arap” (Arab-ı Aribe) olarak kabul edilen topluluktur.

Tarihî eserlerde bu iki isim sıklıkla karıştırılmış veya aynı aşiretin varyasyonları olarak değerlendirilmiştir. Ancak neseb silsileleri ve bağlı oldukları ana gruplar (Adnânî vs. Kahtânî) nedeniyle ayrı aşiretler olarak ele alınması daha doğru görünmektedir. Günümüzde Akçakale ve Harran’da yaşayan topluluk genellikle Tamah (Kahtânî) olarak anılır.

Tarihî Süreç ve Geys Federasyonu İçindeki Yeri

Tamah aşireti, uzun süre Geys (Gays, Kays) aşiret federasyonu içinde Beni Muhammed kabilesinin bir alt kolu olarak yaşamını sürdürmüştür. Geys federasyonu, Osmanlı döneminde Şanlıurfa-Harran-Akçakale merkezli güçlü bir Arap konfederasyonuydu; Hamidiye Hafif Süvari Alayları’nın (51. ve 52. alaylar) kurulmasında öncü rol oynamış ve Urfa livasından 450 süvari + 200 piyade olmak üzere toplam 650 kişiyle destek vermiştir. Tamah, bu federasyon içinde Beni Muhammed kolunun bir parçası olarak kaydedilmiş; ancak 20. yüzyıl başlarında federasyonun dağılması ve Cumhuriyet dönemi iskân politikalarıyla bağımsız bir aşiret statüsüne kavuşmuştur.

Aşiret, tarih boyunca tarım ve hayvancılıkla geçinmiş; Harran Ovası’nın verimli topraklarında yerleşik bir yapı sergilemiştir. Göçebe geleneği sınırlı kalmış; günümüzde tamamen yerleşik hayat sürmektedir.

Güncel Durum ve Nüfus

Günümüzde Tamah aşireti ağırlıklı olarak Şanlıurfa’nın Akçakale ve Harran ilçelerinde yaşamaktadır. Suriye sınırına yakın konumu nedeniyle Rasulayn (Serekaniye) ve Tel Abyad gibi bölgelerde de kolları bulunur. Tahmini nüfus (Türkiye ve Suriye toplamı) 15.000–30.000 arasında değişir; diaspora (Avrupa, İstanbul) ile birlikte bu sayı daha yüksektir. Aşiret, Sünnî-Şâfiî mezhebine mensuptur ve Arapça konuşur; ancak Harran Ovası’nda uzun süreli Kürt komşuluğu nedeniyle Kurmancî etkileri gözlenir.

Tamah aşireti, Geys federasyonunun mirasını taşıyan, Adnânî-Kahtânî köken tartışmaları ve Osmanlı dönemi askeri katkılarıyla Arap aşiret tarihinde dikkat çeken bir topluluktur. Günümüzde bağımsız statüsüyle toplumsal dayanışma ve tarımsal üretimle varlığını sürdürmektedir.

Kaynakça

• Şerefhan Bitlisî. (1597). Şerefname. (Türkçe çev.: M. Emin Bozarslan, 1975). İstanbul: Hasat Yayınları.
• Zeki Beg, Muhammed Emin. (1931). Kürd ve Kürdistan Tarihi. (Derleme: Solin).
• Haydarî, İbrahim Fasih. Avânü’n-Necd fî Beyâni Ahvâli Bağdad ve Basra. (Arap aşiret nesebleri için alıntı).
• "TAMAH / TAMMAH AŞİRETİ." (Tarihsiz). Bütün Aşiretler Blogu. Erişim: https://butun-asiretler.blogspot.com/p/tamah-tammah-asireti.html
• "Geys (Kays) Aşireti ve Kolları." (Tarihsiz). Kurdoloji Akademi. Erişim: https://kurdolojiakademi.net/wp-content/uploads/2021/11/kurt-asiretleri-gelenekleri-ve-hanedanliklari-serefname-analizi-seyfi-cengiz-1.pdf
• "Şanlıurfa Aşiretleri ve Tarihi." (2023). Harran Üniversitesi Yerel Tarih Araştırmaları (derleme). Erişim: https://harran.edu.tr/yayinlar
• İbn Hazm. (11. yüzyıl). Cemheretü Ensâbi’l-Arab. (Derleme ve çev.: çeşitli baskılar).

Bu Sayfa Bilgilendirme Amaçlıdır