PENCİNARİ AŞİRETİ

Cemilê Çeto - Batman 1920

Pencenari Aşireti: Tarihsel Kökenler, Coğrafi Dağılım ve Sosyal Yapı

Pencenari Aşireti, kökenlerini İsfahan'a bağlı Kejjan kasabasına dayandıran, zengin bir tarihi ve coğrafi yayılıma sahip önemli bir Kürt aşiretidir. Aşiretin atalarının, İsfahan'daki bir kaleden Anadolu'ya göç ettikleri yönündeki rivayetler, aşiretin tarihi göç yollarını ve coğrafi hareketliliğini gözler önüne sermektedir. Bu köken rivayetleri, İslam dünyasının önemli alimlerinden Ebubekir Bin Muhammed Bin Abdullah El Kejani'nin de bu şehirden olmasıyla aşiretin kültürel ve ilimle olan bağlantılarını işaret edebilir.

Tarihi ve Coğrafi Dağılım

Pencenari Aşireti'nin modern dönemdeki yapılanmasına dair önemli bilgiler, Mehmet Emin Zeki Bey'in 1931 yılındaki araştırmalarıyla ortaya konmuştur. Bu araştırmalara göre aşiret, o tarihte yaklaşık 450 aileden oluşmaktaydı. Aşiretin mensupları, Türkiye'nin güneydoğu ve batı bölgelerinde geniş bir coğrafyaya yayılmış durumdadır. Başlıca yaşam alanları arasında Muş'un batı bölgeleri, Siirt, Batman, Bitlis, Urfa, İstanbul, Aydın ve Muğla illeri bulunmaktadır. Bu geniş dağılım, aşiretin sosyo-ekonomik nedenlerle zaman içinde farklı bölgelere göç ettiğini göstermektedir. Aşiretin bir kısmı Kurmanci lehçesini konuşmakta, yarı göçebe bir yaşam tarzını benimseyen mensuplarının yanı sıra kendilerine ait köylerde de yerleşik hayat sürmektedirler. Günümüzde Pencenari nüfusunun 100.000'in üzerinde olduğu tahmin edilmektedir.

Önemli Şahsiyetler ve Kolları

Pencenari Aşireti, tarih boyunca önemli şahsiyetler yetiştirmiştir. 1914 yılındaki Kurtuluş Savaşı mücadelesinde Ruslara karşı gösterdiği direnişle "Siirt kahramanı" olarak ün salan meşhur Bışaré Çeto, bu aşiretin tanınmış mensuplarındandır ve Kurtalan civarındaki Ayn-ı Kasr köyünden geldiği düşünülmektedir. Aynı şekilde, Cemilé Çeto da aşiretin öne çıkan simalarındandır. Diyarbakır'ın Karacadağ bölgesinde yaşayan Keji aşiretinin de Pencenari Aşireti'nin bir kolu olduğu kabul edilmektedir. Bazı kaynaklar, Pencenari Aşireti'nin Arap asıllı Tayy Aşireti ile potansiyel akrabalık ilişkileri olabileceğini öne sürse de, bu bağlantıların kesinliği henüz net olarak belirlenmemiştir.

Pencenari Aşireti günümüzde yedi ana koldan oluşmaktadır: Mala Şemdin, Mala Faro, Kejıka, Musıka, Weliya, Kurtıka ve Miradi. Bu yapı, aşiretin iç dinamiklerini ve akrabalık ilişkileri üzerinden örgütlenmesini yansıtmaktadır.

Dini ve Demografik Yapı

Aşiretin dini inançları İslam olup, çoğunlukla Şafii mezhebine mensupturlar. 2000'e Doğru dergisinin 1987 yılında hazırladığı "Aşiretler Raporu"na göre Pencenari Aşireti, 9.500 kişilik bir nüfusa, Kırmanç Kürtçesi diline ve İslam (Şafii) dinine sahiptir. Rapor, aşiretin ileri gelen aileleri arasında Kurtalan ilçe merkezindeki Akgül Ailesi'ni belirtmekte ve Konakpınar, Güzeldere, Demirkuyu ve Gözpınar köylerini aşiretin başlıca yerleşim yerleri olarak listelemektedir. Bu bilgiler, aşiretin belirli coğrafyalardaki yoğunluğunu ve yerel etkisini göstermektedir.

Sonuç

Pencenari Aşireti, İsfahan'dan Anadolu'ya uzanan kökenleri, geniş coğrafi yayılımı ve yetiştirdiği önemli şahsiyetlerle bölge tarihinde iz bırakmış köklü bir yapıdır. Yarı göçebe yaşam tarzından yerleşik hayata geçiş, farklı şehirlerdeki dağılım ve iç kollarıyla sosyo-kültürel dinamikleri, Kürt aşiret yapılarının karmaşıklığını ve adaptasyon yeteneğini gözler önüne sermektedir. Aşiretin farklı kaynaklarda dile getirilen potansiyel akrabalık ilişkileri ve tarihi şahsiyetlerinin mücadeleleri, gelecekteki akademik araştırmalar için önemli bir zemin sunmaktadır.

Kaynaklar

1. Mehmet Emin Zeki Bey'in 1931 tarihli araştırmaları ve Kürt aşiretleri üzerine akademik çalışmalar.
2. Çeşitli sosyo-ekonomik araştırmalar ve yerel tarih çalışmaları.
3. Aşiretin sözlü tarih anlatıları, yerel kaynaklar ve halk hikayeleri.
4. 2000'e Doğru Dergisi, "Aşiretler Raporu", 1987.

Derleme:Memedé Kazım

ARAŞTIRMALARIMIZ DEVAM EDİYOR. İLAVELER YAPILACAKTIR.

UYARI: Bu sitedeki bütün materyallerin her hakkı saklıdır. İzin alınmadan ve kaynak gösterilmeden alıntı yapılamaz ve kopyalamak suretiyle elektronik ortamda kullanılamaz ve kitaplaştırılamaz.

Not:Bu sayfalarda yayınlanan okur yorumları okuyucuların kendilerine ait görüşlerdir. Yazılan yorumlardan sitemiz hiçbir şekilde sorumlu tutulamaz...