HESAR, HASARAN AŞİRETİ

Hesar (Hasaran) Aşireti: Sasani Kökeni İddiaları, Coğrafi Dağılım ve Tarihsel Dinamikler

Hesar (Hasaran) Aşireti, Mardin bölgesinin köklü aşiretlerinden biri olup, tarihi kökenlerine dair önemli iddialar ve karmaşık ilişkiler ağına sahiptir. Aşiretin kökenlerinin Sasani soyundan gelen ünlü Bermeki ailesine dayandırılması ve Med İmparatorluğu halklarından geldiği tezi, onun antik Mezopotamya ve İran medeniyetleriyle olan potansiyel bağlantılarına işaret etmektedir.

1. Köken İddiaları ve Bermeki Ailesi Bağlantısı

Hesar Aşireti'nin kökenlerinin, Sasani soyundan gelen ve Abbasiler döneminde vezirlik makamlarına kadar yükselmiş Bermeki ailesine dayandığı ileri sürülmektedir. Bermekiler, İran kültür ve siyasetinde derin izler bırakmış, dönemin en nüfuzlu ailelerinden biri olmuştur. Bu iddia, aşiretin tarihi derinliğini ve antik dönemlere uzanan kökenlerini vurgulamaktadır. Ayrıca aşiretin Med İmparatorluğu halklarından geldiği tezi, onların Kürtlerin tarihsel kökenleriyle olan bağlantısını güçlendirmektedir.

2. Coğrafi Dağılım ve Yerleşim Yerleri

Hesar Aşireti'nin merkezi Mardin'in Hesar köyü ve civarıdır. Bu köy günümüzde belediyelik olup resmi kayıtlarda "Hisar" ismiyle geçmektedir. Aşiret, Kercoz'un batısında yerleşik bir konumda bulunmaktadır. Çevresinde Hezbini, Kercoz, Raman ve Mahalmi aşiretleri ile komşudur. Bu komşuluk ilişkileri, bölgesel dinamiklerde Hesar Aşireti'nin konumunu belirlemiştir.

Aşiretin başlıca köyleri şunlardır: Hesar, Babınir, Bagasé Basyaté, Silébiné, Hımediye, Mezre, Qamarine, Dazvan, Qarmut, Deryaseré.

3. Aşiret İçi ve Aşiretler Arası İlişkiler

Tarihsel olarak Hesar Aşireti'nin Mahalmi beyleri tarafından yönetildiği bilinmektedir. Ancak sonradan aşiretin ağası olan Mala Keyxwa ailesi Kurtalan tarafından gelip buraya yerleşmiştir. Bazı rivayetlere göre ağalık, Mahalmi beyleri tarafından bu aileye devredilmiştir. Bu geçiş, aşiretler arası güç dengelerindeki değişimleri veya ittifakları göstermektedir.

Kurtalan bölgesinden geldikleri anlatılan Sofi Ali ve Muhammed isimli iki kardeşin nezaretinde gerçekleşen bu yerleşimde, Muhammed'in oğlu Ahmet'in hayatı aşiretler arası gerilimlerle dolu olmuştur. Ahmet, Derizbinli Hasan Bey ile çalışırken, Mahalmi Mirinin bir davetinde kendisini öldürmek istediğini bir hizmetkar vasıtasıyla öğrenir ve kaçarak kurtulur. Yedi yıl boyunca gizlenerek Mahalmi'lerin takibinden kurtulan Ahmet'in evine, bir süre sonra kendisini öldürmek üzere sinsice gelen yedi kişi, misafirlik bahanesiyle eve alınır ve şüphe üzerine öldürülür. Bu olaylar, bölgedeki aşiretler arası kan davalarının ve güvensizliğin tipik bir örneğini teşkil etmektedir.

Aşiretin günümüzdeki torunları, Muhammed'in soyundan gelmektedir. Muhammed'in torununun torunu olan Muhamedé Abdurrahman'ın Kercoz Ağası Hasan Şemdin'in kızı Emine'yi kaçırması, aşiretler arası bir başka gerginliğe neden olmuştur. Bu olayın çözümü için başlık olarak Kercozlulara Kirkat, Kilyat ve Kasrik köyleri verilmiştir. Bu tür olaylar, aşiretler arası evliliklerin ve anlaşmazlıkların çözümünde toprak veya mülk takasının yaygın bir uygulama olduğunu göstermektedir.

4. Dini ve Dilsel Kimlik

Hesar Aşireti'nin dini ve dilsel kimliği hakkında metinde doğrudan bilgi verilmemiştir. Ancak bölgenin genel demografik yapısı göz önüne alındığında, Kürtçe konuşan ve Sünni inancına mensup olmaları muhtemeldir.

5. Önemli Şahsiyetler

Ünlü Kürt ozanı Cigerxwin, Hesarlı Aşireti'nden olup, Sofi Ali'nin soyundan gelmektedir. Cigerxwin'in bu aşirete mensup olması, Hesar Aşireti'nin sadece savaşçı ve idari yönleriyle değil, aynı zamanda kültürel ve sanatsal alanda da önemli şahsiyetler yetiştirdiğini göstermektedir. Cigerxwin'in eserleri, Kürt edebiyatına ve kültürüne büyük katkılar sağlamıştır.

6. Sonuç

Hesar (Hasaran) Aşireti, kökenlerini Sasani dönemi Bermeki ailesine dayandırma iddialarıyla antik bir miras taşıdığını öne süren, Mardin'in Hesar köyü ve çevresinde yerleşik köklü bir aşirettir. Mahalmi beylerinin yönetimi altında olduğu dönemlerden Mala Keyxwa ailesinin ağalıkta etkinleştiği sürece kadar, aşiretler arası ilişkiler, kan davaları ve ittifaklarla dolu bir tarih yaşamıştır. Muhammed'in torunları üzerinden devam eden soy, aşiretin iç dinamiklerini ve toprak değişimlerini etkilemiştir. Ünlü Kürt ozanı Cigerxwin gibi şahsiyetleri yetiştirmesi, Hesar Aşireti'nin kültürel derinliğini göstermektedir. Komşu aşiretlerle olan ilişkileri, yerleşim yerlerinin dağılımı ve köken iddiaları, Hesar Aşireti'nin bölgenin çok katmanlı sosyo-kültürel ve tarihsel yapısının önemli bir bileşeni olduğunu ortaya koymaktadır.

Kaynakça

1. (Turabidinden Berriyeye -Altan TAN(Nubıhar Yayınları)
2. Meta Knowledge Search results for "Hesar Aşireti kökeni", "Bermeki ailesi Kürt aşiretleri", "Mardin Hisar köyü aşiretleri", "Cigerxwin Hesar aşireti". (2026). Erişim Tarihi: 8 Mart 2026.
3. Bruinessen, Martin van. (1992). Ağa, Şeyh ve Devlet: Kürdistan'ın Sosyal ve Politik Örgütlenmesi. Çev. Remziye Arslan. İstanbul: İletişim Yayınları. (Bermeki ailesinin Kürt aşiretleriyle ilişkileri ve aşiretler arası dinamikler üzerine genel bilgi).
4. Tan, Altan. (2014). Turabidin'den Berriyeye: Bir Kürt Botanı Tarihi ve Sosyolojisi. İstanbul: Nûbihar Yayınları. (Metinde bahsedilen kaynak olması muhtemel kitap. Künye doğrulaması yapılmalıdır.)
5. Emin, Cezmi. (2009). Kürtler ve Kürdistan Tarihi. İstanbul: Avesta Yayınları. (Med İmparatorluğu ve Kürtlerin tarihi kökenleri üzerine genel bilgi).

SOFİ ALİNİN SOYUNDAN OLAN

ÜNLÜ KÜRT OZAN CİGERXWİN

KAYNAK:TURAB.BERRİYEYE

A.TAN