DODIKİ, DODIKAN, DODİKİ DODİKAN AŞİRETİ

Dodıki (Dodukan/Dudikanlı) Aşireti, kökeni Botan bölgesine dayanan ve Abbasiler döneminde Cizre havzasının kuzey kesimlerinde yaşayan Kürt aşiretlerinden biridir. Tarihsel süreçte göçebe aşiretlerle kaynaşarak bölge kültürünün etkisini taşımış, Moğol ve Tatar saldırıları sonucunda geniş bir coğrafyaya dağılmıştır.

Tarihsel Arka Plan

• Botan Kökeni: Abbasiler döneminde Cizre havzasında yaşayan aşiret grupları arasında yer almıştır.
• Moğol ve Tatar Saldırıları: Bu saldırılar, Dodıki aşiretinin dağılmasına ve farklı bölgelere göç etmesine neden olmuştur.
• İnanç: Xana Emerali’nin aktardığına göre bir dönem Yezidiliği benimsemiş, Miridxane ocağına bağlı olmuşlardır. Günümüzde ise bu inancı sürdüren olup olmadığı kesin değildir.

Yerleşim Alanları

• Türkiye: Urfa, Viranşehir, Diyarbakır (Yalankaz, Körtepe, Taşdirek), Varto (Erzurum), Van Gölü’nün kuzey havzası, Saray-Heretil (Kapıköy), Cizre, Birecik.
• Diğer Bölgeler: Fırat boyları, Dersim.
• Aileler: Mardin yöresinde Mala Xelef Paşa ailesi öne çıkmaktadır.

Sosyo-Kültürel Yapı

• Yaşam Tarzı: Yarı göçebe; tarım ve hayvancılık temel geçim kaynaklarıdır.
• Dil: Ağırlıklı olarak Zazaca ve Kurmancî konuşurlar.
• Toplumsal İlişkiler: Çalışkan ve barışçıl bir aşiret olarak bilinir; komşu aşiretlerle zaman zaman husumet yaşansa da barış yemekleriyle uzlaşma sağlanır.

Tarihsel Rol

• Milli Aşiret Konfederasyonu: 18. yüzyıldan itibaren büyük bir kısmı Milli konfederasyonu içinde göçebe olarak kalmıştır.
• Hamidiye Alayları: Sultan II. Abdülhamid’in kurduğu Hamidiye Alayları’nda Viranşehir’deki İbrahim Paşa’nın mirlivasında 550 süvari ve 250 piyade (toplam 800 kişi) ile katkı sağlamışlardır.

Modern Dönem (1987 Aşiretler Raporu)

• Diyarbakır Merkez:
• Nüfus: 200 kişi
• Din: Müslüman (Şafiî)
• Dil: Kurmancî
• Önde gelen aile: Atakaya ailesi
• Yerleşim: Taşdirek, Yalankaz, Körtepe köyleri
• Özellik: Yarı göçebe, isyanlara katılmamış.
• Urfa (Viranşehir):

• Nüfus: 553 kişi
• Din: Müslüman (Şafiî)
• Dil: Kurmancî
• Önde gelen aile: Germen köyündeki Özkan ailesi
• Yerleşim: Germen, Evcimen, Oğlakçı köyleri
• Özellik: Yerleşik hayat, diğer aşiretlerle iyi ilişkiler.

Akademik Değerlendirme

Dodıki aşireti, Botan kökenli bir Kürt aşireti olarak hem tarihsel hem sosyo-kültürel açıdan önemlidir.

• Federatif yapılarla ilişkisi: Milli aşiret konfederasyonu içinde yer alması, bölgesel siyasette etkinliğini göstermektedir.
• İnanç geçişleri: Yezidilikten İslam’a geçiş, aşiretin dini kimliğinde önemli bir dönüşüm yaratmıştır.
• Modern dönemdeki konumu: Hamidiye Alayları’na katılımı ve günümüzdeki nüfus dağılımı, aşiretin Osmanlı’dan Cumhuriyet’e uzanan süreçte aktif bir rol oynadığını ortaya koymaktadır.

Kaynakça

1. Emin Zeki Beg, Kürd ve Kürdistan Tarihi, Irak, 1931.

Sir Mark Sykes, The Kurdish Tribes of the Ottoman Empire, London, 1906.

Xana Emerali, Êzidati – Cıvak, Sembol, Ritüel, 20. yy.

“Aşiretler Raporu”, Doğru Dergisi, 1987.

Araştırmalarımız sürüyor, İlave ve düzeltmeler yapılacaktır

UYARI: Bu sitedeki bütün materyallerin her hakkı saklıdır. İzin alınmadan ve kaynak gösterilmeden alıntı yapılamaz ve kopyalamak suretiyle elektronik ortamda kullanılamaz ve kitaplaştırılamaz.