DIRİ, DERİ AŞİRETİ

Dıri (Déri/Diri) Aşireti: Tarihsel ve Sosyo-Kültürel İnceleme

Köken ve Yerleşim

Dıri aşireti köken itibarıyla İran Loristan bölgesine dayanmaktadır. 6. yüzyıldan itibaren Loristan’ın kuzey ve kuzeydoğusunda kabileler halinde yaşamışlardır. Bir kısmı bu bölgede kalırken, diğer kolları zamanla İran’ın batısına, Hakkâri ve Yüksekova’ya ve az sayıda da Irak topraklarına yerleşmiştir. Hakkâri Beyliği döneminde aşiretin adı Déri/Diri olarak kayıtlara geçmiştir.

Tarihsel Kayıtlar

• Tarih-i Güzide adlı eserde, İran’da yaşayan Dıri aşiretinin Lor lehçesi ile konuştuğu, ancak Lorlara bağlı olmadığı belirtilmektedir.
• Selçuklular döneminde, Hicri 550 (Miladi 1155) yılında Afşar kökenli Türk hükümdar Hüsameddin Sohli Loristan’a tayin edilmiştir. Onun sert uygulamaları nedeniyle bölgedeki Kürt aşiretleri göçe zorlanmıştır. Bu süreçte Dıri aşireti ile birlikte Karendi, Cenkerdi, Bırawendi, Kecai, Seleski Arsani, Erki ve Beyhi aşiretleri yurtlarını terk ederek başka bölgelere göç etmişlerdir. Göç eden bu aşiretler dönemin Bağdat Halifesi’nin idaresine girmiştir.
• Günümüzde Dıri aşireti, Hakkâri ve Yüksekova ile İran’ın Siro bölgesinde yaşamaktadır.

Liderlik

Aşiretin bilinen liderlerinden biri Cihangir Ağa’dır. Cihangir Ağa 28 Mart 2010 tarihinde vefat etmiş olup mezarı Yüksekova’nın Beşbulak (Dara) köyünde bulunmaktadır. Günümüzde aşiretin ileri gelen aileleri arasında Öner ve Diri aileleri öne çıkmaktadır.

Sosyo-Kültürel Yapı

• Din ve Mezhep: Dıri aşireti mensupları Müslümandır ve Şafii mezhebine bağlıdır.
• Dil: Günlük yaşamda Kurmancî Kürtçesi konuşulmaktadır.
• Toplumsal ilişkiler: Çevredeki diğer aşiretlerle dostane ilişkiler geliştirmişlerdir. Tarihsel olarak bazı isyanlara katılmış, aynı zamanda sınır bölgelerinde kaçakçılık faaliyetleriyle geçimlerini sürdürmüşlerdir. Bu durum, İran ve Irak’taki akrabalarıyla bağlarını canlı tutmalarını sağlamıştır.
• Nüfus: 1987 tarihli Aşiretler Raporu’na göre Yüksekova, Esendere ve Uludere’de yaşayan Dıri aşireti mensuplarının sayısı yaklaşık 7.500 kişidir.

Yerleşim Alanları

• Yüksekova ilçesi: Demirkonak, Yoncalık, Akpınar, Bölük, Kısıklı, Güllüce, Güvenli ve Esendere köyleri.
• Uludere ilçesi: Dağdibi köyü.

İlave Bilgiler

• Dıri aşireti, tarihsel olarak yarı göçebe bir yaşam tarzına sahipti. Yaz aylarında yaylalara çıkma geleneği sürdürülmüştür.
• Osmanlı döneminde Hakkâri ve çevresindeki aşiretler, sınır güvenliği ve vergi düzeni açısından önemli görülmüş, Dıri aşireti de bu bağlamda kayıt altına alınmıştır.
• Aşiretin İran’daki kolları, Loristan ve Siro bölgesinde varlıklarını sürdürmektedir. Bu kollar, Kürt aşiretleri arasında Lor lehçesi ile konuşmalarıyla dikkat çekmiş, ancak etnik olarak Lor halkına bağlı olmadıkları vurgulanmış

Kaynakça

• Hamdullah Mustawfi. (14. yy). Tarih-i Güzide.

• Zeki Beg, Muhammed Emin. (1931). Kürtler ve Kürdistan. Bağdat.

• BOA (Başbakanlık Osmanlı Arşivi). Aşiretler ve İskân Defterleri.

• McDowall, David. (2004). A Modern History of the Kurds. London: I.B. Tauris.

• Bruinessen, Martin van. (1992). Agha, Shaikh and State: The Social and Political Structures of Kurdistan. London: Zed Books.

1987. Aşiretler Raporu. İstanbul.

UYARI: Bu sitedeki bütün materyallerin her hakkı saklıdır. İzin alınmadan ve kaynak gösterilmeden alıntı yapılamaz ve kopyalamak suretiyle elektronik ortamda kullanılamaz ve kitaplaştırılamaz.

Not:Bu sayfalarda yayınlanan okur yorumları okuyucuların kendilerine ait görüşlerdir. Yazılan yorumlardan sitemiz hiçbir şekilde sorumlu tutulamaz...

Bu Çalışma Bilgilendirme Amaçlıdır