DELKİ, DELIKİ, DİLİKİ,DELİKAN AŞİRETİ

Delki / Deliki / Diliki / Delikan Aşireti, Bohtan kökenli olup tarihsel kaynaklarda “Dicle Kürtleri” olarak da tanımlanır. Kürt araştırmacısı Muhammed Emin Zeki Beg’in 1930 yılı verilerine göre yaklaşık 200 aileden oluşan göçebe bir aşiret olarak kaydedilmiştir.

Tarihsel Arka Plan

• Köken: Botan bölgesi.
• Dil: Kuzey Kurmancî lehçesi; Kars, Ağrı, Erzurum, Erivan, Muş ve Van yöresindeki lehçelere benzer.
• Din: Sünni.
• Yaşam Tarzı: Göçebe; yazın Toros dağlarına çıkar, kışın Kilis’in batısında sabit kamplarda konaklar.

Yerleşim ve Dağılım

• Muş Ovası: Siyah çadırlarda yaşayan göçebe gruplar.
• Toroslar: Yaz aylarında yaylalar.
• Kilis: Kış aylarında sabit kamplar; çadırların etrafı taş duvarlarla çevrilidir.
• Göçler: 1800’lerin başında iç husumetler nedeniyle bir kısmı Kuzeybatı Kürdistan’a göç etmiştir.
• Alt Kollar: Halhallı, Halehalan, Xalxal, Xellexelan ve Dellê adıyla bilinen küçük aile grupları.

Sosyo-Kültürel Yapı

• Geçim: Hayvancılık ve tarım.
• Asimilasyon: Muhtelif yönlere dağılmaları sebebiyle küçük bir kısmı Türkler arasında asimile olmuş, Türkçe konuşmaya başlamıştır.
• Fiziksel Özellikler (Mark Sykes, 1900): Erkekler boylu poslu, kadınlar alımlı olarak tasvir edilmiştir.

Tarihsel Önemi

• Osmanlı Dönemi: Delikan aşireti Osmanlı kayıtlarında yer almış, göçebe düzenleri nedeniyle devletin dikkatini çekmiştir.
• Islah Çalışmaları: Osmanlı döneminde aşiretin ıslahı için çeşitli çalışmalar yapılmıştır.
• Gaziantep İslahiye: İlçenin adı, Osmanlı padişahının Delikan aşiretinin ıslahı için çıkardığı fermanla verilmiştir. Bu, aşiretin Osmanlı tarihinde ne kadar önemli bir yer tuttuğunu gösterir.

Akademik Değerlendirme

Delki/Delikan aşireti, orijinal Kürt aşiretlerinden biri olarak hem Osmanlı hem Cumhuriyet döneminde geniş bir coğrafyaya yayılmıştır.

• Kürt Tarihindeki Yeri: Millan aşiretiyle bağlantılı görülür; bazı kaynaklar Delikanlıların Millan aşiretinin kendisi olduğunu ileri sürer.
• Coğrafi Yayılım: Irak, Suriye, Kobani, Kilis, Siirt, Mardin, Van, Gaziantep, Ağrı, Erzurum ve Urfa’da önemli nüfusları vardır.
• Kültürel Etki: Göçebe yaşamdan yerleşik hayata geçiş sürecinde hem Kürt kimliğini hem de Osmanlı ile ilişkilerini korumuşlardır.

Kaynakça

1. Muhammed Emin Zeki Beg, Kürd ve Kürdistan Tarihi, 1931.
2. Sir Mark Sykes, The Kurdish Tribes of the Ottoman Empire, 1900.
3. Osmanlı Arşivleri, İslahiye kazası kayıtları.
4. Altan Tan, Turabidinden Berriyeye.
5. Martin van Bruinessen, Agha, Shaikh and State, 1992.