Dekşuri Aşireti, Mardin’in Gercüş ve çevresinde köklü bir geçmişe sahip Kürt aşiretlerinden biridir. Tarihsel olarak sınırları Midyat ilçe merkezinden başlayarak Arnas köyünden Dicle Nehri’ne kadar uzanır; batıda Savur’a, güneybatıda Mahalmi aşiretine, doğu ve güneydoğuda ise Hevérki aşiretine komşudur.
Tarihsel Arka Plan
- İsim Kökeni:
- En yaygın anlatıya göre, 1750’lerde Kefréli Tajdo Ağa’nın, Gullika Ağası Dorıki Abdiyé Hemzıké’yi Kercoz camisinde öldürmesiyle ortaya çıkmıştır. Bu olaydan sonra Abdiyé Hemzıké’nin taraftarları üstünlüğü kaybetmiş, Tajdo tarafına geçenlere “Şurê xwe değişkır” (kılıcını değiştirdi) veya “Dengê Şur” (kılıcın sesi) denilmiş, buradan “Dekşuri” adı türemiştir.
- Bir başka rivayete göre ise isim, savaşta rakibe “kılıç hilesi yap” anlamındaki Dek-Şur kelimesinden gelmektedir.
- Merkez: Kercoz (Gercüş).
- Siyasi Bağlantılar: Hasankeyf Eyyubi Emirliği’ne bağlı olarak yönetilmiş, uzun süre Mahalmi mirleri tarafından idare edilmiştir. Bu nedenle Mahalmi aşiretiyle ittifak ilişkisi vardır.
Dekşuri Aşiret Kolları
- Kercoz (Kefercevzen-Gercüş)
- Arnas
- Raman
- Hesar
- Hebezbeni
Sosyo-Kültürel Yapı
- Dil: Kürtçenin Kurmancî lehçesi.
- Din: İslam (Şafiî mezhebi).
- Yaşam Tarzı: Yerleşik hayatla birlikte tarım ve hayvancılık.
- Komşuluk İlişkileri: Mahalmi ve Hevérki aşiretleriyle tarihsel rekabet ve ittifaklar.
Akademik Değerlendirme
Dekşuri aşireti, Mardin-Gercüş hattında güçlü bir yerleşim ağına sahip, tarihsel olarak Eyyubi ve Mahalmi mirlikleriyle bağlantılı bir aşirettir. İsim kökenine dair rivayetler, aşiretin geçmişteki liderlik mücadelelerini ve toplumsal hafızayı yansıtır. Bugün hâlâ Mardin yöresinde etkin bir aşiret olarak varlığını sürdürmektedir.
Kaynakça
- Altan Tan, Turabidinden Berriyeye.
- Muhammed Emin Zeki Beg, Kürtler ve Kürdistan Tarihi, 1931.
- Osmanlı Arşivleri, Hasankeyf ve Mardin kayıtları.
- Martin van Bruinessen, Agha, Shaikh and State: The Social and Political Structures of Kurdistan, 1992.
UYARI: SİTEMİZİN TÜM HAKLARI SAKLI OLUP, İNTERNET ÜZERİNDEN YAYIN YAPMAKTADIR.
İZİNSİZ VE KAYNAK GÖSTERİLMEDEN KULLANILAMAZ.
BU SAYFA İÇİN YAPILAN YORUMLAR
tacettin çetin
Konu : kefre tajdo
Mesaj: altan tan sayın vekilimden bu arıştırmalarından dolayı teşekür ediyorum ben kefre tajdodan tajdo torunlarındanım tajdoyla gurur duyuyorum tarihimizin bu kadar köklü oldunu biliyordum ve her zaman arıştırıyorum hale wanda bir aşiret kolumuzun olduğunu biliyoruz ve büyük dedemiz şu an mezarı tatvan günde por yani incekaya köyünde bulunuyor adı şeh hüseyin lakabı bapire kal dır evliyalardandır
tacettin çetin
Konu : kefre tajdo
Mesaj: tajdo ağa abdiye hamzikeyi ödürüp namı yayıldıktan sonra birde zorba oğuzu maydane kere yani iloze köyü ve kefre arasında kalan bir bölgede oğuzu öldürüp adelat timsali tajdo ağa
Tajdo Bitlis tarafından gelmiş kefre köyüne çoban olmuş orda evlenmiş akıllı olduğu için köylerde bazı şeyleri ona danışmış Abdi ağa onu himaye etmiş sevmiş bir müddet sonra kendine vekil olarak kefreye sen bak demiş Abdi ağa o dönemde tımar di yani bölge valisi idi köylüler tajdo ya gitmiş Abdi ağa seni seviyor demiş ondan rica et üzerimizde ki baskıyı kaldırsın veya bize bir akıl ver demiş oda demişki çare öldürmektir kercoslilere şu aklı vermiş demiş ki Abdi ağa cuma namazına Gerçüş e geliyor sizde hançerlerinizi yanınıza alın ve gelin camide etrafını sarıp elini öptükten sonra elimi bıyıklarıma attıktan sonra hepberaber hançerlerinizi vurun ve kaçın aynı şekilde davranıyor Gerçüşliler cesaret edemiyor Abdi ağa tajdonun hayanlık yaptığını fark edince korkudan hançerini vurup kaçıyor tabi onun yüzünden orada bir kaç kişi öldürülüyor sonra tajdo mahkum oluyor yaşı yetmiş yıllar a geliyor Botan mirlerin gelini olan Abdi ağanın kız kardeşi adamlarını kefre köyüne gönderiyor ve tajdoyu öldürtüyor durumu bundan ibaret dir
YanıtlaSilHasan e Tori ben senin anlatiminda art niyet gördum kusura bakma.Senin kim oldugunu bilmem. Ama genede senin degimine göre bir coban okadar hukum etmisse helal olsun.Ama bir coban olarak gelmediği kesin.
YanıtlaSilBitlis tarafından mahkum olarak gelmiş Abdi ağa onu himaye etmiş eski Gerçüş yaşlıları olayı net anlatıyorlardı
YanıtlaSilSorum size pismame Tacettin Tatvan deki aşireti biliuormusun merak ediyorum .Çunku ben Şimdiye kadar duymadim .Ayrica ben Dna mi yaptim ben %89 aryan kökenkeliyim bir kefreli olarak Bapire kal rivayeti dogru mu acaba?
YanıtlaSil