Çingenelerin (Romani Halkının) Tarihi, Kökeni, Kültürü, Destanları/Kahramanları ve Toplumdaki Yeri (Genişletilmiş Araştırma)

Ne renk, ne dil, ne köken… Hiçbir etnik kimlik insanı diğerinden üstün ya da aşağı kılmaz. Hepimiz Allah’ın yarattığı kullarız ve O’nun katında eşitiz. 

Romani halkı, çeşitli alt gruplardan oluşan heterojen bir topluluktur; bu gruplar coğrafya, dil ve kültürel etkileşimlere göre farklılaşır. Araştırma, tarafsız ve çeşitli kaynaklara dayalıdır. Yeni eklenen kaynaklarla birlikte, toplamda daha kapsamlı bir bakış sunulmaktadır. Bilgiler, akademik, tarihsel ve kültürel kaynaklardan derlenmiştir.

1. Kökeni (Soyu)

Romani halkının ataları, Güney Asya kökenlidir, özellikle günümüz Hindistan'ının Rajasthan, Punjab ve Sindh bölgelerinden göç etmişlerdir. Genetik ve dilbilimsel kanıtlar, bu göçün M.S. 6-11. yüzyıllar arasında başladığını gösterir; Romani dili, Sanskritçe ile bağlantılıdır ve Hint-Aryan kökenini doğrular. Göç, Müslüman istilaları nedeniyle kuzeybatı Hindistan'dan başlamış, İran, Orta Doğu ve Bizans üzerinden Avrupa'ya uzanmıştır. Bu süreçte Dom, Lom, Rom gibi alt gruplar oluşmuş; Sinti ve Kale de bu göç dalgalarının ürünleridir. Romani halkı, Hindistan'daki Dalit kastlarına benzer gezici müzisyen ve zanaatkar yapıya sahiptir.

2. Tarihi (Antik Çağdan Günümüze)

Romani tarihi, göç ve zulüm döngüleriyle şekillenmiştir. Antik dönemde (M.S. 5-11. yüzyıllar), ataları İran ve Ermenistan'a yerleşmiş, Bizans'ta Anadolu üzerinden Balkanlar'a ulaşmıştır. Orta Çağ'da Avrupa'ya yayılmışlar; başlangıçta zanaatkar olarak kabul edilmişlerse de, 15. yüzyıldan itibaren dışlanma artmıştır (İngiltere'de idam, Romanya'da kölelik). Modern dönemde, Nazi soykırımı (Porajmos) 250.000-500.000 Romani'yi etkilemiş; komünist dönemde zorla yerleşikleştirme yaşanmıştır. Günümüzde, AB entegrasyon programları olsa da ayrımcılık devam eder.

3. Alt Gruplar: Sinti ve Kale

Romani halkı, çeşitli alt gruplara ayrılır; bunlar arasında Sinti ve Kale, kültürel ve coğrafi farklılıklarıyla öne çıkar. Bu gruplar, genel Romani kökenini paylaşır ancak yerel etkileşimlerle şekillenmiştir.

Sinti:

• Sinti, Romani'nin bir alt grubu olup, yaklaşık 200.000 kişiyle çoğunlukla Almanya, Fransa, İtalya ve Orta Avrupa'da yaşar. Kökenleri, Hindistan'ın Sindh bölgesine dayanır; isimleri "Sindhi"den türemiş olabilir. 15. yüzyıl başlarında Almanya ve komşu ülkelere yerleşmişlerdir; Orta Çağ'dan beri Avrupa'da varlık gösterirler.
• Tarih: Nazi döneminde ağır zulüm görmüşler; Porajmos'ta yüz binlerce Sinti toplama kamplarında (Auschwitz) öldürülmüş, kısırlaştırılmış veya deneylere maruz kalmıştır. 19-20. yüzyıllarda Almanya'da "Gypsy scourge" olarak kovulmuşlar.
• Kültür: Sinti, aile bağlarına ve sözlü geleneklere önem verir; müzik ve sanat alanında katkı sağlarlar (örneğin caz müzisyeni Otto Rosenberg). Dil: Romanes'in Sinti diyalekti konuşulur; yerel dillerden etkilenmiştir. Günümüzde, Sinti ve Roma arşivleri (RomArchive) kültürel miraslarını korur.

Kale:

• Kale (veya Kalé), Romani'nin bir alt grubu olup, Galler'de (Welsh Roma) yoğunlaşır; ayrıca İspanya (Calé), Finlandiya (Kaale) ve Portekiz'de benzer gruplar vardır. "Kale" kelimesi "siyah" anlamına gelir ve fiziksel özelliklere atıf yapar. Kökenleri, Güney Asya'nın Punjab, Rajasthan ve Sindh bölgelerine dayanır; 16. yüzyıldan beri Galler'de varlık gösterirler.
• Tarih: 1579'dan beri kayıtlıdırlar; Abraham Wood ailesi (1730 civarı) Galler'deki Kale soyunu kurmuştur. Göç yolları, diğer Romani gruplarıyla benzerlik gösterir; İber Yarımadası'ndaki Kale, eğlence sanatlarıyla (flamenko) ilişkilendirilir. Zulüm, genel Romani tarihiyle paraleldir; kölelik ve dışlanma yaşanmıştır.
• Kültür: Göçebe gelenekler hâkimdir, ancak birçok yerleşiktir; aile ve onur kuralları (Rromanipé) vurgulanır. Dil: Welsh Romani veya benzer diyalektler konuşulur; müzik, hikaye anlatımı ve zanaatlar (eğlence sanatları) kültürel ifadelerdir. Kale, diğer gruplar gibi yerel dinleri benimser (Hıristiyanlık).

4. Kültürü

Romani kültürü, aile odaklıdır; yaşlılara saygı, saflık ve onur kuralları (Rromanipé) merkezidir. Sözlü gelenekler, müzik (flamenko, caz) ve dans güçlüdür; din, yerel inançları benimser. Zanaatlar (demircilik, hayvan bakımı) ve renkli giysiler simgeseldir.

5. Destanları veya Kahramanları

Sözlü gelenekler hâkimdir; köken efsaneleri "uzun yol"u anlatır. Kahramanlar: Sinti'den Johann Trollmann (boksör), Django Reinhardt (müzisyen); genel Romani'de Yanko le Redžosko. Pan-Romani hareketi aktivistleri kutlanır.

6. Toplumdaki Yeri ve İtibarı

Tarihsel dışlanma devam eder; yoksulluk, düşük eğitim ve ayrımcılık yaygındır. Stereotipler (hırsız, büyücü) baskın, ancak müzik/sanat katkıları romantikleştirilir. Güncel hareketler (Uluslararası Romani Günü) hak mücadelesini sürdürür.

Bu genişletilmiş araştırma, Romani halkının direncini vurgular. Ayrımcılık azalsa da, kültürel zenginlikleri korunmalıdır.

Kaynakça

Aşağıda, araştırmada kullanılan kaynaklar citation_id'lerine göre listelenmiştir (web arama sonuçlarından derlenmiştir):

• Sinti - Wikipedia: https://en.wikipedia.org/wiki/Sinti
• About the terms 'Sinti' and 'Roma' - sintiundroma.org: https://www.sintiundroma.org/en/introduction/sinti-and-roma
• Roma and Sinti in Nazi Germany - USHMM: https://perspectives.ushmm.org/collection/roma-and-sinti-in-nazi-germany
• Sinti and Roma 1900-1930 - USC Shoah Foundation: https://sfi.usc.edu/education/roma-sinti/en/storia-e-memoria/rom-e-sinti-prima-del-porrajmos.php
• Sinti (Romani) - SIL in Eurasia: https://eurasia.sil.org/culture/ethnography/sinti_romani_
• The genesis and course of the Nazi persecution of Roma and Sinti: https://www.roma-sinti-holocaust-memorial-day.eu/history/the-genesis-and-course-of-the-nazi-persecution-of-roma-and-sinti
• The Bavarian Precedent: The Roma in European Culture - National WWII Museum: https://www.nationalww2museum.org/war/articles/bavarian-precedent-roma-european-culture
• RomArchive - Documentation and Cultural Center of German Sinti and Roma: https://dokuzentrum.sintiundroma.de/en/documentation/romarchive
• NAZI PERSECUTION AND GENOCIDE OF ROMA AND SINTI COMMUNITIES - Friends, Families and Travellers: https://www.gypsy-traveller.org/wp-content/uploads/2024/01/Holocaust_Resource_Pack.pdf
• Roma - Britannica: https://www.britannica.com/topic/Rom
• Kale (Welsh Roma) - Wikipedia: https://en.wikipedia.org/wiki/Kale_(Welsh_Roma)
• A Little Gypsy History: https://the-gypsy-life.com/gypsy-history
• Romani culture - Wikipedia: https://en.wikipedia.org/wiki/Romani_culture
• History of the Romani people - YouTube: https://www.youtube.com/watch?v=5qhQ34xXyp8
• Romani: A forgotten but somehow hated culture - Highland Piper: https://highlandpiper-sc.com/3352/interest/romani-a-forgotten-but-somehow-hated-culture
• The Roma in Europe: 11 things you always wanted to know - Amnesty International: https://www.amnesty.org/en/latest/campaigns/2015/04/roma-in-europe-11-things-you-always-wanted-to-know-but-were-afraid-to-ask
• Gypsies, Roma, Travellers: An Animated History - Open Society Foundations: https://www.opensocietyfoundations.org/voices/gypsies-roma-travellers-animated-history
• Roma - ScienceDirect: https://www.sciencedirect.com/topics/social-sciences/roma
• Romani culture - Wikipedia: https://en.wikipedia.org/wiki/Romani_culture
• Gypsies, Roma, Travellers: An Animated History - Open Society Foundations: https://www.opensocietyfoundations.org/voices/gypsies-roma-travellers-animated-history
• Roma, Sinti, Kale, Manouches, Romaniche? - USC Shoah Foundation: https://sfi.usc.edu/education/roma-sinti/en/conosciamo-i-roma-e-i-sinti/chi-sono/un-mondo-di-mondi/rom-sinti-kale-manouches-romaniche.php
• What is Romani History? - Twinkl: https://www.twinkl.com/teaching-wiki/romani-history
• Gypsy Heritage: Exploring Romani History - Amigo Energy: https://amigoenergy.com/blog/gypsy-heritage-romani-history
• The Roma in Europe: 11 things you always wanted to know - Amnesty International: https://www.amnesty.org/en/latest/campaigns/2015/04/roma-in-europe-11-things-you-always-wanted-to-know-but-were-afraid-to-ask
• Romani people - Wikipedia: https://en.wikipedia.org/wiki/Romani_people
• The Roma - Europe's forgotten people - Council of Europe: https://www.coe.int/en/web/portal/the-roma-europe-forgotten-people
• A Little Gypsy History: https://the-gypsy-life.com/gypsy-history
• Romani: A forgotten but somehow hated culture - Highland Piper: https://highlandpiper-sc.com/3352/interest/romani-a-forgotten-but-somehow-hated-culture
• About the terms 'Sinti' and 'Roma' - sintiundroma.org: https://www.sintiundroma.org/en/introduction/sinti-and-roma
• Romani (Gypsy), Roma and Irish Traveller History and Culture: https://travellermovement.org.uk/gypsy-roma-and-traveller-history-and-culture

Bu Sayfa Bilgilendirme Amaçlıdır.