BEKIRAN, BEKIRİ AŞİRETİ

Bekiran Aşireti - Hızlı Özet

Köken: Şengal Dağları, Irak. Bagrati/Bagravend antik adı. Muhammed Bakır soyu rivayeti
Yayılım: Diyarbakır, Van, Muş, Bingöl, Iğdır, Kars, Erzurum, Ağrı, Tunceli, Batman, Bitlis, Mardin, Adilcevaz, Ahlat, Elbistan, Doğanşehir, Şengal
Nüfus: Yaklaşık 500.000. İstanbul'da 50.000. Hollanda-Almanya diasporası
Yapı: Aile → Kabile → Aşiret. Örnek: Baran + Mala Hene + Mamutka = Bekiran
İnanç-Dil: Kurmanci konuşur, Sünni-Şafii. Irak kolu Yezidi
Tarihi Olay: Şengal'den Diyarbakır'a göç, Diyar-e Bekir ismine kaynaklık
Önemli Yer: Irak Musul'da Bekran kasabası, Batman'da Bekiran kaplıcası

Detaylı akademik inceleme aşağıdadır ↓

Coğrafi Yayılım ve Nüfus: 12 İl + Metropoller

Bekiran Aşireti, Doğu ve Güneydoğu Anadolu'da 12 ilde yoğunlaşmakla birlikte, metropoller ve yurtdışına yayılmış büyük bir aşirettir. Ana coğrafya: Diyarbakır, Van, Muş, Bingöl, Iğdır, Kars, Erzurum, Ağrı, Tunceli, Batman, Bitlis, Mardin, Adilcevaz, Ahlat, Elbistan, Doğanşehir ve Şengal’da dağınık şekilde yaşar. Irak bağlantısı: Irak Musul yakınlarında adlarını taşıyan Bekran kasabası bulunmaktadır. Iraktaki Bekiran aşireti Yezidi dinine mensuptur. Ünlü tarihçi Abbas Azzavi, Aşairi Irak c.6 sayfa 185'te aşiret isminin "Bekran"dan geldiğini ve Irak'ta da "Bekran" olarak bilindiğini söyler. Türkiye'de: Batman'da adlarına bir kasaba ve bir de şifalı kaplıca bulunmaktadır.

Metropol göçü: Çiftçiliğin son bulma aşamasına gelmesi nedeniyle Bekiran Aşireti metropollere büyük göç yaşamıştır. En büyük payı İstanbul almıştır. Şu anda İstanbul'un Esenler, Bağcılar, Bahçelievler, Güngören, Küçükçekmece, Kağıthane, Ümraniye, Pendik ilçelerinde büyük bir Bekiran nüfusu ikamet eder. Adana, Mersin, İzmir, Aydın, Ankara şehirlerinde de azımsanmayacak Bekiran nüfusu vardır. Nüfus tahmini: Doğu ve Güneydoğu'dan İstanbul'a göç etmiş Bekiranlı nüfusu yaklaşık 50.000 civarındadır. Toplam nüfus ise yaklaşık 500.000 olarak tahmin edilmektedir. Yurtdışında ise Hollanda ve Almanya'ya yerleşmiş büyük bir diaspora mevcuttur.

Tarihi Köken: Şengal'den Diyarbekir'e

Aşiretin asıl memleketinin Şengal dağları olduğu ve Şengalli asıllı olduğu bilinir. Bekiranlılar bilinmeyen bir sebeple Irak Şengal civarından göç etmişler ve Diyarbakır'a yerleşmişlerdir. Diyarbekir isminin kökeni: Yerleştikten sonra Diyarbakır isminin "Diyar-e Bekir" isminden aldığı rivayet edilir. Bu iddia, aşiretin bölgeye çok erken dönemde yerleştiğini gösterir. Dokuzuncu yüzyıldan on dokuzuncu yüzyıla uzanan zaman dilimi boyunca belirli aralıklarla önce Ermenileri sonra da Gürcüler’i yönetimi altına alan Bagratuni Kraliyet ailesini doğurmuştur. Ter Gewondiyan'a göre, ilk Bagratilerin özgün bölgesi Diyarbakır ile Bingöl arasında kalan bölgeydi. Ptolemy, Bagravendilerin Van Gölü ile Dicle Nehri arasında kalan bölgesini "Bagraundene Regio", yani "Bagravendiler’in Bölgesi" olarak tanımlamıştır.

Bekiran İsminin Kaynağı: Üç Farklı Tez

Bekiran veya Bekiri isminin kaynağı hakkında akademik ve rivayet kaynaklı üç ana tez vardır: 1. Antik Çağ Tezi - Bagrati/Bagravend: Yunan kaynaklarında geçen Bagrati ve Bagravend adının Bagiran (Bekiran-Bekran) olduğu, günümüzde isminin Bekiran veya Bekıri olarak değiştiği bazı kaynaklarca ileri sürülmektedir. 2. İslam Tarihi Tezi - Muhammed Bakır Soyu: Baggara’ların Arapların Kahtani değil Adnani grubundan olduğu ortaya çıkar. İkinci rivayete göre Baggaralar Muhammed Bakır hazretlerinin soyundan geldikleri tezidir. Muhammed Bakır, Zeynelabidin hazretlerinin, o da Hz. Hüseyin'in oğludur. Bu nedenle bu aşiret Bakari, Bakıri, Baggari olarak isimlendirilmiştir. 3. Abbas Azzavi Tezi: Bekiran aşiret isminin "Bekran"dan geldiği ve günümüzde bu aşiretin Irak'ta da Bekran olarak bilindiğini ünlü tarihçi Abbas Azzavi söylemektedir.

Sosyal Yapı: Aile + Kabile = Aşiret

Bekiran Aşireti genel isim olup, bunu oluşturan kollar, kabile + yakın akraba ve aile topluluğundan oluşur. Formül:
BEKİRAN = AİLE HANE + YAKIN AKRABA OLAN AİLELER + BU YAKIN AKRABA OLAN AİLELERİN BİRLEŞİMİNDEN OLUŞAN KABİLE VE KABİLELERDEN OLUŞAN = BEKİRAN AŞİRETİ Örnek: Baran Ailesi + Mala Hene Ailesi + Mamutka Kabilesi = Bekiran Aşireti Aşiretin temel felsefesi şudur: Çevremizdeki hiç kimse Bekiranlılık adı altında feodalizmi içinde besleyip, etrafındakilere güdmemesi ve özendirmemesi gerek. Amaç ve çabamız Bekiranlılar arasında tanışmayı, dayanışmayı ve yardımlaşmayı sağlamak ve "öteki,diğeri,onlar,şunlar" demeden, "EM BIRANE" - "BİZ KARDEŞİZ" bilinci ile yaşamak ve yaşatmaktır.

Batman-Kozluk Bekiran Kabile ve Köyleri

Batman Kozluk ilçesi, Bekiran Aşireti'nin en yoğun yaşadığı yerdir. Kabileler ve bağlı oldukları köyler/soyisimler şöyledir:

Köy	Soyisimler	Bağlı Olduğu Kabile
Kahveci	Baran, Barış, Karasu, Kartal, Karabulut, Öztekin, Tekin, Yalçın, Yavuz	Mala Hene - Mamutka Kabilesi
Çevrecik (Kaniya Bere)	Aktaş, Bağış, Oğur, Korkmaz, Şahin, Oğuz, Yıldız, Yavuz	Mala Purto, Mala Elo, Mala Silo - Simailka Kabilesi
Samanyolu (Kanike)	Acar, Avcı, Halavurt, Haykır, Bal, Kaplan, Çelik, Dalaz, Kaya, Çiftçi	Mala Muro - Mamutka Kabilesi
Karpuzlu (Selibe)	Taş, Tek, Karataş, Çetinbaş	Taş/Tek: Mala Hene - Mamutka Karataş/Çetinbaş: Mala Kuço - Mamutka
Yayalar (Kenik)	Aksoy, Yalçın	Mala Bışo ve Mala Şerezeydi - Mamutka Kabilesi
Parmakkapı (Hiskut)	Ayayna, Mala Êle, Denktaş, Mala Sado-Adın, Mala Ême, Bozyiğit, Mala Sora, Ataoğlan, Mala Seve, Bozgıt, Tarkoka, Yolcu, Mala Hoko	-
Taşlıdere (Hole)	Korkmaz, Barış (Mala Melle), Erol (Mala Dırbo), Doğan, Yıldız (Mala Dırbo), Kaya (Mala Mışko), Oğur, Adlığ (Mala Mışko)	-
Acar (Şelmo)	Acar, Bışaroğlu, Çelenk, Ayna, Geliç	-
Kavakdibi (Melkişa)	Taş, Diril, İskanoğlu, Öztekin, Kandemir, Akbaş, Bülbül, Yıldız	-
Kaletepe (Dalik)	Asi (Mala Zero), Arzık (Mala Hemike-Ahmede Eyo), Akyel (Mala Cewwe), Kaplan (Mala Cewwe), Yardımcı (Mala Sado), Yaman (Mala Sado)	-
Doğancık (Kifif)	İlmez, Kansu, Erez, Orakçı, Ertaş, İmrak, Dartan	Mala Keko Ailesi
Çemme Reşşo	Bozkurt, Mirkan	-

Bekiran Kabile ve Aileleri - Ana Kollar

Aşiret şu ana kabilelerden oluşur:

MAMUTKA	ÇELIKKA	ÇOREPPA	KIÇURİ ve Diğerleri
1-Mala Hene 2-Mala Muro 3-Mala Şerezeydi 4-Mala Kuço 5-Mala Sımme	1-Mala Keko 2-Mala Sado 3-Mala Mışko 4-Mala Dırbo	1-Mala Keleş 2-Mala Sıle 3-Mala Şemmo 4-Mala Êle 5-Mala Sado 6-Mala Ême 7-Mala Sora 8-Mala Seve 9-Mala Hoko	1-Kıçuri 2-Terkan 3-Takoka 4-Baloka 5-Zeynika 6-Zilla 7-Kolaniya 8-Malamino 9-Gersa - Gesâ Kabilesi
SIMAİLKA	ŞEWLİKA	ELMANA
1-Mala Hecişerro 2-Mala Mirho 3-Mala Eli 4-Mala Kalo 5-Mala Purto 6-Mala Elo 7-Mala Avaski	1-Mala Melle 2-Mala Ele 3-Mala Gerto 4-Mala Bılıkari 5-Mala Muradike	1-Hemzıki 2-Şahoki 3-İshaki

Günümüzde Bekiranlılar

Dernekleşme: Alikan Yardımlaşma ve Dayanışma Derneği Malatya’da faaliyet göstermektedir. Siyaset ve Ticaret: Aşiret, siyaset ve ticarette etkin olmuş, Batman ve Siirt’ten milletvekilleri çıkarmıştır. Dil ve İnanç: Dil Kürtçenin Kırmançî lehçesi. İnanç Sünni, Şafii Müslüman. Misafirperverlikleriyle tanınırlar; genelde akraba evliliği tercih edilir. Metropol Yaşamı: Doğu ve Güneydoğu'dan İstanbul'a göç etmiş Bekiran Aşireti'nin nüfusu yaklaşık 50 bin civarındadır. Esenler, Bağcılar, Bahçelievler, Güngören, Küçükçekmece, Kağıthane, Ümraniye, Pendik ilçelerinde büyük bir Bekiran nüfusu mevcuttur.

Kaynakça

1. Abbas Azzavi. Aşairi Irak, c. 6, sayfa 185.
2. Altan Tan. Turabidinden Berriyeye: Kürt Aşiretleri ve Aşiretler Arası İlişkiler. İstanbul, 2011.
3. Memedé Kazım. Yerel derlemeler.
4. Evrim Banlı. “Alikan Aşireti Üzerine Bilgilendirme”. Yerel katkılar.
5. Aşiretler Raporu (1987).
6. Ptolemy. Bagraundene Regio kayıtları.
7. Ter Gewondiyan. Bagratuni kayıtları.
8. Bekıranlılar Derneği. Kısmi kaynak.