Bacalan Aşireti

Bacalan (Bajalan) Aşireti, Güneydoğu ve Doğu Anadolu’nun yanı sıra Irak sınır bölgelerinde tarihsel olarak etkin olmuş, kökeni Lekî Kürtlerine dayandırılan önemli bir aşirettir.

Tarihsel Arka Plan

• Yerleşim: Xorato, Xorin ve Şeyxan bölgeleri; ayrıca Musul’dan Dohab bölgesine 18. yüzyılda taşınmışlardır.
• Dil ve İnanç: Lehçeleri Pehlevî (Goran) lehçesine yakın; ekseriyeti Yârisanî inancına mensuptur.
• Köken: Kazanlu halkına bağlanır; Kazanlu ve Comur oymaklarıyla birlikte 15 oymağı vardır.

Osmanlı ve İran Dönemi

• 1639: Şah Abbas’ın vefatından sonra Osmanlı ordusuna katılan Bacalan reisi, Hüsrev Paşa’ya 40 bin asker ve 30 bin koyun ile destek vermiştir.
• 18. yüzyıl: Osmanlı hükümeti tarafından Dohab bölgesinde görevlendirilen Abdullah Han Paşa, 1754’te Muhammed Han Zend ile savaşmış, Kerim Han Zend’in desteğiyle Xanekin yakınlarında yenilmiştir.
• 1807–08: Kermanshah Valisi Muhammed Ali Mirza, Dohab bölgesini işgal ederek Bacalan topraklarını İran’a katmıştır.
• Aziz Han Soca el-Mamelek (1882–1903): Son önemli liderdir. İsfahan’a çağrılmış, Kasr-ı Şirin çevresinde pasif görev verilmiştir. Quratu’da kale inşa etmiş, köyler kurmuştur. Ancak aile içi kan davası sonucu oğulları öldürülmüş, kendisi de 1903’te ölmüş ve aşiret dağılmıştır.

Nüfus ve Sosyo-Kültürel Yapı

• 1930 verileri: 1300 aile; tarım ve hayvancılıkla uğraşırlar.
• HC Rawlinson: 2000 aile civarında olduğunu belirtir.
• M. Marduk: 1300 aile; yaklaşık 70 aile Kazvin bölgesine göç etmiştir.
• Köyler: Musul’un kuzeydoğusunda, Türk ve Araplarla iç içe yaşamaktadırlar.

Akademik Değerlendirme

Bacalan aşireti, Osmanlı-İran sınır hattında stratejik bir rol oynamış, hem askeri hem siyasi açıdan önemli bir topluluk olmuştur.

• Osmanlı’ya verdikleri destek, aşiretin devletle ilişkilerinde güçlü bir bağ kurduğunu gösterir.
• Zend ve Zendi hanedanlarıyla olan çatışmaları, Kürt aşiretlerinin bölgesel güç dengelerinde oynadığı rolü ortaya koyar.
1. yüzyılda İran’a bağlanmaları, aşiretin siyasi özerkliğini kaybetmesine yol açmıştır.

Kaynakça

1. Muhammed Emin Zeki Beg, Kürd ve Kürdistan Tarihi, 1931.
2. Major H.C. Rawlinson, Notes on the Kurdish Tribes, 19. yy.
1. Marduk, Tarih-i Marduk.
3. Osmanlı Arşivleri, Naima Tarihi

UYARI: Bu sitedeki bütün materyallerin her hakkı saklıdır. İzin alınmadan ve kaynak gösterilmeden alıntı yapılamaz ve kopyalamak suretiyle elektronik ortamda kullanılamaz ve kitaplaştırılamaz.

Not:Bu sayfalarda yayınlanan okur yorumları okuyucuların kendilerine ait görüşlerdir. Yazılan yorumlardan sitemiz hiçbir şekilde sorumlu tutulamaz...