BABUSİ, BABOSİ AŞİRETİ

Babusi (Babosi) Aşireti: Kökenleri, Sason Hükümdarlığı ile Bağlantısı ve Sosyo-Coğrafi Yayılımı Üzerine Akademik Bir İnceleme

Babusi veya Babosi aşireti, Güneydoğu Anadolu Bölgesi'nin kadim ve köklü aşiretlerinden biridir. Özellikle Sason bölgesinin tarihiyle iç içe geçmiş olan aşiretin kökenleri, bölgesel ittifakları, dini kimliği ve sosyo-politik rolleri, bölgenin karmaşık tarihsel dokusunu anlamak adına önemli bir çalışma konusu sunmaktadır.

Köken ve Sason Hükümdarlığı ile Bağlantı: Babusi aşireti, tarihsel olarak Sason hükümdarlarının soyundan gelen ve Hazro hükümdarları olarak ünlenmiş bir aşirettir. Şeref Han'ın "Şerefname" adlı eseri, Sasani şahlarının soyundan geldiklerine dair bir rivayeti aktararak, bu beylerin kökenlerini oldukça eski ve prestijli bir hanedanlığa bağlamaktadır. Şerefname'ye göre, Sason beyleri bu toprakları David adlı bir Gürcü'den almıştır. Babusi aşireti, Susani, Timoki ve Şiroyo aşiretleriyle birlikte Sason'un "eski kavmi"ni oluşturan ve aslen Hasankeyf Aşiretlerinden sayılan önemli gruplardan biridir.

Daha sonra Dirmixari, Xaldi ve Azizan aşiretlerinin topraklarını da kendi bünyelerine katarak himayelerine almaları, Babusi aşiretinin bölgesel hakimiyetini ve nüfuzunu genişletme kapasitesini göstermektedir. Şerefname'de Babusi aşiretinin Rojki aşireti ile akraba olduğu bilgisi de yer almaktadır. Sason hükümdarlarının topraklarını büyüterek güçlenmesinin bir nedeni de Rojki aşiretinden ayrılarak Sason hükümdarlarına ilhak eden çok sayıda Rojkanlı'nın varlığına bağlanmaktadır. Bu durum, aşiretlerin sadece kan bağına dayalı değil, aynı zamanda siyasi ve askeri ittifaklara dayalı dinamik yapılarını ortaya koymaktadır.

Dini Kimlik ve Dil: Babusi aşireti üyeleri günümüzde İslam dinine mensup olup, Şafii mezhebine tabidirler. Dilleri ise Kürtçenin Kurmanç lehçesidir. Bu dini ve dilsel kimlik, aşiretin genel olarak Kürt toplumu içindeki yerini belirlemektedir.

Coğrafi Dağılım ve Demografik Yapı: Babusi aşireti, günümüzde özellikle Baykan ilçesi (Dedebakırı, Atabağı, Çelikli, Sarısalkım, Karakaya ve Çankaya köyleri ile birçok mezra), Beşiri ve Kurtalan ilçeleri ile mezralarında yaşamaktadır. 1987 yılı verilerine göre Baykan, Beşiri ve Kurtalan bölgelerinde yaşayan Babusilerin sayısı yaklaşık 13.000 kişi civarındaydı. Günümüzde bu sayının daha da fazla olduğu tahmin edilmektedir, zira nüfus artışı ve göçler bu rakamları önemli ölçüde etkilemiştir. Yetüt ailesi, aşiretin ileri gelen ailelerinin başında yer aldığı iddia edilmektedir.

Siyasi Roller ve Direniş: 1915 yılındaki Ermeni olaylarında, Rusya ve Fransızlardan cesaret alan Ermeni çetelerine karşı kurulan Garzan Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti içinde yer almaları, Babusi aşiretinin bölgesel savunma ve direniş hareketlerindeki aktif rolünü göstermektedir. Bu dönemde Cemiyette bulunan Babusi aşiretinin ileri geleninin Derviş Muhittin olduğu iddia edilmesi, aşiret liderlerinin toplumsal kriz anlarındaki önderlik vasfını vurgulamaktadır. Bu tür olaylar, aşiretlerin bölgesel denge ve güvenlik politikalarında nasıl aktif rol üstlendiğini göstermektedir.

Sonuç: Babusi aşireti, Hazro ve Sason hükümdarlığına uzanan kökenleri, Sasani ve Hasankeyf aşiretleriyle olan bağlantıları ile Güneydoğu Anadolu'nun köklü ve tarihi aşiretlerinden biridir. Rojki aşireti ile akrabalık bağları ve diğer aşiretleri himayesine alarak gücünü pekiştirmesi, aşiretin bölgesel siyasi ve askeri dinamiklerdeki etkin rolünü göstermektedir. İslam'ın Şafii mezhebine mensup olmaları ve Kurmanç Kürtçesi konuşmaları, onların kültürel kimliğinin temelini oluşturur. Özellikle 1915 olayları sırasında Garzan Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti'ndeki rolleri, aşiretin bölgesel savunma ve direniş hareketlerindeki aktif katılımını vurgulamaktadır. Babusi aşiretinin incelenmesi, Güneydoğu Anadolu'daki aşiretlerin kökenleri, siyasi adaptasyonları, dini kimlikleri ve toplumsal kriz anlarındaki rolleri bağlamında bölgenin karmaşık sosyo-tarihsel yapısını anlamak için değerli bir perspektif sunmaktadır.

---

Kaynakça:

1. Şeref Han Bidlisi. (1597). Şerefname. (Babusi aşiretinin Sason hükümdarlığıyla bağlantısı, Sasani kökeni rivayeti, Rojki aşireti ile akrabalığı ve Sason beylerinin David adlı Gürcü'den toprakları alması hakkında bilgiler, sayfa 149).
2. Kürt Aşiretleri Üzerine Tarihi ve Etnografik Çalışmalar: Sason, Hazro ve Hasankeyf bölgelerindeki aşiretlerin kökenleri, Mervanilerle bağlantıları ve bölgesel ittifaklar üzerine yapılmış akademik araştırmalar. (Örnek: Kürt beyliklerinin oluşumu ve aşiretlerin siyasi rolleri).
3. Mervanoğulları ve Rojki Aşireti: Mervanoğulları Devleti'nin tarihi, bölgesel siyasi rolü ve Rojki aşiretinin bu dönemdeki konumu üzerine çalışmalar. (Örnek: Kürt aşiret konfederasyonları ve hanedanlıkları üzerine makaleler).
4. 1915 Ermeni Olayları ve Bölgesel Direniş: 1915 olaylarının Güneydoğu Anadolu'daki etkileri, Ermeni çetelerinin faaliyetleri ve Müdafaa-i Hukuk Cemiyetleri'nin kuruluşu ve faaliyetleri üzerine tarihi araştırmalar. (Örnek: Osmanlı İmparatorluğu'nun son dönemlerindeki yerel direniş hareketleri).
5. Baykan, Beşiri ve Kurtalan Bölgesi Aşiretleri: Babusi aşiretinin bu bölgelerdeki yerleşimleri, demografik yapısı ve güncel durumları üzerine saha araştırmaları ve monografiler.

UYARI: Bu sitedeki bütün materyallerin her hakkı saklıdır. İzin alınmadan ve kaynak gösterilmeden alıntı yapılamaz ve kopyalamak suretiyle elektronik ortamda kullanılamaz ve kitaplaştırılamaz.

Not:Bu sayfalarda yayınlanan okur yorumları okuyucuların kendilerine ait görüşlerdir. Yazılan yorumlardansitemiz hiçbir şekilde sorumlu tutulamaz...