ARNAS AŞİRETİ

Arnas (Ernas) Aşireti

Arnas Aşireti (bazen Ernas olarak da yazılır), Mardin'in Midyat ilçesine bağlı Arnas (Bağlarbaşı) köyü merkezli, Dekşuri (Dekşurî) aşiretinin bir kolu olarak kabul edilen bir aşirettir. Bölge, tarihsel olarak Tur Abdin (Tür Abdin) olarak bilinen Süryani yoğunluklu coğrafyada yer alır ve aşiret, Kürt ile Süryani unsurların karışık bir yapısını sergiler. Kürt üyeleri Müslüman (çoğunlukla Sünni), Süryani üyeleri ise Ortodoks ve az sayıda Katolik'tir. Bu karışık yapı, aşiretin etnik ve dini çeşitliliğini yansıtır; Kürtçe (Kurmanci) ve Süryanice konuşulur. Aşiret, Botan bölgesinin feodal yapısı içinde önemli bir konumda olup, Osmanlı dönemi ve Cumhuriyet öncesi dönemde yerel güç mücadelelerinde rol oynamıştır.

Köken ve Tarihsel Gelişim

Arnas Aşireti'nin kökeni, Cizre ile Şırnak arasındaki Kasrık Boğazı civarına dayanır ve aslen Batuvan (veya Batüya) Aşiretine mensup oldukları rivayet edilir. Aşiret, Dekşuri'nin bir alt kolu olarak sınıflandırılır; Dekşuri'nin diğer kolları arasında Kercoz (Kefercevzen/Gercüş), Raman, Hesar ve Hebezbeni yer alır. Dekşuri aşireti, Midyat'tan kuzeye Hasankeyf'e kadar uzanan geniş bir alanda etkili olmuş, Mahalmi Beyleri ve Hasankeyf Eyyubi Emirliği'ne bağlı olarak yönetilmiştir.

Aşiret üyeleri, Botan Miri (Cizre Emirliği) ile sık çatışmalar yaşamıştır. En güçlü dönemleri, 19. yüzyıl başlarında Mıhemedé Şéro (Muhammed Şero) liderliğinde yaşanmıştır. Mıhemedé Şéro, Botan Miri'nin Midyat temsilcisi Hacıké Abbasé'ye vergi vermeyi reddederek isyan etmiş, Botan kuvvetleri tarafından yakalanmış, Cizre'de 3 yıl hapis yatmış ve burada evlenmiştir. Dönüşte tekrar isyan etmiş, Saduné Nuhé tarafından uzaktan vurularak öldürülmüştür (cenazesi Midyat Nerhoz mezarlığına defnedilmiştir). Çocukları Cizre'de 7 yıl tutulmuştur.

Sonraki lider Osmané Temır (Osman Temir), iç çatışmalar (Temırké Ağa ile husumet), Süryani lider Kerimo'nun öldürülmesi ve Kercoz aşiretiyle ilişkiler yoluyla güçlenmiştir. Osmané Temır, 1880'de Şeyh Ubeydullah isyanını desteklemiş, kızlarını komşu aşiret liderleriyle evlendirmiş ve İstanbul'a sürgün edilmiştir (4 yıl). Dönüşte Kercoz içindeki isyanı bastırmış, bölgedeki köyler (Dıfne'den Arnas'a) kendisine bağlanmıştır. Oğlu Muhammed Salih (1878-1934), 1919'da İngilizlere karşı Şeyh Mahmud Berzenci'ye 160 adamla yardım göndermiş, üç kez sürgüne (Burdur, Trabzon, Aydın-Söke) gönderilmiştir.

Aşiret, Cumhuriyet döneminde de tanınmış isimler çıkarmıştır: Avukatlar, askerler (örneğin Kore gazisi Albay Naif Timur) ve iş insanları (örneğin Haberler.com bağlantılı aileler). Günümüzde Arnas Kültür ve Dayanışma Derneği gibi oluşumlarla kültürel kimliğini korur.

Coğrafi Konum ve Köyler

Arnas Aşireti, Midyat'ın kuzeydoğusunda yerleşiktir. Sınırlar:

• Doğusu: Dermemmıka (Dermemka)
• Batısı: Mahalmi
• Güneyi: Midyat
• Kuzeyi: Kercoz (Kefercevzen/Gercüş) aşireti

Merkezi: Arnas (Bağlarbaşı) köyü – eski bir Süryani yerleşimi.

Arnas Aşireti Köyleri:

• Arnas: Süryani ve Müslüman Kürt karışık
• Salhé (Salhe)
• Baté (Bate)
• Erdé (Êrdé): Süryanice "Yerdo"dan (su kaynağı/pınarı) gelir; tarihçi Hanna İbrahim Erdéli Halep'te yaşamaktadır
• Bınkelbé (Bınkelbe): Süryani ve Müslüman Kürt karışık
• Bıhelé: Bınkelbé'nin mezrası

Çevrede 7 harabe yerleşim: Dey Haded, Zımıt, Xarabé Fero, Xırbeké Koçek, Qesra Jéré, Qesra Jorê, Kundel.

Aile Yapısı ve Liderlik

Aşiretteki Müslüman Kürt aileler (çoğunlukla Koçek soyundan akraba 7 aile):

1. Mala Hemed (Mıhemed Şéro'nun çocukları)
2. Mala Temır (Osmané Temir, Sarohan, Levend'ın çocukları – liderlik Mala Temir'de)
3. Mala Şemé (Behçet Tasman mensup)
4. Mala İsko (Gözenoğlu ailesi)
5. Mala Çomerka
6. Mala Elo
7. Mala Ahmo (eski muhtar Ahmet Atlaş mensup)

Diğer:

• Seyyidler: Kartmin seyyidleriyle akraba; Midyat alimi Mele Zubeyr mensup
• Demasaré: Karasu'dan göçmüş, Koçek soyundan değil

Süryani Aileler (Ortodoks, Süryanice konuşur):

1. Mala Seloki
2. Mala Qaliki
3. Mala Hevşiki
4. Mala Hubelki

Katolik: Mala Bıré Elo (Hubelki kökenli)

Liderlik tarihsel olarak Mala Temir ve Mala Mıhemedé Şéro'da yoğunlaşmıştır.

Dil, İnanç ve Kültür

• Dil: Kürtçe (Kurmanci) ve Süryanice (Süryaniler arasında); Türkçe de yaygındır.
• İnanç: Kürt üyeler Müslüman (Sünni); Süryaniler Ortodoks (çoğunluk) ve Katolik (az).
• Kültür: Feodal ağalık yapısı, evlilik ittifakları (Kercoz, Alıka, Mizizex), Botan Miri ile çatışmalar. Günümüzde bayram kutlamaları festival gibi geçer; dernek faaliyetleri ile gelenekler yaşatılır.

Sonuç

Arnas Aşireti, Tur Abdin'in çok kültürlü mozaiğinin tipik bir örneğidir. Dekşuri'nin bir parçası olarak Botan bölgesinin feodal dinamiklerinde rol oynamış, Süryani-Kürt karışımı yapısıyla dikkat çeker. Tarihsel isyanlar, sürgünler ve liderlik mücadeleleri, aşiretin direncini gösterir. Günümüzde kültürel dernekler aracılığıyla kimliğini korur; tanınmış bireyler (asker, avukat, yazar) üretmiştir. Köken ve tarih tartışmaları sözlü anlatılara dayanır; kapsamlı etnografik çalışmalar (örneğin Altan Tan'ın alanı) bilgi bütünlüğünü sağlar.

Kaynakça

• Altan Tan, Turabidin'den Berriyeye: Aşiretler - Dinler - Diller - Kültürler (Nûbihar Yayınları, 2007/2022 baskıları).
• "Arnas Aşireti", Butun Aşiretler Blogu.
• "Dekşuri Aşireti", Butun Aşiretler Blogu.
• "20 Yılda Tamamlandı: Türkiye'nin İlk 'Aşiretler' Haritası", Haberler.com ve Mardin Life (2015).
• Arnas Kültür ve Dayanışma Derneği Facebook sayfası.
• Çeşitli haber kaynakları: Haberercis.com.tr (2025), Sondakika.com (2015), Facebook grupları (Midyat ve aşiret sayfaları).

UYARI: SİTEMİZİN TÜM HAKLARI SAKLI OLUP, İNTERNET ÜZERİNDEN YAYIN YAPMAKTADIR.
İZİNSİZ VE KAYNAK GÖSTERİLMEDEN KULLANILAMAZ.