AKO, AKU (ACU) AŞİRETİ

Ako (Aku/Acu) Aşireti, Kürt tarihinin en önemli aşiretlerinden biri olan Bradost aşiretinin kurucu kolu olarak kabul edilmektedir.

Köken ve Tarihsel Bağlantılar

• Kökenleri, Kürt tarihinin en büyük aşiretlerinden Köran/Küran/Goran aşiretine dayandırılır.
• Ziya Gökalp, Köranların Babil Devleti zamanından beri var olduğunu ve birçok büyük aşiretin ana kaynağı olduğunu belirtir.
• Bradost Beyliği’nin temelini oluşturan aşiret olarak bilinir.

Nüfus ve Yerleşim

• Muhammed Emin Zeki Beg (1930 verileri):
• Ako aşireti yaklaşık 1000 aileden oluşmaktadır.
• Tamamen yerleşik hayat sürerler.
• Ranya’nın kuzey kesimlerinde yaşarlar.
• Kuzey Ranya ve Kaledize civarında yaklaşık 50 köyleri vardır.
• Kendi içlerinde birçok oymağa ayrılmışlardır.
• Sir Mark Sykes (1906):
• Ako aşiretini Goranlara değil, Mervani Kürtlerine dayanan Baban Kürtlerine bağlar.
• Yaklaşık 500 haneden oluşan yarı-göçebe bir aşiret olarak tanımlar.
• Ranya kasabasında yaşayanları vardır.
• İyi at sürerler ve savaşçıdırlar.
• Yaz dönemini Wazna’da geçirirler.
• Abbas Azavi:

• Ako aşiretini, Bitlis’te yaklaşık 400 yıl hüküm süren Rojki konfederasyonunu oluşturan Bilbasi aşiretinin bir kolu olarak görür.
• Ancak Bilbasi konfederasyonunu oluşturan 12 aşiret içinde “Ako” ismi geçmez.

Tarihsel Rol

• Ako aşireti, İdris-i Bitlisi’nin Çaldıran Savaşı (1514) sırasında Yavuz Sultan Selim tarafına geçirdiği 24 Kürt aşiretinden biri olarak kaydedilmiştir.
• Bu durum, aşiretin Osmanlı-Safevi mücadelesinde önemli bir siyasi rol oynadığını göstermektedir.

Akademik Değerlendirme

Ako aşireti, farklı kaynaklarda farklı kökenlere bağlansa da (Köran/Goran, Baban, Bilbasi), tarihsel olarak Bradost Beyliği’nin kurucu unsuru olarak öne çıkar. Yerleşik yaşam tarzları, güçlü savaşçı kimlikleri ve Çaldıran Savaşı’ndaki siyasi tercihleri, onları Kürt aşiret tarihinin önemli aktörlerinden biri yapmaktadır.

Kaynakça

• Ziya Gökalp, Kürt Aşiretleri Hakkında Notlar, İstanbul, 1924.
• Muhammed Emin Zeki Beg, Kürtler ve Kürdistan Tarihi, Bağdat, 1931.
• Sir Mark Sykes, The Kurdish Tribes of the Ottoman Empire, London, 1906.
• Abbas Azavi, Aşair-i Irak, Bağdat, 1930’lar.
• İdris-i Bitlisi, Selim Şahname (Çaldıran Savaşı ve Kürt aşiretleri üzerine kayıtlar).
• Altan Tan, Kürt Aşiretleri ve Aşiretler Arası İlişkiler, İstanbul, 2011.

Bu kaynaklar, Ako aşiretinin farklı tarihçiler tarafından nasıl yorumlandığını gösteriyor:

• Gökalp → Goran/Köran kökeni, çok eski bir tarih.
• Zeki Beg → Yerleşik, Ranya-Kaledize bölgesinde güçlü bir aşiret.
• Sykes → Baban/Mervani bağlantısı, yarı göçebe savaşçı kimlik.
• Azavi → Bilbasi/Rojki konfederasyonu ile ilişki.
• İdris-i Bitlisi → Çaldıran Savaşı’nda Osmanlı tarafına geçen 24 Kürt aşiretinden biri.

UYARI: Bu sitedeki bütün materyallerin her hakkı saklıdır. İzin alınmadan ve kaynak gösterilmeden alıntı yapılamaz ve kopyalamak suretiyle elektronik ortamda kullanılamaz ve kitaplaştırılamaz.