Yaparlı Boyu Nedir? 24 Oğuz Boyu İçindeki Yeri

 Yaparlı Boyu Nedir? 24 Oğuz Boyu İçindeki Yeri

Yaparlı boyu, Oğuz Kağan Destanı’na göre 24 Oğuz boyundan biridir. Oğuz teşkilatında Bozoklar koluna, yani sağ kola mensuptur ve Oğuz Kağan’ın altı oğlundan Ay Han’ın soyundan geldiği kabul edilir. 

Boyun adı en eski şekliyle Türkmenistan’ın boy-uruğ veya yer-yurt adları arasında yer almaktadır. Günümüz Türkmen boylarında karşılaşılan “Yapağı” Sarık, “Yapan” Teke, “Yapaç” Teke ve Esgi, “Yapban” Yomut gibi adlarla da bağlantılıdır. 

 Yaparlı Kelimesinin Anlamı: Neden “Misk Kokulu”?

Yaparlı kelimesi “misk kokulu” anlamına gelir. 

Yaparlı’ya misk kokulu denilmesinin sebebi, uzak bölgelere misk kokusu ticareti yapmakla ünlenmiş olmalarıdır. Asya’da özel bir kediden elde edilen misk, Anadolu’nun doğu kısımlarına gidilip ticaret ve iletişimin artması sonucu ceylandan da elde edilerek işlenmiştir. Bu durum Türk’ün avcılık kültürüne de bağlanır. 

Günümüzde buna delil olarak Diyarbakır ve Kırım bölgesinde Yaparlı boyunun Akkoyunlu ve Giraylı camilerinin mihrap duvar harcına bu güzel kokudan kattıkları için hâlâ hoş koktuğu rivayet edilir. 

Yaparlı Boyunun Sembolü ve Diğer Ay Han Boylarıyla İlişkisi

Yaparlı boyunun simgesi kartaldır. Ay Han’ın soyundan gelen Yazır, Döğer ve Dodurga boyları ile aynı ongunu paylaşır. 

Oğuz teşkilatında Ay Han kolu şu 4 boydan oluşur: Yazır, Döğer, Dodurga, Yaparlı. Reşidüddin Fazlullah-ı Hemedani’ye göre bu boylar İslamiyet’in kabulünden önce Oğuz Türkleri arasında önemli bir yere sahipti. 

 Tarihi Kayıtlarda Yaparlı Boyu

Kaşgarlı Mahmud Dîvânu Lugâti't-Türk eserinde Oğuz boylarını sayar. Yaparlı boyu hakkında net bilgiler yoktur ancak Bozok koluna dahil edilir. 

Vikipedi’de de Yaparlı boyunun Oğuzların 24 boyundan biri, Bozoklar kolundan, Ay Han soyundan geldiği ve “misk kokulu” anlamında olduğu belirtilir. 

Kaynakça

1. Kaşgarlı Mahmud, Dîvânu Lugâti't-Türk, XI. yüzyıl 
2. Reşîdüddîn Fazlullah-ı Hemedânî, Câmiü't-Tevârih 
3. Yeni Ufuk Dergisi, “Oğuz Boylarından: Yaparlı/Yaparlu” Seyran Şahin 
4. Faruk Sümer, Oğuzlar (Türkmenler): Tarihleri, Boy Teşkilatı, Destanları
5. Vikipedi, “Yaparlı boyu” maddesi