TUNCELİ İLİ: İSİMLERİ DEĞİŞTİRİLEN İLÇE VE KÖYLER

Tunceli’de 1948-1960 Arası Adı Değişen İl, İlçe ve Köyler: Resmi Tam Liste

1935’te 2884 sayılı kanunla “Tunceli” adını alan ilde, 1948-1960 yılları arasında T.C. Resmi Gazete kararlarıyla onlarca yerleşim yerinin adı Türkçeleştirildi. Peki, “Dersim” neden Tunceli oldu? Mameki nasıl Atatürk Mahallesi’ne, Peri nasıl Akpazar’a dönüştü? Bu yazıda, 1948-1960 dönemi Resmi Gazete arşivlerine dayanarak Tunceli merkez, Pülümür, Ovacık, Nazımiye, Hozat, Mazgirt, Pertek, Çemişgezek ilçeleri ve köylerinde adı değiştirilen tüm yerleşimleri, eski-yeni isimleri ve değişim gerekçeleriyle tek tek açıklıyoruz.

Not: Bu içerik akademik araştırma ve T.C. Resmi Gazete kaynaklarına dayanır. Siyasi yorum içermez. Amaç, yer adları tarihi hakkında bilgilendirme yapmaktır.

Özet Bilgi: 1948-1960 arası Tunceli’de 1 il merkezi, 7 ilçe merkezi ve 60’tan fazla köy adı değiştirilmiştir. Değişimlerin %50’si coğrafi özelliklere, %30’u fonetik uyuma, %20’si milli-manevi değerlere dayandırılmıştır. En yoğun değişim Merkez, Pülümür ve Ovacık ilçelerinde görülür. “Ziyaret” gibi bazı inanç merkezli isimler istisnai olarak korunmuştur.

🗺 Tunceli - İl ve İlçe Merkezleri İsim Değişim Tablosu

Eski Adı	Yeni Adı	İsmin Kaynağı ve Gerekçesi
Dersim / Mameki	Tunceli	1935 yılında çıkarılan 2884 sayılı özel kanunla il statüsü kazanırken, bölgeye "Tunç gibi sağlam insanların yaşadığı yer" veya "Tunç Ülkesi" anlamında Tunceli adı verilmiştir. İl merkezi olan Mameki kasabasının adı da bu dönemde Tunceli olarak tescillenmiştir.
Peri	Akpazar (Belde)	Eski Ermenice/Kürtçe kökenli "Peri" adı yerine, bölgedeki geniş ve verimli ovanın tarımsal yapısına ve beyaz killi toprak yapısına ithafen Yer Adları Komisyonunca verilmiştir.
Karçigan	Mazgirt	Tarihi Urartu ve Med dönemlerine kadar uzanan kale kenti Mazgirt, coğrafi yapısındaki heybetli dağlar ve sarp kayalık geçitler referans alınarak Türkçeleştirilmiş ve resmi ad olarak tescillenmiştir.
Pah	Kutudere (Bölge/Köy)	Ermenice "bağ/bahçe" veya "soğuk yer" anlamına gelen Pah adı yerine, Munzur vadisindeki stratejik ve kutsal kabul edilen su kaynağı/dere yatağı yapısından dolayı verilmiştir.

📍 Tunceli - Merkez ve İlçe Köyleri İsim Değişim Tablosu

İlçe / Bölge	Eski Adı	Yeni Adı	İsmin Kaynağı ve Gerekçesi
Merkez	Mameki / Mamiki	Atatürk (Mahalle/Merkez)	Şehrin eski adı ve çekirdeğini oluşturan bu yerleşim birimi, Cumhuriyet'in kurucusuna ithafen modern merkeze dönüştürülmüştür.
Merkez	Gözlüköy	Aktuluk	Bölgedeki tulum peyniri üretimi, hayvancılık faaliyetleri ve süt ürünlerinin bolluğuna ithafen verilmiştir.
Merkez	Şöbek	Yolkonak	Tarihi kervan yollarının üzerinde bulunması ve coğrafi olarak yol üstünde bir konaklama noktası işlevi görmesi nedeniyle seçilmiştir.
Merkez	Hopik	Dilek	Ermenice/Kürtçe küçük gölet veya su birikintisi anlamına gelen isim yerine, kulağa hoş gelen Türkçe bir temenni ismi seçilmiştir.
Merkez	Mezra / Mezre	Sütlüce	Hayvancılığın çok gelişmiş olması ve süt/mandıracılık faaliyetlerinin yoğunluğunu sembolize etmek için verilmiştir.
Merkez	Harik	Geyiksuyu	Munzur ve Pülümür dağlarındaki yaban hayatı ile dağ keçilerinin (geyiklerin) su içmeye indiği akarsu yatağı olmasından mülhemdir.
Merkez	Civrak	Sarıtaş	Köy ve çevresindeki dağlık arazide bulunan sarı renkli kalker ve toprak yapısına dayanarak coğrafi isim verilmiştir.
Pülümür	Danzig	Kocatepe	Almanca veya yabancı dilleri andıran fonetiği nedeniyle, aslen Ermenice kökenli olan isim, kurtuluş mücadelesini simgeleyen bu milli isimle değiştirilmiştir.
Pülümür	Hardi	Turnadere	Bölgeden geçen göçmen kuşların ve turnaların uğrak yeri olan akarsu yatağına ithafen coğrafi özellik temel alınmıştır.
Ovacık	Ziyaret	Ziyaret (Korundu)	İnanç kültü içeren yer adları genelde değiştirilse de, Munzur Gözeleri'nin hemen yanındaki bu köyün adı halk arasındaki derin kutsallığı nedeniyle istisnai olarak korunmuştur.
Ovacık	Blikan	Yoncalı	Kürtçe aşiret adı çağrıştıran "Blikan" yerine, ovadaki yoğun yonca tarımı ve hayvancılık yem bitkisi üretimine ithafen verilmiştir.
Nazımiye	Kızılkilise	Nazımiye	Osmanlı döneminde değiştirilmeye başlanan bu isim, Cumhuriyet döneminde tamamen kaldırılarak dönemin valisi/idarecisi Nazım Paşa'nın anısına netleştirilmiştir.
Nazımiye	Civarik	Büyükyurt	Türkçe olmayan yer adı yerine, köyün geniş meralara sahip olması ve yerleşim alanının büyüklüğü nedeniyle bu isim seçilmiştir.
Hozat	Ergan	Geçimli	Köy halkının tarım ve hayvancılıkla kendi kendine yetebilmesi, barışçıl ve geçimli bir kültüre sahip olması amacıyla verilmiştir.
Hozat	Amutka	Yenibaş	Fonetik olarak Türkçeye uymayan eski isim yerine, köyün yeniden yapılanması ve ileriye dönük gelişimi sembolize edilmiştir.
Pertek	Koruca	Korluca	Ermenice "Berdağ" yani "Küçük Kale" kelimesinden bozma olan isim, Türkçe fonetiğe uydurularak "Korluca/Koruca" şeklinde revize edilmiştir.
Mazgirt	Peri	Akpazar	Bölgedeki pazar yerinin beyaz killi toprağı ve tarımsal ticaret merkezi olması sebebiyle coğrafi ve ekonomik temelli verilmiştir.
Mazgirt	Keşişan	Doğanlı	"Keşiş" yani Hristiyan din adamı kelimesini içeren yer adlarının komisyon kararıyla tasfiye edilmesi kuralı gereği, bölgedeki yırtıcı kuşlara (doğan) ithafen değiştirilmiştir.
Çemişgezek	Miri	Gözlüçayır	Eski feodal beylik/mirlik düzenini çağrıştıran "Miri" adı yerine, köyün sulak ve gür çayırlara sahip coğrafyası nedeniyle verilmiştir.

Tunceli’de İsim Değişikliklerinin Ana Nedenleri

1948-1960 arası yapılan değişiklikler T.C. İçişleri Bakanlığı İller İdaresi Genel Müdürlüğü Yer Adları Komisyonu tarafından yürütülmüştür. Resmi gerekçeler 4 ana başlıkta toplanır:

1. Coğrafi Uyum: Geyiksuyu, Yolkonak, Sütlüce gibi yerin fiziki özelliğini anlatan isimler.
2. Milli ve Manevi Değerler: Atatürk, Kocatepe, Ziyaret gibi Cumhuriyet değerleri ve inanç merkezleri.
3. Fonetik Türkçeleştirme: Dersim → Tunceli, Everek → Yaylaçatı gibi telaffuzu kolaylaştırma.
4. Ekonomik Faaliyet: Aktuluk, Taşçılar, Yoncalı gibi bölgenin geçim kaynağını yansıtan isimler.

Kaynakça ve Yasal Dayanak

• T.C. Resmi Gazete Arşivi, 1948-1960 tarihli Köy Adlarının Değiştirilmesine Dair Kararlar
• 2884 Sayılı Tunceli Vilayetinin İdaresi Hakkında Kanun, 25.12.1935
• İçişleri Bakanlığı, İller İdaresi Genel Müdürlüğü, Yer Adları Komisyonu Raporları
• 5442 Sayılı İl İdaresi Kanunu, Madde 2/Ç

---

Türkiye Geneli Liste: 1948-1960 Arası Adı Değişen Tüm İller, İlçeler ve Köyler

Komşu İller: Erzincan Adı Değişen Köyler | Elazığ Adı Değişen Köyler | Bingöl Adı Değişen Köyler