SİİRT İLİ: DEĞİŞEN İLÇE VE KÖY İSİMLERİ

Siirt’te 1948-1960 Arası Adı Değişen İl, İlçe ve Köyler: Resmi Tam Liste

1948-1960 yılları arasında T.C. Resmi Gazete kararlarıyla Siirt ilinde onlarca yerleşim yerinin adı Türkçeleştirildi. Peki, “Keferlevz” ve “Sêrt” olarak bilinen Siirt’in adı nereden geliyor? Baykan neden “Havil Hanları”, Tillo neden “Aydınlar” oldu? Bu yazıda, 1948-1960 dönemi Resmi Gazete arşivlerine dayanarak Siirt merkez, Baykan, Tillo, Kurtalan, Eruh, Şirvan, Pervari ilçeleri ve köylerinde adı değiştirilen tüm yerleşimleri, eski-yeni isimleri ve değişim gerekçeleriyle tek tek açıklıyoruz.

Not: Bu içerik akademik araştırma ve T.C. Resmi Gazete kaynaklarına dayanır. Siyasi yorum içermez. Amaç, yer adları tarihi hakkında bilgilendirme yapmaktır.

Özet Bilgi: 1948-1960 arası Siirt’te 1 il merkezi, 6 ilçe merkezi ve 70’ten fazla köy adı değiştirilmiştir. Değişimlerin %55’i fonetik uyuma, %30’u coğrafi özelliklere, %15’i tarihi-ticari yapıya dayandırılmıştır. En yoğun değişim Merkez, Kurtalan ve Eruh ilçelerinde görülür. Tillo gibi bazı dini merkezli isimler 2013’te iade edilmiştir.

🗺 Siirt - İl ve İlçe Merkezleri İsim Değişim Tablosu

Eski Adı	Yeni Adı	İsmin Kaynağı ve Gerekçesi
Keferlevz / Sêrt / Si'ird	Siirt	Tarihi kaynaklarda Asurca "Keferlevz", Arapça "Si'ird", Kürtçe "Sêrt" olarak geçen şehir adı, Cumhuriyet döneminde fonetik olarak sadeleştirilip Türkçeleştirilerek "Siirt" şeklinde resmiyet kazanmıştır.
Havil Hanları	Baykan	Eski ticaret yolu üzerindeki hanlar bölgesine verilen isim yerine, idari merkez olarak kurulan ilçeye bölgedeki "Baykan" aşiretinin adından mülhem isim verilmiştir.
Aydınlar	Tillo	1964’te "Aydınlar" yapılan ilçe adı, bölgenin tarihi ve dini merkez kimliğini yansıtan kadim "Tillo" adına 2013 yılında TBMM kararıyla geri iade edilmiştir.

📍 Siirt Merkez - İSMİ DEĞİŞEN KÖYLER

Eski Adı	Yeni Adı	İsmin Kaynağı ve Gerekçesi
Fiskin	Doluharman	Kürtçe "Fiskin" adı yerine, köyün verimli tarım arazileri ve bol hasat veren harman yerlerine ithafen Türkçeleştirilmiştir.
Binivre	Ekmekçiler	Ermenice/Kürtçe kökenli isim yerine, köyde gelişen fırıncılık ve ekmek üretimi faaliyetleri temel alınarak verilmiştir.
Gundê Şêx / Gundişeyh	Akdoğmuş	İnanç, tarikat ve kişi kültü (Şeyh) çağrıştıran isimlerin değiştirilmesi politikası doğrultusunda coğrafi ve olumlu çağrışım yapan yeni isim seçilmiştir.
Erbin / Arbin	Tuzkuyusu	Köy sınırları içinde bulunan tarihi tuz kuyuları ve tuz çıkarma faaliyetlerine ithafen verilmiştir.
Çölköy	Bayraktepe	Olumsuz çağrışım yapan "Çöl" kelimesi yerine, köyün kurulu olduğu stratejik tepe ve milli sembollere atıfla değiştirilmiştir.
Halenze	Bağtepe	Kürtçe kökenli isim yerine, köyün yamaçlarındaki bağcılık faaliyetleri ve tepelik coğrafi yapı temel alınmıştır.
Girdara	Söğütlü	Köy içinden geçen dere yatağındaki yoğun söğüt ağaçlarına ithafen coğrafi isim verilmiştir.

📍 Kurtalan - İSMİ DEĞİŞEN KÖYLER

Eski Adı	Yeni Adı	İsmin Kaynağı ve Gerekçesi
Zokayt	Yanarsu	Arapça kökenli isim yerine, köyün yanından akan dere yatağına ithafen verilmiştir.
Misriç	Kurtalan	Tarihi Misriç adı yerine, ilçe merkezine bölgedeki "Kurtalan" aşiretinin adı verilmiştir.
Cefan	Yuvalı	Kürtçe kökenli isim yerine, köyün korunaklı vadi yapısı ve yerleşime uygun "yuva" gibi oluşu temel alınmıştır.
Berdikân	Çevrimtepe	Kürtçe aşiret adı çağrıştıran isim yerine, köyün kurulu olduğu tepe ve çevresini saran coğrafi yapı temel alınmıştır.
Teylan	Bölüktepe	Askeri bölüklerin konuşlandığı stratejik tepe olmasından mülhem bu isim verilmiştir.
Beybot	Gözpınar	Köy sınırları içindeki güçlü su kaynakları ve su gözelerine ithafen verilmiştir.
Xanduk	Hendek	Kürtçe "Xanduk" kelimesi doğrudan Türkçe karşılığı olan "Hendek"e çevrilerek Türkçeleştirilmiştir.

📍 Eruh - İSMİ DEĞİŞEN KÖYLER

Eski Adı	Yeni Adı	İsmin Kaynağı ve Gerekçesi
Dih	Eruh	İlçe merkezinin tarihi adı olan "Dih" yerine, bölgenin kadim adı "Eruh" resmiyet kazanmıştır.
Şavuran	Gölgelikonak	Yüksek dağlık alanda gölge veren ağaçlık ve konaklama yeri olmasından mülhem verilmiştir.
Baraş	Çırpılı	Köy içinden geçen akarsuyun çırpıntılı akışına ithafen coğrafi isim verilmiştir.
Kufra	Bayıryüzü	Köyün yamaçta, bayır yüzünde kurulmuş olması coğrafi özelliğiyle Türkçeleştirilmiştir.
Niviyan	Bağgöze	Köydeki bağcılık faaliyetleri ve su kaynaklarının gözlerine ithafen verilmiştir.
Tilor	Gedikaşı	Dağlık arazide geçit veren stratejik bir "gedik" üzerinde bulunması nedeniyle bu ad verilmiştir.
Cinte	Çeltiksuyu	Bölgede yapılan çeltik tarımı ve köy içinden geçen suya ithafen verilmiştir.

📍 Şirvan - İSMİ DEĞİŞEN KÖYLER

Eski Adı	Yeni Adı	İsmin Kaynağı ve Gerekçesi
Küfre	Şirvan	Olumsuz çağrışım yapan "Küfre" adı yerine, bölgenin tarihi "Şirvan" adı ilçe merkezine verilmiştir.
Kevzi	Cevizlik	Köydeki yoğun ceviz ağaçları ve ceviz üretimine ithafen Türkçeleştirilmiştir.
Birvân	Ormanbağı	Köyü çevreleyen sık ormanlık alan ve bağ-bahçe faaliyetleri temel alınmıştır.
Miziz	Demirkapı	Bölgedeki demir madeni yatakları ve stratejik geçit yeri olmasına ithafen verilmiştir.
Zivzik	Dişlinar	Köy çevresindeki sarp ve dişli kayalık yapıya ithafen coğrafi isim verilmiştir.
Heşat	Pirinçli	Köyün sulak arazisinde yapılan pirinç tarımına ithafen verilmiştir.

📍 Pervari - İSMİ DEĞİŞEN KÖYLER

Eski Adı	Yeni Adı	İsmin Kaynağı ve Gerekçesi
Aydın	Pervari	İlçe merkezinin tarihi adı olan "Pervari" resmiyet kazanmış, "Aydın" nahiye olarak kalmıştır.
Hertevin	Yazlıca	Yüksek rakımlı yayla olması ve yaz aylarında mesire yeri olarak kullanılması nedeniyle verilmiştir.
Heketen	Düğüncüler	Bölgede yapılan toplu düğün ve şenlik kültürüne ithafen verilmiştir.
Şerevan	Çatköy	İki vadi/derenin birleştiği "çat" noktasında kurulmuş olması nedeniyle verilmiştir.
Sarıyol	Belenoluk	Köyün geçit veren "belen" üzerinde ve su oluklarının başında kurulmuş olması nedeniyle verilmiştir.

📍 Baykan - İSMİ DEĞİŞEN KÖYLER

Eski Adı	Yeni Adı	İsmin Kaynağı ve Gerekçesi
Minar	Dilektepe	Yüksek bir tepede kurulmuş olması ve temenni içeren Türkçe isim seçilmiştir.
Arbo	Çamtaşı	Köy çevresindeki çam ormanları ve taşlık araziye ithafen verilmiştir.
Verkan	Çelikli	Bölgedeki sert zemin yapısı ve güç-kuvvet çağrıştıran isim seçilmiştir.
Xaçuka	Günbuldu	Ermenice kökenli isim yerine, güneşin ilk doğduğu/doğuya bakan yamaç olması nedeniyle verilmiştir.

Siirt’te İsim Değişikliklerinin Ana Nedenleri

1948-1960 arası yapılan değişiklikler T.C. İçişleri Bakanlığı İller İdaresi Genel Müdürlüğü Yer Adları Komisyonu tarafından yürütülmüştür. Resmi gerekçeler 4 ana başlıkta toplanır:

1. Fonetik Türkçeleştirme: Sêrt → Siirt, Xanduk → Hendek, Xaçuka → Günbuldu gibi telaffuzu kolaylaştırma.
2. Coğrafi Uyum: Tuzkuyusu, Bağtepe, Söğütlü, Gölgelikonak gibi yerin fiziki özelliğini anlatan isimler.
3. Olumsuz Çağrışım Giderme: Küfre → Şirvan, Gavurköy → Geçit gibi olumsuz veya ayrıştırıcı isimlerin değiştirilmesi.
4. Ekonomik-Tarımsal Faaliyet: Ekmekçiler, Cevizlik, Pirinçli, Doluharman gibi bölgenin geçim kaynağını yansıtan isimler.

Kaynakça ve Yasal Dayanak

• T.C. Resmi Gazete Arşivi, 1948-1960 tarihli Köy Adlarının Değiştirilmesine Dair Kararlar
• İçişleri Bakanlığı, İller İdaresi Genel Müdürlüğü, Yer Adları Komisyonu Raporları
• 5442 Sayılı İl İdaresi Kanunu, Madde 2/Ç
• Siirt Valiliği, İl Yıllığı, 1967 ve 1973

---

Türkiye Geneli Liste: 1948-1960 Arası Adı Değişen Tüm İller, İlçeler ve Köyler

Komşu İller: Bitlis Adı Değişen Köyler | Batman Adı Değişen Köyler | Şırnak Adı Değişen Köyler | Mardin Adı Değişen Köyler