ŞANLIURFA İLİ: İSMİ DEĞİŞTİRİLEN İLÇE VE KÖYLER

Şanlıurfa’da 1948-1960 Arası Adı Değişen İl, İlçe ve Köyler: Resmi Tam Liste

1973 yılında TBMM kararıyla “Şanlı” unvanını alan Şanlıurfa’da, 1948-1960 yılları arasında T.C. Resmi Gazete kararlarıyla onlarca yerleşim yerinin adı Türkçeleştirildi. Peki, “Urfa” nasıl Şanlıurfa oldu? Telabyad neden Akçakale, Resulayn neden Ceylanpınar oldu? Bu yazıda, 1948-1960 dönemi Resmi Gazete arşivlerine dayanarak Şanlıurfa merkez, Akçakale, Ceylanpınar, Halfeti, Siverek, Viranşehir, Suruç, Birecik ilçeleri ve köylerinde adı değiştirilen tüm yerleşimleri, eski-yeni isimleri ve değişim gerekçeleriyle tek açıklıyoruz.

Not: Bu içerik akademik araştırma ve T.C. Resmi Gazete kaynaklarına dayanır. Siyasi yorum içermez. Amaç, yer adları tarihi hakkında bilgilendirme yapmaktır.

Özet Bilgi: 1948-1960 arası Şanlıurfa’da 1 il merkezi, 6 ilçe merkezi ve 80’den fazla köy adı değiştirilmiştir. Değişimlerin %45’i coğrafi özelliklere, %30’u fonetik uyuma, %25’i milli-manevi değerlere dayandırılmıştır. En yoğun değişim Siverek, Viranşehir ve Suruç ilçelerinde görülür. “Gavurköy/Gavurören” gibi ifadeler komisyon kararıyla doğrudan kaldırılmıştır.

🗺 Şanlıurfa - İl ve İlçe Merkezleri İsim Değişim Tablosu

Eski Adı	Yeni Adı	İsmin Kaynağı ve Gerekçesi
Urfa	Şanlıurfa	Kurtuluş Savaşı'nda halkın Fransız işgaline karşı gösterdiği topyekûn direniş ve kahramanlık sebebiyle 1984 yılında 3020 sayılı kanunla TBMM tarafından “Şanlı” unvanı verilmiştir. Not: Kanun tasarısı ve fikri zemin 1948-1960 dönemi milli bilinç çalışmalarına dayanır.
Telabyad	Akçakale	Arapça “Beyaz Tepe” anlamına gelen Telabyad yerine, bölgedeki beyaz kalkerli kale kalıntısı ve verimli ova yapısına ithafen Türkçeleştirilmiştir.
Resulayn / Serê Kaniyê	Ceylanpınar	Arapça “Pınar Başı” ve Kürtçe “Pınarların Başı” anlamına gelen isim yerine, bölgedeki zengin su kaynakları ve ceylanların yaşadığı sulak alanlara ithafen değiştirilmiştir.
Rumkale / Xalfetî	Halfeti	Rumca “Rum Kalesi” anlamına gelen isim ve Kürtçe telaffuz yerine, Türkçe fonetiğe uyarlanarak “Halfeti” olarak resmileştirilmiştir.
Sevaverek	Siverek	Ermenice “Karakale” kökenli isim, Türkçe fonetiğe uyarlanarak sadeleştirilmiş ve “Siverek” olarak tescillenmiştir.
Tella / Tel-Mevzel	Viranşehir	Süryanice “Tepe” anlamına gelen Tella ve Arapça kökenli isim yerine, bölgedeki tarihi harabe şehir kalıntılarına ithafen “Viranşehir” adı verilmiştir.

📍 Haliliye ve Eyyübiye - İSMİ DEĞİŞEN KÖYLER

Eski Adı	Yeni Adı	İsmin Kaynağı ve Gerekçesi
Gırnavas	Tepebaşı	Kürtçe “Kara Tepe” anlamına gelen isim yerine, köyün kurulu olduğu coğrafi tepe yapısına ithafen Türkçeleştirilmiştir.
Xirbê Reş	Karahisar	Kürtçe “Kara Harabe” anlamına gelen isim, Türkçe karşılığı olan “Karahisar” olarak değiştirilmiştir.
Kavvasi	Akçamescit	Arapça kökenli isim yerine, köydeki beyaz taşlı mescit ve ak toprak yapısına ithafen verilmiştir.
Şeyxan	Çağlar	İnanç ve tarikat çağrıştıran isimlerin değiştirilmesi politikası doğrultusunda coğrafi isimle değiştirilmiştir.
Anzıl	Güzelkuyu	Ermenice kökenli isim yerine, köydeki berrak su kuyusu ve doğal güzelliğe ithafen verilmiştir.
Mizgeft	Camili	Kürtçe “Mescit” anlamına gelen isim, Türkçe karşılığı olan “Camili” olarak değiştirilmiştir.
Gündüzlü	Hamidiye	Osmanlı dönemi idari isimlendirme geleneğine uygun olarak değiştirilmiştir.

📍 Siverek - İSMİ DEĞİŞEN KÖYLER

Eski Adı	Yeni Adı	İsmin Kaynağı ve Gerekçesi
Karacadağ	Kolsuz	Bölgenin sönmüş volkanik dağ yapısı ve coğrafi özelliği korunarak isim sadeleştirilmiştir.
Misêrak	Söylemez	Kürtçe kökenli isim yerine, Türkçe ve anlamlı bir karşılık seçilmiştir.
Tıllek	Ögütçü	Ermenice “Tepecik” anlamına gelen isim yerine, tarımsal faaliyet ve öğüt işlerine ithafen verilmiştir.
Ziving	Mağaralı	Köy çevresindeki çok sayıda doğal mağara yapısına ithafen coğrafi isim verilmiştir.
Höyük	Tepeönü	Arkeolojik höyük yapısı ve tepe üzerindeki konumuna ithafen Türkçeleştirilmiştir.
Hıncıro	İncirli	Ermenice kökenli isim yerine, bölgedeki yoğun incir ağaçlarına ithafen verilmiştir.
Xelil	Haliliye	Kürtçe telaffuz yerine, Türkçe fonetiğe uyarlanarak ilçe adı olarak tescillenmiştir.

📍 Akçakale - İSMİ DEĞİŞEN KÖYLER

Eski Adı	Yeni Adı	İsmin Kaynağı ve Gerekçesi
Telhamut	Gedik	Arapça “Çadır Kent” anlamına gelen isim yerine, sınır bölgesindeki geçit/gedik yapısına ithafen verilmiştir.
Geçitköy	Geçitköy (Korundu)	Sınır geçiş noktası olması sebebiyle Türkçe olan isim aynen korunmuştur.
Arapköy	Yazlıca	Etnik çağrışım yapan isim yerine, bölgenin yazlık mera ve tarım alanı olması sebebiyle değiştirilmiştir.
Şeyh Hasan	Hasaniye	İnanç ve tarikat çağrıştıran “Şeyh” unvanı kaldırılarak sadeleştirilmiştir.
Kastal	Pınarca	Arapça “Kale/Su Kaynağı” anlamına gelen isim, Türkçe “Pınar” karşılığıyla değiştirilmiştir.

📍 Suruç - İSMİ DEĞİŞEN KÖYLER

Eski Adı	Yeni Adı	İsmin Kaynağı ve Gerekçesi
Mürşitpınar	Mürşitpınar (Korundu)	Sınır kapısı olması ve coğrafi isim olması sebebiyle Türkçe olan ad aynen korunmuştur.
Ziyaret	Onikiler	İnanç merkezi çağrıştıran isim yerine, bölgedeki 12 kardeşler türbesine atıfla değiştirilmiştir.
Mizgeft	Camice	Kürtçe “Mescit” anlamına gelen isim, Türkçe karşılığı olan “Camice” olarak değiştirilmiştir.
Xirbê Alê	Alanyurt	Kürtçe “Ali’nin Harabesi” anlamına gelen isim yerine, coğrafi ve milli isim tercih edilmiştir.
Girik	Tepeli	Kürtçe “Tepe” anlamına gelen isim, Türkçe karşılığı ile değiştirilmiştir.

📍 Birecik - İSMİ DEĞİŞEN KÖYLER

Eski Adı	Yeni Adı	İsmin Kaynağı ve Gerekçesi
Ziyaret	Mezra	İnanç merkezi çağrıştıran isim yerine, tarımsal yerleşim anlamındaki “Mezra” tercih edilmiştir.
Kefre	Mezraönü	Süryanice “Köy” anlamına gelen isim yerine, coğrafi konum belirtilmiştir.
Tılmusa	Kural	Ermenice kökenli isim yerine, Türkçe ve kulağa hoş gelen bir karşılık seçilmiştir.
Keleh	Kaleköy	Arapça “Kale” anlamına gelen isim, Türkçe karşılığı ile değiştirilmiştir.

📍 Viranşehir - İSMİ DEĞİŞEN KÖYLER

Eski Adı	Yeni Adı	İsmin Kaynağı ve Gerekçesi
Tılfındır	Pamuklu	Ermenice kökenli isim yerine, bölgedeki yoğun pamuk tarımına ithafen verilmiştir.
Gözeli	Ayn el-Ayn	Arapça “Pınarların Pınarı” anlamına gelen isim, Türkçe fonetiğe uydurulmuştur.
Arfe	Işıklı	Arapça kökenli isim yerine, bölgenin aydınlık ve açık coğrafyasına ithafen verilmiştir.
Kizler	Kızlar	Sadece imla düzeltmesi yapılarak Türkçe yazım kuralına uyarlanmıştır.

Şanlıurfa’da İsim Değişikliklerinin Ana Nedenleri

1948-1960 arası yapılan değişiklikler T.C. İçişleri Bakanlığı İller İdaresi Genel Müdürlüğü Yer Adları Komisyonu tarafından yürütülmüştür. Resmi gerekçeler 4 ana başlıkta toplanır:

1. Coğrafi Uyum: Akçakale, Ceylanpınar, Sivrice gibi yerin fiziki özelliğini anlatan isimler.
2. Milli ve Tarihi Değerler: Şanlıurfa, Türkoğlu, Haliliye gibi Cumhuriyet değerleri ve Türk tarihine atıf yapan isimler.
3. Fonetik Türkçeleştirme: Urfa → Şanlıurfa, Sevaverek → Siverek gibi telaffuzu kolaylaştırma.
4. Etnik Çağrışımların Kaldırılması: “Gavurköy/Gavurören” gibi ifadelerin komisyon kararıyla doğrudan iptal edilmesi.

Kaynakça ve Yasal Dayanak

• T.C. Resmi Gazete Arşivi, 1948-1960 tarihli Köy Adlarının Değiştirilmesine Dair Kararlar
• 3020 Sayılı “Urfa İline Şanlı Unvanı Verilmesi Hakkında Kanun”, 12.06.1984
• İçişleri Bakanlığı, İller İdaresi Genel Müdürlüğü, Yer Adları Komisyonu Raporları
• 5442 Sayılı İl İdaresi Kanunu, Madde 2/Ç

---

Türkiye Geneli Liste: 1948-1960 Arası Adı Değişen Tüm İller, İlçeler ve Köyler

Komşu İller: Gaziantep Adı Değişen Köyler | Adıyaman Adı Değişen Köyler | Diyarbakır Adı Değişen Köyler | Mardin Adı Değişen Köyler