İSKİTLER TÜRK MÜ? MEDLER VE PERSLERLE KÜLTÜREL İLİŞKİLERİ

 

Bu çalışma, İskitlerin (Sakaların) etnik ve dilsel kimliği üzerine yürütülen “Türk mü, Aryan mı?” tartışmasını ele almakta; Medler ve Perslerle olan ilişkilerini tarih ve dilbilim verileri ışığında değerlendirmektedir. İnceleme, İskitler, Medler ve Perslerin İranî dil grubunda yer aldığını; Türklerin ise farklı bir dil ve kültür hattına mensup olduğunu ortaya koymaktadır. Makale, halklar arasındaki benzerliklerin doğrudan etnik akrabalık yerine tarihsel etkileşimler üzerinden anlaşılması gerektiğini vurgulamaktadır.

Mezopotamya'nın kadim halklarından Huriler'in Aryan (Hint-Avrupa/Indo-İran) kültürüne girdikten sonra Medler, Persler ve İskitler (Sakalar) olarak üç kabileye ayrıldığını belirten bazı kaynaklara atıf yapılmaktadır. Ancak, İskitler'in aynı zamanda "Saka Türkleri" olarak bilindiği ve Aryan dil grubuna (Hint-Avrupa) mensup oldukları vurgulanarak bir çelişki ortaya konulmaktadır. Türkler'in Ural-Altay (Altay) dil ailesine ait olduğu genel kabul görürken, İskitler'in Aryan grubuna dahil edilmesi sorgulanmakta ve Türkler/İskitler ile Kürtler (Medler) ve Persler arasında olası akrabalık araştırılmaktadır.

Bu konu, tarihsel, linguistik ve genetik açılardan karmaşık bir tartışmadır. Araştırmam, akademik kaynaklar (Wikipedia, Encyclopaedia Iranica, genetik makaleler) ve tartışma platformları (Reddit, Quora, Facebook) üzerinden yapılmıştır. Ana bulgu: Huriler'in doğrudan Medler, Persler ve İskitler'e bölündüğü iddiası bilimsel olarak desteklenmemektedir; bu muhtemelen Aryan göçleri ile Huriler'in etkileşiminin yanlış yorumlanmasıdır. İskitler ağırlıklı olarak Doğu İran kökenli (Hint-Avrupa) kabul edilir, ancak bazı Türk milliyetçi görüşlerde Türk kökenli görülür. Türkler ile Kürtler/Persler arasında doğrudan akrabalık yoktur; benzerlikler step kültürü ve göçlerden kaynaklanır.

Aşağıda, konuyu bölümlere ayırarak derinlemesine inceliyorum.

1. Huriler'in Kökeni ve Aryan Kültürü ile Etkileşimi

Huriler, Bronz Çağı'nda (MÖ 3. binyıl) Mezopotamya'nın kuzeyinde (bugünkü Suriye, Irak ve Türkiye'nin güneydoğusu) yaşayan bir halktır. Kökenleri, Urkesh (Tell Mozan) gibi şehir devletlerine dayanır ve Mitanni Krallığı'nı kurmuşlardır. Dilleri, Hurro-Urartu ailesine aittir – bu aile ne Hint-Avrupa (Aryan) ne de Altay (Türk) kökenlidir; agglutinatif ve ergatif özellikler gösterir, Kuzeydoğu Kafkas dilleriyle olası bağlar vardır ancak kesin değildir. Huriler, Akkad İmparatorluğu ile ittifak kurmuş, Hitit mitolojisini etkilemişlerdir, ancak MÖ 14. yüzyılda Hititler tarafından yenilgiye uğratılmış ve Asurlular tarafından asimile edilmişlerdir. Urartu Krallığı, Huriler'in kalıntılarından oluşmuş olabilir, ancak bu tartışmalıdır.

Aryan (Indo-İran) kültürü ile ilişkileri: Aryan göçleri MÖ 2000 sonrası Orta Asya'dan gelmiş, Hint-Aryanlar (Vedik halklar) Güney Asya'ya, Indo-İranlar ise İran platosuna yayılmıştır. Huriler, Aryan unsurlarla (örneğin Mitanni'de Aryan isimler) etkileşimde bulunmuş, ancak Aryan kültürüne "girmiş" ve Medler, Persler, İskitler'e bölünmüş değillerdir. Bu iddia, Aryan kabilelerinin kendi iç bölünmesini (Doğu İran: İskitler/Sakalar; Batı İran: Medler/Persler) Huriler'e atfeden bir karışıklıktır. Huriler, Aryan göçleri sırasında asimile olmuş, ancak doğrudan Aryan halklarına dönüşmemiştir.

2. İskitler (Sakalar): Köken, Dil ve Türk-İran Tartışması

İskitlerin (Saka) kökeni tarihçiler arasında tartışmalıdır. Bir grup araştırmacı onları Proto-İranî (Aryan) dil grubu içinde değerlendirirken, bazı Türk tarihçileri İskitleri Ön-Türk halkı olarak kabul eder.

İskitler, MÖ 9.-3. yüzyıllarda Karadeniz kuzeyindeki stepte yaşayan göçebe bir halktır. Kökenleri, Orta Asya'dan (Altay-Sayan bölgesi) göç etmiş Andronovo kültürüne dayanır; Cimmerians'ı yerinden etmişlerdir. Kültürleri, "Hayvan Stili" sanat, atlı okçuluk ve kurgan mezarlarıyla tanımlanır.

Linguistik Sınıflandırma: İskit dilleri, Doğu İran (Indo-İran) grubuna aittir – Hint-Avrupa ailesi. Kelimeler (örneğin Skuδa = "okçu"), isimler ve Yunan kaynakları (Herodot) bunu doğrular. Modern Ossetian dili (Alanlar'dan) en yakın akrabadır. Aryan (Indo-İran) grubuna dahil edilmelerinin nedeni budur; Persler gibi İran kökenlidirler, ancak step nomadlığı nedeniyle "barbar" görülmüşlerdir.

Türk Kökeni Tartışması: Bazı Türk tarihçiler (özellikle milliyetçi görüşler), İskitler'i "Saka Türkleri" olarak görür; kültürel benzerlikler (atlı nomadlık, yay) ve Çin kaynaklarında "Saka" terimi vurgulanır. Ancak, linguistik kanıtlar İran kökenini gösterir; Türk dilleri Altay ailesidir ve MÖ 6. yüzyıldan sonra ortaya çıkar. Encyclopaedia Iranica, İskitler'i İran kökenli olarak tanımlar; Türk iddiaları modern milliyetçilikten kaynaklanır.

Genetik Kanıtlar: İskitler, Batı Avrasya (EHG/ANE) ve Doğu Avrasya karışımı gösterir; R1a, Q1a gibi haplogruplar yaygındır. Modern Türkler (özellikle Orta Asya), İskitler'e genetik yakınlık gösterir, ancak bu step göçlerinden (Hunlar, Moğollar) kaynaklanır, doğrudan köken değil. Ossetianlar ve Peştunlar gibi İran kökenliler de benzerlik gösterir.

3. Medler, Persler ve Kürtler'in Kökeni

Medler, MÖ 8.-6. yüzyıllarda İran platosunda (bugünkü kuzeybatı İran) yaşayan İran kökenli bir halktır; dilleri Eski İran (Merkezi İran lehçeleri). Persler ile yakın akrabadırlar; Cyrus Büyük tarafından yenilgiye uğratılıp Ahameniş İmparatorluğu'na katılmışlardır.

Kürtler, İran kökenli bir etnik gruptur; dilleri Batı İran (Kuzeybatı İran) grubuna aittir (Kurmanci, Sorani vb.). Medler'in torunları olarak görülürler; Kürt milli marşında "Medler'in çocukları" ifadesi vardır ve takvimleri MÖ 612'ye (Med zaferi) dayanır. Ancak, bazı kaynaklar doğrudan bağlantıyı reddeder; Kürtler'i Pers nomadları veya karışık kökenli (Zagros Dağları) görür. Genetik olarak, Kürtler Batı Asya (İran) kökenli; J-M172, R1a gibi haplogruplar yaygındır, Avrupalı ve Kafkas unsurlarla karışık.

4. Türkler, İskitler, Kürtler ve Persler Arasında Olası Akrabalık

Linguistik: Türk dilleri Altay ailesi (agglutinatif, ses uyumu); İran dilleri (Kürtçe, Farsça) Hint-Avrupa (fleksif). Bağlantı yok; benzerlikler ödünç kelimelerden (step etkileşimi).

Genetik: Türkler karışık: Orta Asya (Doğu Avrasya), Anadolu (Batı Asya). İskitler ile benzerlik step mirasından; Kürtler/Persler İran platosu kökenli (uzun süreli genetik süreklilik). Doğrudan akrabalık yok; benzerlikler göç ve karışımlardan.

Kültürel: Step nomadlığı (at, yay) ortak, ancak farklı kökenler. Türkler, İskitler'i kültürel miras olarak benimser, ancak bilimsel olarak İran kökenlidir.

Sonuç

Huriler'in Medler, Persler ve İskitler'e bölündüğü iddiası yanlıştır; Aryan kabileleri kendi içlerinde ayrılmıştır. İskitler İran kökenli olup Aryan dil grubuna aittir; Türk bağlantısı kültürel/milli yorumdur. Türkler ile Kürtler/Persler arasında doğrudan akrabalık yoktur; benzerlikler coğrafi ve tarihsel etkileşimden kaynaklanır.

Kaynakça

Aşağıda, ana kaynaklar listelenmiştir (inline atıflar metinde belirtilmiştir):

1. Indo-Aryan migrations - Wikipedia
2. The birth of Iran and the coming of the Iranian (ie Aryan) tribes - Facebook
3. Indo-Iranians - Wikipedia
4. Is there a connection between the Scythians and ancient Iranic peoples... - Quora
5. ARYANS - Encyclopaedia Iranica
6. Scythians - Wikipedia
7. Why do so many Turks claim that the many Scythian... - Reddit
8. Scythians and Saka: Iranic or Turkic? - History Forum
9. What is the origin of the Scythians? - History Stack Exchange
10. Origins of Scythians | TaleWorlds Forums
11. Scythians and Saka: Turkic or Iranic? - Steppe History Forum
12. SCYTHIANS - Encyclopaedia Iranica
13. Saka - Wikipedia
14. How do linguistic connections between Indo-Iranian and Turkic... - Quora
15. Indo-Iranians - Wikipedia
16. Scythians an "Iranian" people... - Facebook
17. Are the modern-day Kurds truly the descendants of Medians? - Reddit
18. Medes - Wikipedia
19. Kurds Are Not Related to Medes - Fred Aprim (PDF)
20. Do Turkish Kurds have any connection to the Medes... - Quora
21. Are Kurds Descended From the Medes? - KURDISTANICA
22. Kurdistan in the shadow of Western betrayal...
23. A historical relationship between the Kurds and 'Medes'?... - Academia.edu
24. Saka - Wikipedia
25. Scythians and Turks - Reddit
26. Scythians and Saka: Iranic or Turkic? - History Forum
27. Is there a connection between Turkish people and ancient Scythians... - Quora
28. The origin of the Turkic languages...
29. What is the origin of the Scythians? - History Stack Exchange
30. Why do Turks claim that Scythians were Turkic... - Quora
31. Why Scythians and Turkic Peoples Are Genetically Distinct... - Facebook
32. SCYTHiANS AND TURKS - TARİH VE ARKEOLOJİ
33. Linguistic and genetic evidences that Scythians were not Turkic - Facebook
34. Kurds and Scythians: A Genetic and Linguistic Connection - LinkedIn
35. How come Anatolian Turks, Azeris, Kurds... - Quora
36. What specific cultural and linguistic evidence... - Quora
37. The Genetic Legacy of the Expansion of Turkic-Speaking Nomads... - PMC
38. If Scythians were "Iranic" why are modern Turkic peoples... - Reddit
39. “Zazas Are Kurds” – A Historical... - Facebook
40. Is there a connection between Turkish people and ancient Scythians... - Quora
41. Are the Scythians Turks? - Reddit
42. Turkic languages are mutually intelligible... - Facebook
43. Scientists Reveal Surprising Genetic Origins of the Turks - YouTube
44. Distinct genetic variation and heterogeneity of the Iranian population...
45. Origin of The Kurds - Kurdish Cultural Center of Illinois
46. Hurrians - Wikipedia
47. Medes - Wikipedia
48. Kurds - Wikipedia
49. Scythians - Wikipedia
50. The Genetic Legacy of the Expansion of Turkic-Speaking Nomads... - PMC
51. SCYTHIANS - Encyclopaedia Iranica

Bu Sayfa Bilgilendirme Amaçlıdır