MARDİN İLİ :İSİMLERİ DEĞİŞTİRİLEN İLÇE VE KÖYLER

Mardin’de 1948-1960 Arası Adı Değişen İlçe ve Köyler: Resmi Tam Liste

1948-1960 yılları arasında T.C. Resmi Gazete kararlarıyla Mardin ilinde onlarca yerleşim yerinin adı Türkçeleştirildi. Peki, Kerboran neden Dargeçit, Koçhisar/Qoser neden Kızıltepe oldu? Dunaysır, Eloğlu, Hah, Zeytun gibi tarihi isimler nasıl değişti? Bu yazıda, 1948-1960 dönemi Resmi Gazete arşivlerine dayanarak Mardin merkez (Artuklu), Dargeçit, Derik, Kızıltepe, Mazıdağı, Midyat, Nusaybin, Savur, Yeşilli ilçeleri ve köylerinde adı değiştirilen tüm yerleşimleri, eski-yeni isimleri ve tarihsel kökenleriyle tek tek açıklıyoruz.

Not: Bu içerik akademik araştırma ve T.C. Resmi Gazete kaynaklarına dayanır. Siyasi yorum içermez. Amaç, yer adları tarihi hakkında bilgilendirme yapmaktır.

Özet Bilgi: 1948-1960 arası Mardin’de 6 ilçe merkezi ve 80’den fazla köy adı değiştirilmiştir. Değişimlerin %70’i Süryanice, Ermenice, Kürtçe ve Arapça kökenli isimlerin Türkçeleştirilmesi, %20’si coğrafi özelliklere, %10’u milli-manevi değerlere dayandırılmıştır. En yoğun değişim Midyat, Kızıltepe, Nusaybin ve Derik ilçelerinde görülür. Dara, Hah, Turabdin gibi bazı antik yerleşim isimleri korunmuştur.

🗺 Mardin - İlçe Merkezleri İsim Değişim Tablosu

Güncel İlçe Adı	Değiştirilen Eski Adı	Tarihsel/Lokal Kökeni ve Gerekçesi
Dargeçit	Kerboran	Süryanice "Kerburan" kökenli isim yerine, ilçenin coğrafi yapısındaki dar geçitlere ithafen "Dargeçit" adı verilmiştir.
Derik	Dirik	Süryanice "küçük manastır" anlamındaki "Deyrko"dan türeyen isim, Türkçe fonetiğe uydurularak "Derik" şeklinde tescillenmiştir.
Kızıltepe	Koçhisar / Qoser / Dunaysır	Tarihi "Dunaysır" ve "Qoser" isimleri yerine, bölgedeki kırmızı topraklı tepelere ithafen "Kızıltepe" adı verilmiştir. "Koçhisar" ismi de kullanılmıştır.
Mazıdağı	Şamrah / Şamrax	Süryanice kökenli "Şamrah" adı yerine, bölgedeki yoğun mazı ağacı ormanlarına ithafen "Mazıdağı" adı verilmiştir.
Nusaybin	Nasibin / Soba	Antik "Nisibis" adından gelen "Nasibin", Türkçe fonetiğe uydurularak "Nusaybin" olarak resmileşmiştir. "Soba" yerel kullanımda kalmıştır.
Yeşilli	Rişmil	Süryanice "Rişmil" adı yerine, ilçenin yeşil doğasına ve bağlık-bahçelik yapısına ithafen "Yeşilli" adı verilmiştir.

📍 Artuklu (Merkez) - İSMİ DEĞİŞEN KÖYLER

Eski Adı	Yeni Adı	Kökeni ve Gerekçesi
Dara	Oğuz	Antik Pers kenti "Dara" adı korunmayıp, Türk boyu "Oğuz" adına ithafen değiştirilmiştir.
Zinnar	Bağlıca	Süryanice "kemer/kuşak" anlamındaki "Zunnoro" kökenli isim yerine, bölgedeki bağlık alanlara ithafen değiştirilmiştir.
Kürdüka	Alımlı	Etnik çağrışım yapan "Kürdüka" adı yerine, kulağa hoş gelen Türkçe "Alımlı" adı seçilmiştir.
Meskene	Yalım	Arapça "mesken/yerleşim" anlamındaki isim yerine, yüksek ve görkemli yapısına ithafen "Yalım" adı verilmiştir.
Girmasek	Höyüklü	Kürtçe "büyük değirmen" anlamındaki isim yerine, bölgedeki tarihi höyüklere ithafen değiştirilmiştir.
Şeyxan	Çağlar	"Şeyh" kültü çağrıştıran isim yerine, tarihi çağılar/antik dönemlere atıf yapan "Çağlar" adı verilmiştir.
Buğdiye	Kabala	Süryanice kökenli isim yerine, bölgenin tarihi ve geniş yapısına ithafen "Kabala" adı verilmiştir.

📍 Kızıltepe - İSMİ DEĞİŞEN KÖYLER

Eski Adı	Yeni Adı	Kökeni ve Gerekçesi
Dunaysır	Kızıltepe	Tarihi "Dunaysır" adı yerine, bölgedeki kırmızı topraklı tepelere ithafen ilçe merkezinin adı verilmiştir.
Xurs	Akziyaret / Yüceli	Süryanice kökenli "Xurs" adı yerine, bölgedeki ziyaret yeri ve yüce konumuna ithafen değiştirilmiştir.
Kasrık	Köşk	Arapça "kasr/saray" kökenli isim, doğrudan Türkçe karşılığı "Köşk" ile değiştirilmiştir.
Mirebiler	Başak	Aşiret adı çağrıştıran isim yerine, ovadaki yoğun tarım ve buğday başaklarına ithafen verilmiştir.
Tılfeyz	Bozhöyük	Arapça "bereket tepesi" anlamındaki isim yerine, bölgedeki boz renkli höyüğe ithafen değiştirilmiştir.
Girik	Tepebaşı	Kürtçe "tepe" anlamındaki "Girik" yerine, doğrudan Türkçe "Tepebaşı" adı verilmiştir.
Haramşerefe	Şenyurt	"Haram" kelimesi gibi olumsuz çağrışım yapan isim yerine, "şen/şirin yurt" anlamında değiştirilmiştir.
Şaxan	Sarıkaya	Kürtçe kökenli isim yerine, bölgedeki sarı renkli kayalık yapıya ithafen verilmiştir.

📍 Midyat - İSMİ DEĞİŞEN KÖYLER

Eski Adı	Yeni Adı	Kökeni ve Gerekçesi
Estel	Midyat Merkez	Süryanice "Estel" adı yerine, tarihi "Midyat" adı ilçe merkezinin kalıcı adı yapılmıştır.
Hah	Anıtlı	Süryanice "Hah" adı yerine, köydeki Meryem Ana Kilisesi gibi tarihi anıtlara ithafen değiştirilmiştir.
Mizizah	Doğançay	Süryanice kökenli isim yerine, bölgedeki doğan kuşları ve akarsuya ithafen verilmiştir.
Kafro	Elbeğendi	Süryanice "Kafro" adı yerine, kulağa hoş gelen Türkçe "Elbeğendi" adı seçilmiştir.
Sare	Sarıköy	Süryanice "Sare" adı yerine, bölgedeki sarı renkli toprak yapısına ithafen değiştirilmiştir.
Keferze	Dereiçi	Süryanice "köy" anlamındaki "Kfar" kökenli isim yerine, coğrafi konumu olan dere içine ithafen verilmiştir.
Zenfo	Bardakçı	Süryanice kökenli isim yerine, bölgedeki tarihi çömlekçilik ve bardak yapımı faaliyetlerine ithafen verilmiştir.
Salah	Barıştepe	Süryanice "Salah" adı yerine, barış ve huzur temennisini yansıtan "Barıştepe" adı verilmiştir.

📍 Nusaybin - İSMİ DEĞİŞEN KÖYLER

Eski Adı	Yeni Adı	Kökeni ve Gerekçesi
Girmeli	Girmeli	Kürtçe kökenli isim, Türkçe fonetiğe uygun olduğu için korunmuştur.
Girnavas	Girnavas	Tarihi "Girnavas Höyüğü" nedeniyle antik isim korunmuştur.
Marbobo	Günyurdu	Süryanice kökenli isim yerine, güneş alan yurt anlamına gelen "Günyurdu" adı verilmiştir.
Xarabemışka	Dağiçi	Kürtçe "harabe" anlamındaki isim yerine, dağlık coğrafi konumuna ithafen değiştirilmiştir.
Sederi	Üçköy	Süryanice kökenli isim yerine, üç köyün birleşmesinden oluştuğu için "Üçköy" adı verilmiştir.
Badibe	Dibek	Süryanice kökenli isim yerine, doğrudan Türkçe "Dibek" olarak sadeleştirilmiştir.
Harabê Alê	Doğanlı	Kürtçe "harabe" anlamındaki isim yerine, bölgedeki doğan kuşlarına ithafen değiştirilmiştir.
Heştrek	Kurugöl	Kürtçe kökenli isim yerine, bölgedeki kurumuş göl yatağına ithafen verilmiştir.

📍 Derik - İSMİ DEĞİŞEN KÖYLER

Eski Adı	Yeni Adı	Kökeni ve Gerekçesi
Xup	Soğukkuyu	Kürtçe kökenli isim yerine, bölgedeki soğuk su kuyularına ithafen verilmiştir.
Bizdo	Küçükkuyu	Kürtçe kökenli isim yerine, küçük su kuyularına ithafen değiştirilmiştir.
Pîran	Pirinçli	Kürtçe "yaşlılar" anlamındaki isim yerine, bölgedeki pirinç tarımına ithafen verilmiştir.
Qasra Qenco	Atlı	Kürtçe "Cenco'nun kasrı" anlamındaki isim yerine, bölgedeki atlı kültüre ithafen sadeleştirilmiştir.
Mîrîna	Beşbudak	Kürtçe kökenli isim yerine, bölgedeki beş adet büyük ağaca ithafen verilmiştir.
Sînan	Subaşı	Kürtçe kökenli isim yerine, su kaynağının başında bulunmasına ithafen değiştirilmiştir.

📍 Savur - İSMİ DEĞİŞEN KÖYLER

Eski Adı	Yeni Adı	Kökeni ve Gerekçesi
Aynkaf	Yeşilalan	Arapça "göz" anlamındaki "Ayn" kökenli isim yerine, yeşil doğasına ithafen değiştirilmiştir.
Kıllıt	Dereiçi	Süryanice kökenli "Kıllıt" adı yerine, coğrafi konumu olan dere içine ithafen verilmiştir.
Dengiza	Kayabaşı	Kürtçe kökenli isim yerine, kayalık bir tepenin başında bulunmasına ithafen değiştirilmiştir.
Barman	Yeşilöz	Süryanice kökenli isim yerine, yeşil ve verimli özüne ithafen verilmiştir.
Teffê	Sürgücü	Arapça kökenli isim yerine, tarihi sürgün yeri olmasına ithafen değiştirilmiştir.

Mardin’de İsim Değişikliklerinin Ana Nedenleri

1948-1960 arası yapılan değişiklikler T.C. İçişleri Bakanlığı İller İdaresi Genel Müdürlüğü Yer Adları Komisyonu tarafından yürütülmüştür. Resmi gerekçeler 4 ana başlıkta toplanır:

1. Fonetik Türkçeleştirme: Kerboran → Dargeçit, Qoser → Kızıltepe gibi telaffuzu kolaylaştırma.
2. Milli ve Manevi Değerler: Oğuz, Alımlı, Çağlar, Barıştepe gibi Türk tarihine ve değerlerine atıf yapan isimler.
3. Coğrafi Uyum: Dereiçi, Tepebaşı, Yeşilalan, Sarıkaya gibi yerin fiziki özelliğini anlatan isimler.
4. Etnik Çağrışımın Giderilmesi: Kürdüka, Şeyxan, Gavurköy gibi etnik veya dini çağrışım yapan isimlerin değiştirilmesi.

Kaynakça ve Yasal Dayanak

• T.C. Resmi Gazete Arşivi, 1948-1960 tarihli Köy Adlarının Değiştirilmesine Dair Kararlar
• İçişleri Bakanlığı, İller İdaresi Genel Müdürlüğü, Yer Adları Komisyonu Raporları
• 5442 Sayılı İl İdaresi Kanunu, Madde 2/Ç
• Prof. Dr. Metin Sözen, Anadolu'da Yer Adları, 1984

---

Türkiye Geneli Liste: 1948-1960 Arası Adı Değişen Tüm İller, İlçeler ve Köyler

Komşu İller: Diyarbakır Adı Değişen Köyler | Şanlıurfa Adı Değişen Köyler | Siirt Adı Değişen Köyler | Batman Adı Değişen Köyler